ەرتەڭ, 25 شٸلدە كٷنٸ قازاقستاننىڭ 14 ٶڭٸرٸندە ەكٸمدەر سايلاۋى باستالادى. «قازاقپارات» وقىرماندارعا وسى سايلاۋ الدىندا قانداي دايىندىق جۇمىستارى جٷرگٸزٸلگەنٸ جەنە ناۋقان قانداي ەرەجە بويىنشا ٶتۋٸ كەرەكتٸگٸ تۋرالى مەلٸمەت ۇسىنادى.
پرەزيدەنتتٸڭ ساياسي مەسەلەلەر جٶنٸندەگٸ كٶمەكشٸسٸ ەرلان قارين بۇل سايلاۋ مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان ساياسي رەفورمالاردىڭ ەكٸنشٸ جەنە ٷشٸنشٸ پاكەتتەرٸنٸڭ اياسىندا ٸسكە اسىپ جاتقانىن ۇدايى ايتىپ جٷر.
راسىمەن دە, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «قازاقستان جاڭا ناقتى احۋالدا: ٸس-قيمىل ۋاقىتى» اتتى جولداۋىندا 2021 جىلدان باستاپ اۋىل ەكٸمدەرٸنٸڭ تٸكەلەي سايلاۋىن ٶتكٸزۋ تۋرالى تاپسىرما بەرٸلگەن بولاتىن.
جەرگٸلٸكتٸ باسقارۋ مەن ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋدى رەفورمالاۋ بٸرقاتار ستراتەگييالىق مٸندەتتەردٸ شەشۋگە باعىتتالىپ وتىر:
- بٸرٸنشٸدەن, جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ورگاندارىن سايلاۋدى اشىق مەملەكەتتٸك باسقارۋ قاعيداتى رەتٸندە ەنگٸزۋ جەنە «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ٸسكە اسىرۋ;
- ەكٸنشٸدەن, ازاماتتاردىڭ اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋعا جەنە جەرگٸلٸكتٸ ماڭىزى بار مەسەلەلەردٸ شەشۋگە قاتىسۋ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتۋ;
- ٷشٸنشٸدەن, اتقارۋشى جەنە زاڭنامالىق ٶكٸلەتتٸكتەردٸ تٶمەنگٸ دەڭگەيگە كەزەڭ-كەزەڭٸمەن بەرۋ;
- تٶرتٸنشٸدەن, اۋىل ەكٸمدەرٸن تٸكەلەي سايلاۋ كەزٸندە پارتييالاردىڭ ٶكٸلەتتٸكتەرٸن كەڭەيتۋ ارقىلى ساياسي بەسەكەلەستٸكتٸ دامىتۋ.
ٷكٸمەت پرەزيدەنت جولداۋىن ٸسكە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ جالپىۇلتتىق جوسپاردىڭ 139 جەنە 140-تارماقتارى بويىنشا اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, اۋىلداردىڭ, كەنتتەردٸڭ, اۋىلدىق وكرۋگتەردٸڭ ەكٸمدەرٸن تٸكەلەي سايلاۋدى ەنگٸزۋ جٶنٸندەگٸ زاڭ جوبالارىن ەزٸرلەپ شىقتى. وسىلايشا 24 مامىردا مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييالىق زاڭىنا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» قر كونستيتۋتسييالىق زاڭىنىڭ, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸلەرٸنە سايلاۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» زاڭنىڭ جاڭارتىلعان نۇسقالارىنا قول قويدى.
قۇجاتقا پرەزيەنتتٸڭ تاپسىرماسى بويىنشا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسييالىق زاڭعا پارلامەنت مەجٸلٸسٸن سايلاۋ كەزٸندە ساياسي پارتييالاردىڭ ٶتۋ شەگٸن 7% -دان 5%-عا دەيٸن تٶمەندەتۋ, سونداي-اق بارلىق دەڭگەيدەگٸ سايلاۋ بيۋللەتەندەرٸنٸڭ نىساندارىنا «بەرٸنە قارسىمىن» دەگەن باعان ەنگٸزۋ جٶنٸندەگٸ ەرەجەلەر جاڭادان ەنگٸزٸلدٸ. «بەرٸنە قارسىمىن» دەگەن باعانى بار بيۋللەتەندەر بٸز ايتىپ وتىرعان ەكٸمدەردٸڭ تٸكەلەي سايلاۋىندا العاش رەت قولدانىسقا ەنگەلٸ وتىر.
رەسمي ستاتيستيكا بويىنشا, قازاقستان حالقىنىڭ 40%-دان استامى اۋىلدىق ەلدٸ مەكەننٸڭ تۇرعىنى رەتٸندە تٸركەلگەن. ياعني اۋىلدىق اۋماقتاردى باسقارۋدىڭ تيٸمدٸ تەتٸگٸن قالىپتاستىرۋ ٸسٸنە قازاقستان ازاماتتارىنىڭ 40%-دان استامى اتسالىسپاق.
جوعارىدا اتالعان زاڭ بويىنشا اۋىلدىق اۋماقتاردىڭ 2 346 ەكٸمٸ بۇدان بىلاي تٸكەلەي سايلاۋ ارقىلى انىقتالۋى تيٸس. بيىل سونىڭ 775-ٸ ٶز تاعدىرىن ايقىندايدى.
