اقبەرەن ەلگەزەك: جٷرەكتەرٸڭنٸڭ بەتٸن توت باسپادى ما ەكەن, قاراپ قويىڭدار!

5 سەۋٸردە اقىن, قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسى تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى اقبەرەن ەلگەزەك قىزمەتٸنەن كەتكەن بولاتىن. ودان كەيٸن جەلٸدە الداعى قۇرىلتايعا ھەم وداقتىڭ ٶزٸنە قاتىستى جٷيەلٸ-جٷيەسٸز, مەندٸ-مەنسٸز جازبا قاپتاپ, باسشى ورنىنا ٷمٸتكەرلەرگە قاتىستى بولجام ايتۋشىلاردىڭ قاراسى كٶبەيە تٷستٸ. بەس جىلدا بٸر ٶتەتٸن جيىن قارساڭىندا سٶزدٸڭ قارشا بوراپ, پٸكٸرتالاستىڭ ٶرشيتٸنٸ جەنە جۇرتتىڭ وسى بٸر بٸتپەس داۋدىڭ اپوفەوزىن كٶرۋگە اسىعاتىنى راس. 

مٸنە, اراعا بٸر اي سالىپ اقبەرەن ەلگەزەك جەلٸدەگٸ پاراقشاسىندا ٶزٸنٸڭ بۇرىنعى قىزمەتٸ تۋرالى ەسەپ جارييالادى, سونداي-اق ٶزٸن قارالاپ, كٷيە جاعۋشىلارعا جاۋاپ بەردٸ.

"ۇلت پورتالى" وسى جازبانىڭ تولىق مەتٸنٸن وقىرمان نازارىنا ۇسىنعاندى جٶن سانادى.

***

“ەكٸ كٷيمەك بٸر جانعا ەدٸلەت پە?” اباي.

جۇمىس ٸستەيسٸڭ - تاياق جەيسٸڭ. 

جۇمىستان كەتەسٸڭ - تاياق جەيسٸڭ. 

شىنىمەن-اق, اباي ايتپاقشى, ەكٸ كٷيگەن بٸر جانعا ەدٸلەت پە وسى?!

اناۋكٷنگٸ داۋ-دامايدان كەيٸن جانىم كٸرلەپ كەتكەن سوڭ, تەلەفونىمنان فەيسبۋك قوسىمشاسىن ٶشٸرٸپ تاستاعام. بٸراق سكرينشوت دەگەن شٸركٸندەر ٶسەكتٸ ەرەن بوراتىپ, ۆوتساپ بايقۇستى قۇستىرارداي ٸشٸن مەيلٸنشە تولتىردى. 

شىدادىم. “نە كٶرمەگەن بۇل باس, نەنٸ ٶتكٸزبەگەن بۇل جٷرەك?!” دەدٸم دە جٷرە بەردٸم. سٶيتسەم, ارىما كٷيە جاعىپ جاتقاندار ودان ەرٸ قۇتىرا تٷسٸپتٸ. بەرەكەلدٸ! جۇمىستان كەتپەي جٷر ەكەم عوي! بٶرٸنٸڭ ارتىنداي بٸر شۋلاپ قالىپسىڭدار! سەندەردٸڭ شيبٶرٸلٸك قىڭسىل-قىڭقىلدارىڭ ماعان بۇرىننان تانىس. سوندىقتان دا جٷيكەم سىر بەرگەن جوق. قۇر شۋلاساڭدار مەيلٸ عوي, سەندەر – جەمتٸككە قاپتاعان ٶڭكەي قۇزعىن قۇساپ, حالىقتى ەبدەن شاتاستىرىپ بٸتتٸڭدەر. قاراپايىم حالىققا مەنٸ جامان قىپ كٶرسەتۋدەن ۇتقىلارىڭ كەلەتٸندەرٸڭ بٸر-اق نەرسە: مەنٸڭ ٶلەڭدەرٸمدٸ وقىماسىن, شىعارمالارىمدى جىرتسىن دەگەن عانا ساسىق, پاسىق, ارام پەيٸل عانا. ەۋرە بولماڭدار, ٶلەڭ - قۇدايدٸكٸ! ال, مەنٸكٸ بولسا, ھەم ناشار بولسا, حالىق ٶزٸ-اق كٷرەسٸنگە تاستاي سالادى. وعان دىم ساسپاڭدار! مەنٸڭ جازۋىما سوت  بولاتىن سەندەر ەمەسسٸڭدەر! سەندەر ٶلەردەي قىزعانعان سايىن مەن ودان ەرٸ جاقسى جازا تٷسەم!

