5 sáýirde aqyn, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy Basqarmasy tóraǵasynyń birinshi orynbasary Aqberen Elgezek qyzmetinen ketken bolatyn. Odan keiin jelide aldaǵy quryltaiǵa hám odaqtyń ózine qatysty júieli-júiesiz, mándi-mánsiz jazba qaptap, basshy ornyna úmitkerlerge qatysty boljam aitýshylardyń qarasy kóbeie tústi. Bes jylda bir ótetin jiyn qarsańynda sózdiń qarsha borap, pikirtalastyń órshitini jáne jurttyń osy bir bitpes daýdyń apofeozyn kórýge asyǵatyny ras.
Mine, araǵa bir ai salyp Aqberen Elgezek jelidegi paraqshasynda óziniń burynǵy qyzmeti týraly esep jariialady, sondai-aq ózin qaralap, kúie jaǵýshylarǵa jaýap berdi.
"Ult portaly" osy jazbanyń tolyq mátinin oqyrman nazaryna usynǵandy jón sanady.
***
“Eki kúimek bir janǵa ádilet pe?” Abai.
Jumys isteisiń - taiaq jeisiń.
Jumystan ketesiń - taiaq jeisiń.
Shynymen-aq, Abai aitpaqshy, eki kúigen bir janǵa ádilet pe osy?!
Anaýkúngi daý-damaidan keiin janym kirlep ketken soń, telefonymnan Feisbýk qosymshasyn óshirip tastaǵam. Biraq skrinshot degen shirkinder ósekti eren boratyp, votsap baiqusty qustyrardai ishin meilinshe toltyrdy.
Shydadym. “Ne kórmegen bul bas, neni ótkizbegen bul júrek?!” dedim de júre berdim. Sóitsem, aryma kúie jaǵyp jatqandar odan ári qutyra túsipti. Bárekeldi! Jumystan ketpei júr ekem ǵoi! Bóriniń artyndai bir shýlap qalypsyńdar! Senderdiń shibórilik qyńsyl-qyńqyldaryń maǵan burynnan tanys. Sondyqtan da júikem syr bergen joq. Qur shýlasańdar meili ǵoi, sender – jemtikke qaptaǵan óńkei quzǵyn qusap, halyqty ábden shatastyryp bittińder. Qarapaiym halyqqa meni jaman qyp kórsetýden utqylaryń keletinderiń bir-aq nárse: meniń óleńderimdi oqymasyn, shyǵarmalarymdy jyrtsyn degen ǵana sasyq, pasyq, aram peiil ǵana. Áýre bolmańdar, Óleń - Qudaidiki! Al, meniki bolsa, hám nashar bolsa, halyq ózi-aq kúresinge tastai salady. Oǵan dym saspańdar! Meniń jazýyma sot bolatyn sender emessińder! Sender ólerdei qyzǵanǵan saiyn men odan ári jaqsy jaza túsem!
Qiianat jasaý - senderge úirenshikti nárse, bilem ony. Osy Odaqtyń sharapatyn barlyq qalamgerlermen birdei kórip júrgende, sol kezde kelip betime túkirip, nege kózime qarap turyp aitpadyńdar?! Forýmǵa tegin ushaqpen barasyńdar, tegin qonaq úide jatyp, iship-jeisińder, qoiqańdap júresińder, jyl saiyn ákimniń stipendiiasyn betteriń bir búlk etpei alasyńdar, barlyq igilikterdi kóresińder, endi neǵyp “ádilet súigish” áýlie bola qaldyńdar?! Ǵalamat bolsańdar, sol kezde bul forým nege kerek, ótkizbe dep nege shý shyǵarmaisyńdar? Halyqtyń aýyzynan jyryp, bizge nege stipendiia berip otyrsyńdar dep nege ózeýremedińder?! Ekijúzdisińder óitkeni!
Alla bárin kórip tur! Umytpańdar, qaraqtarym! Búgin bolmasa, erteń, erteń bolmasa, máńgilikte árqaisymyz óz sózimiz ben isimizge jaýap beremiz!
Odaqty tonady, jedi, satty depsińder. Alla kýá, meniń qasymda jumys istegen tiri adamdar bar, solar kýá, men Odaqqa aqsha ákelmesem, ol jerden bir tiyn alǵan adam emespin! Senderdei tórt qubylam teń bop erjetpesem de, obal men saýapty tórt kisiden artyq bilemin! Búgin aýyzben jegeniń - erteń artyńnan shyǵady. Qalai istedim, ne istedim dep tápsirlep bersem de bolady, onda bul postty 4 kún oqisyńdar. 5 jyl az ýaqyt emes, jasalǵan sharýa odan da kóp.