زاڭ بويىنشا اتالعان ساناتقا جاتاتىن ەكٸمدەردٸڭ سايلاۋىنا كانديدات ۇسىنۋدىڭ مىناداي تەرتٸپتەرٸ بار:
- ساياسي پارتييالار ٶز مٷشەلەرٸ اراسىنان ٷمٸتكەر ۇسىنا الادى;
- تيٸستٸ سايلاۋ وكرۋگٸندە تۇراتىن سايلاۋشىلاردىڭ كەمٸندە 1%-ىنىڭ قولىن جيناعان ادام ٶزٸن-ٶزٸ ۇسىنۋ تەرتٸبٸمەن سايلاۋعا تٷسە الادى;
- ەگەر ۇسىنۋ مەرزٸمٸنٸڭ سوڭىنا ەكٸدەن كەم كانديدات ۇسىنىلسا, اۋدان (وبلىستىق ماڭىزى بار قالا) ەكٸمٸ ٷمٸتكەر ۇسىنا الادى.
سايلاۋ ناۋقانىنىڭ مەرزٸمدەرٸ مەن كەزەڭدەرٸ بىلايشا بەلگٸلەنگەن:
– سايلاۋ ناۋقانىنىڭ جالپى مەرزٸمٸ – 30 كٷن. ال ٸس باسىنداعى ەكٸمنٸڭ ٶكٸلەتتٸك مەرزٸمٸ اياقتالعان جاعدايدا سايلاۋ 40 كٷن بۇرىن جارييالانادى جەنە جۇمىس ٸستەپ تۇرعان ەكٸمنٸڭ ٶكٸلەتتٸك مەرزٸمٸ اياقتالعانعا دەيٸن 10 كٷن بۇرىن ٶتۋٸ تيٸس;
– ٸس باسىنداعى ەكٸمنٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸ توقتاتىلعان جاعدايدا سايلاۋ ەكٸمنٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸمەرزٸمٸنەن بۇرىن توقتاتىلعان كٷننەن باستاپ بٸر اي ٸشٸندە تاعايىندالادى جەنە تاعايىندالعان كٷنٸنەن باستاپ 30 كٷن ٸشٸندە ٶتۋٸ تيٸس. كانديداتتاردى ۇسىنۋ سايلاۋ جارييالانعاننان كەيٸنگٸ كەلەسٸ كٷنٸ باستالىپ, سايلاۋ كٷنٸنەن 15 كٷن بۇرىن اياقتالادى. ياعني, تاعايىنداۋ مەرزٸمٸنٸڭ ۇزاقتىعى 14 كٷنگە جەتۋٸ مٷمكٸن. وسى ۋاقىت ٸشٸندە كانديدات تٸركەۋگە قاجەتتٸ قۇجاتتاردى جيناۋمەن اينالىسادى. كانديداتتاردى تٸركەۋ سايلاۋ كٷنٸنەن 10 كٷن بۇرىن اياقتالادى. وسى كەزەڭدە اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيياسى ۇسىنىلعان قۇجاتتاردىڭ دۇرىستىعىن تەكسەرەدٸ. سايلاۋ كٷنٸنٸڭ الدىنداعى سوڭعى ونكٷندٸكتە ٷگٸت-ناسيحات ٸس-شارالارى جەنە سايلاۋدىڭ ٶزٸنە دايىندىق جٷزەگە اسىرىلادى.
سايلاۋ ٶتكٸزٸلگەننەن كەيٸن ٷش كٷن ٸشٸندە قورىتىندى شىعارىلادى, جەتٸ كٷن ٸشٸندە سايلانعان ەكٸمدٸ تٸركەۋ جٷزەگە اسىرىلادى. بۇل رەتتە سايلانعان ەكٸمنٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸ ونى تيٸستٸ اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيياسى تٸركەگەن كەزدەن باستالادى.
الداعى سايلاۋدى ٷيلەستٸرەتٸن سايلاۋ كوميسسييالارىنىڭ ٶكٸلەتتٸكتەرٸ دە ناقتىلانعان. سايلاۋدى تاعايىنداۋعا, كانديداتتاردى ۇسىنۋعا جەنە تٸركەۋگە بايلانىستى نەگٸزگٸ سايلاۋ ٸس-شارالارىن اۋداندىق (قالالىق) اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسييالارى جٷزەگە اسىرادى. داۋىس بەرۋ كٷنٸنە بايلانىستى سايلاۋ رەسٸمدەرٸن ۋچاسكەلٸك سايلاۋ كوميسسييالارى ٸسكە اسىرادى. وبلىستىق اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسييالارىنا زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ, سونداي-اق قارجىلىق, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جەنە ەدٸستەمەلٸك قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ جٷكتەلگەن. ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسى سايلاۋ زاڭناماسىنىڭ بٸركەلكٸ قولدانىلۋىن, اۋماقتىق سايلاۋ كوميسيسيالارى قىزمەتٸنٸڭ «سايلاۋ تۋرالى» زاڭناما تالاپتارىنا سەيكەستٸگٸن باقىلاۋدى, سونداي-اق ناۋقاندى جالپى ەدٸسنامالىق سٷيەمەلدەۋدٸ جٷزەگە اسىرادى.
كانديدات تٶلەيتٸن سايلاۋ جارناسىنىڭ مٶلشەرٸ قر زاڭناماسىندا بەلگٸلەنگەن ەڭ تٶمەنگٸ جالاقىنىڭ بٸر ەسەلەنگەن مٶلشەرٸندە تەڭ – 42 500 تەڭگە.