Bir ǵana shtrih: osyndai áńgime bolatynyn men 5 jyl buryn bilgem. Sondyqtan da Odaqqa kele sala búkil qarjylyq operatsiialardy elektrondyq júiege aýystyrttym. Tiynyna deiin ár kiris-shyǵys aqshanyń qaidan kelip, qaidan ketetinin kórip otyrsyn dep Odaqtyń tóraǵasynyń telefonyna, ózime jáne bas býhgalterge, ákimshilik-sharýashylyq bóliminiń basshysynyń telefondaryna SMS-habarlama kelip turatyndai etip qoiǵam. Bir men ǵana emes, qarjyǵa jaýap beretin barlyq qyzmetkerler kúnbe-kún esepshotqa ne túskenin hám qandai aqsha qaida ketip bara jatqanyn SMS arqyly kórip, bilip, suraq qoiyp, jaýap alyp otyrdy. Bul meniń ádeii jasaǵan sharam bolatyn. Óitkeni osyndai quzǵyndardyń suńqylyn men erte jaryqta estigen bolatynmyn. Álgi tyq-tyq etip kelip otyratyn SMS-habarlama arqyly árqaisymyz bir birimizdi baqylap otyrdyq. Ol júie áli de saqyldap istep tur.
Qandai da bir kelisim-shart bolsyn, qandai da bir qarjylyq operatsiia bolsyn barlyǵy-barlyǵy Ulyqbek aǵamen kelisilip, aitylǵan adamdardyń bári ýaqytynda vizalaryn qoiǵan soń ǵana sheshilip otyrdy. Meni sondai ajdaha etip kórsetkileriń kelgen eken ǵoi, endi osyndai baqylaý ornatqan adam qalai tonap, jymqyrady eken Odaqty?!
Odaqtyń bir de bir múlki syrtqa ketken joq, eshnárse eshkimge satylǵan joq, bári ornynda din aman tur! Remontty ákimdik ózi merdigerin sailap ózi ótkizdi. Bizdi jolatqan da joq.
Ár jerden tyrnaq astynan kir izdegendei bir sapalaq sandardy alǵa tartypsyńdar. Esep bilmeseń, neń bar qarjyda?! Aziia forýmyna bólingen aqsha tek sharany uiymdastyrýǵa ketti, qalǵan 50 millionnan astam qarjysy biýdjetke qaitaryldy. Nege sony anyqtamaisyńdar, bilgish bolsańdar?! Qazir memleketten 1 tiyn alsań da esebi óte qatań. Qajettisin beredi, artyldy ma, sypyryp alady. Anaý keltirgen ekinshi-úshinshi sandaryń - 3 (“Qazaq ádebieti”, “Juldyz”, “Prostor”) basylymnyń jylyna bir ret qana alatyn aqshalary. Jáne óte az alatyn aqsha, sodan jýrnalistterdiń ailyǵy az bolatyny. Miy isteitin adam ol gazet baspahanadan tegin shyqpaitynyn, tegin taratylmaitynyn bilýi kerek qoi! Meniń 5 jylda 1 ret qana “Qazaq ádebietiniń” 1 betine ǵana (!) toptama óleńderim shyqty (2020 j.). Onyń ózin redaktsiia 40 jasymmen quttyqtap berdi. Topassyńdar ma, men aqynmyn ǵoi?! Nege óleńderim bir ret bolsa da barshamyzǵa ortaq qarashańyraq gazetke shyqpaýy kerek?! Toqaldan týyp pa ekem álde men?! Odan keiin bir dúniem shyqsa, tigindini tilderiń salaqtap otyryp, aqtaryp shyǵyńdar, tappaisyńdar! Etikany senderge qaraǵanda óte jaqsy bilemin!
Ary qarai. Odaq apparatynyń ailyǵyna, salyǵy-malyǵyna - 10 millionnan astam aqsha ketedi. Aiyna!!! 5 jylǵa kóbeit, kalkýliatoryń bar ǵoi telefonynda. Biz onyń ústine, qarjy mejeden sál assa boldy, NDS tóleimiz. Ol páleń esepshotyńdy oisyratyp ketedi. Demek aqsha biýdjetke qaitady. Ǵimarattyń arendasyn sóz qylypsyńdar. Ol arendadan túsetin aqsha - ǵimarattyń amortizatsiiasyna, jer salyǵyna, kommýnaldyq shyǵyndarǵa da jetpei, masqara bop jatady. Arendany kótereiin deseń, nebir zamanaýi ofister tolyp tur qalada, ofis tabý qiyn emes. Arendatorlar solarǵa ketip qalady. Taǵy ne aitaiyn senderge?! Jylyna 300-ge jýyq shara ótkizemiz, sonyń bárine qaiyr surap júrgendei, aqshanyń basyn quraimyz. 300 sharany 5 jylǵa kóbeit. 1500 sharanyń árqaisysy kem degende 2-3 mln.qarjyny talap etedi. 2 mln. teńgeni 1500 - ǵa kóbeit. Shashyń tik turady! Ondai aqsha joq Odaqta! Sondyqtan ailyǵy shailyǵyna jetpei júrgen qyzmetkerler osynyń bárin óz qoldarymen istep, óz aiaqtarymen baratyn jerge barady. Meniń alǵan ailyǵym 200 myń teńge. Onyń teń jartysyn júrgizýshime beremin. Qaidaǵy urlyq?! Zarlyq bul!
Já. Ágáráki, ishteriń jarylyp bara jatsa, quzyrly organdarǵa aryz domalatyp, meniń jumysymdy búge-shigesine deiin qumarlaryń qanǵansha teksertińder, kýálikke bárin shaqyryńdar! Sosyn aityńdar, tildeńder, otbasyma tiisińder, óleńime, shyǵarmalaryma shúiligińder, óz baýyrlaryńdy halyqqa qarabet qylyńdar! Netken sadizm bul?! Qalai tynysh uiyqtaisyńdar budan keiin?! Ishterińdi birdeńe shoqtai qarymai ma?! Óleń demekshi, maǵan tiisip otyrǵan árqaisyńnyń shimailaryńdy dap-dala qyp, tý-talaqaiyn shyǵaryp taldap berýge shamam ábden jetedi. Biraq, men - sender emespin! Bireýde sharýam joq. Halyq bárin kórip, bárin bilip otyr. Tyrashtańbańdar bosqa!
Ne bolsa sony jazyp, joqtan bardy qurastyrǵansha, qalǵan ómirlerińdi izgilikke, jasampazdyqqa jumsasańdarshy.
Al endi shalasaýatty jalaqorlarym senderge bir usynys: eger menen jeke bolsyn jariia bolsyn keshirim suramasańdar, maǵan jariia túrde dálelsiz-dáieksiz jala jaýyp, ar-ojdanyma, taza atyma kir keltirgenderiń úshin senderdi sotqa berýge májbúr bolamyn. Konstitýtsiiamyzdyń 17 (p.1), 18 (p.1) baptaryna sáikes, sondai-aq Qylmystyq Kodekstiń 131-shi babyna jáne Azamattyq Kodekstiń 143 (p.6) babyna sáikes senderdi jaýapqa tartýǵa tolyq haqym bar. Ol sotty utqan soń, etikany qaltama salyp qoiam da aty-jónderińdi atap, tústerińdi tústep, fotolaryńdy, sottyń Qaýlysyn osy jerge jelbiretip ilip qoiamyn. Eskertem, sottan keiin, Zań boiynsha maǵan árqaisyń 6 million 900 myń aqsha tóleisińder (200 MRP)! Jai qaramańdar bul usynysqa, men ony aiaǵyna deiin jetkizýge saýatym da jetedi, bári de jetedi. Sondyqtan tegin qutylǵylaryń kelse, keshirim surai salyńdar. Keshirim suraý merzimi dep 48 saǵat ýaqytty belgileimin. Aitpady demeńder, senderdiń jalalaryń meni ábden toidyrdy. Ar-ojdanymdy ózim qorǵamasam bolmaidy eken. Úndemegenge basqa shyǵyp barasyńdar. Baiqaǵan shyǵarsyńdar, eshqaisylaryńnyń esim-soilaryńdy ataǵam joq. Bul da senderdei pasyqtarǵa sabaq bolsyn!
Sóz sońynda aitarym, sailaý sailaýymen, bul naýqan da ótedi-ketedi, ómir de óte qysqa, ótedi de ketedi. Bir-birińdi itshe talamai, adamgershilikpen, týystyq sezimmen qatysyńdar sailaýǵa! Tildemeńder eshkimdi! Muqatpańdar! Shalys basqanyna bórkilerińdi aspanǵa atyp qýanbańdar! Júrekterińniń betin tot baspady ma eken, qarap qoiyńdar!
Ádebietke shyn adal adam ǵana ishin de syrtyn da, qolyn da, aýyzyn da taza ustaidy. Olai bolmadyń eken, ádebiet siiaqty kieli keńistikke las aiaǵyńdy basýshy bolma!
Sóz támam.
Aqberen Elgezek, aqyn