قييانات جاساۋ - سەندەرگە ٷيرەنشٸكتٸ نەرسە, بٸلەم ونى. وسى وداقتىڭ شاراپاتىن بارلىق قالامگەرلەرمەن بٸردەي كٶرٸپ جٷرگەندە, سول كەزدە كەلٸپ بەتٸمە تٷكٸرٸپ, نەگە كٶزٸمە قاراپ تۇرىپ ايتپادىڭدار?! فورۋمعا تەگٸن ۇشاقپەن  باراسىڭدار, تەگٸن قوناق ٷيدە جاتىپ, ٸشٸپ-جەيسٸڭدەر, قويقاڭداپ جٷرەسٸڭدەر, جىل سايىن ەكٸمنٸڭ ستيپەنديياسىن بەتتەرٸڭ بٸر بٷلك ەتپەي الاسىڭدار, بارلىق يگٸلٸكتەردٸ كٶرەسٸڭدەر, ەندٸ نەعىپ “ەدٸلەت سٷيگٸش” ەۋليە بولا قالدىڭدار?! عالامات بولساڭدار, سول كەزدە بۇل فورۋم نەگە كەرەك, ٶتكٸزبە دەپ نەگە شۋ شىعارمايسىڭدار? حالىقتىڭ اۋىزىنان جىرىپ, بٸزگە نەگە ستيپەندييا بەرٸپ وتىرسىڭدار دەپ نەگە ٶزەۋرەمەدٸڭدەر?! ەكٸجٷزدٸسٸڭدەر ٶيتكەنٸ! 

اللا بەرٸن كٶرٸپ تۇر! ۇمىتپاڭدار, قاراقتارىم! بٷگٸن بولماسا, ەرتەڭ, ەرتەڭ بولماسا, مەڭگٸلٸكتە ەرقايسىمىز ٶز سٶزٸمٸز بەن ٸسٸمٸزگە جاۋاپ بەرەمٸز! 

وداقتى تونادى, جەدٸ, ساتتى دەپسٸڭدەر. اللا كۋە, مەنٸڭ قاسىمدا جۇمىس ٸستەگەن تٸرٸ ادامدار بار, سولار كۋە, مەن وداققا اقشا ەكەلمەسەم, ول جەردەن بٸر تيىن العان ادام ەمەسپٸن! سەندەردەي تٶرت قۇبىلام تەڭ بوپ ەرجەتپەسەم دە, وبال مەن ساۋاپتى تٶرت كٸسٸدەن ارتىق بٸلەمٸن! بٷگٸن اۋىزبەن جەگەنٸڭ - ەرتەڭ ارتىڭنان شىعادى. قالاي ٸستەدٸم, نە ٸستەدٸم دەپ تەپسٸرلەپ بەرسەم دە بولادى, وندا بۇل پوستتى 4 كٷن وقيسىڭدار. 5 جىل از ۋاقىت ەمەس, جاسالعان شارۋا ودان دا كٶپ. 

بٸر عانا شتريح: وسىنداي ەڭگٸمە بولاتىنىن مەن 5 جىل بۇرىن بٸلگەم. سوندىقتان دا وداققا كەلە سالا بٷكٸل قارجىلىق وپەراتسييالاردى ەلەكتروندىق جٷيەگە اۋىستىرتتىم. تيىنىنا دەيٸن ەر كٸرٸس-شىعىس اقشانىڭ قايدان كەلٸپ, قايدان كەتەتٸنٸن كٶرٸپ وتىرسىن دەپ وداقتىڭ تٶراعاسىنىڭ تەلەفونىنا, ٶزٸمە جەنە باس بۋحگالتەرگە, ەكٸمشٸلٸك-شارۋاشىلىق بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسىنىڭ تەلەفوندارىنا سمس-حابارلاما كەلٸپ تۇراتىنداي ەتٸپ قويعام. بٸر مەن عانا ەمەس, قارجىعا جاۋاپ بەرەتٸن بارلىق قىزمەتكەرلەر كٷنبە-كٷن ەسەپشوتقا نە تٷسكەنٸن ھەم قانداي اقشا قايدا كەتٸپ بارا جاتقانىن سمس ارقىلى كٶرٸپ, بٸلٸپ, سۇراق قويىپ, جاۋاپ الىپ وتىردى. بۇل مەنٸڭ ەدەيٸ جاساعان شارام بولاتىن. ٶيتكەنٸ وسىنداي قۇزعىنداردىڭ سۇڭقىلىن مەن ەرتە جارىقتا ەستٸگەن بولاتىنمىن. ەلگٸ تىق-تىق ەتٸپ كەلٸپ وتىراتىن سمس-حابارلاما ارقىلى ەرقايسىمىز بٸر بٸرٸمٸزدٸ باقىلاپ وتىردىق. ول جٷيە ەلٸ دە ساقىلداپ ٸستەپ تۇر. 

قانداي دا بٸر كەلٸسٸم-شارت بولسىن, قانداي دا بٸر قارجىلىق وپەراتسييا بولسىن بارلىعى-بارلىعى ۇلىقبەك اعامەن كەلٸسٸلٸپ, ايتىلعان ادامداردىڭ بەرٸ ۋاقىتىندا ۆيزالارىن قويعان سوڭ عانا شەشٸلٸپ وتىردى. مەنٸ سونداي اجداھا ەتٸپ كٶرسەتكٸلەرٸڭ كەلگەن ەكەن عوي, ەندٸ وسىنداي باقىلاۋ ورناتقان ادام قالاي توناپ, جىمقىرادى ەكەن وداقتى?! 

وداقتىڭ بٸر دە بٸر مٷلكٸ سىرتقا كەتكەن جوق, ەشنەرسە ەشكٸمگە ساتىلعان جوق, بەرٸ ورنىندا دٸن امان تۇر! رەمونتتى ەكٸمدٸك ٶزٸ مەردٸگەرٸن سايلاپ ٶزٸ ٶتكٸزدٸ. بٸزدٸ جولاتقان دا جوق. 

ەر جەردەن تىرناق استىنان كٸر ٸزدەگەندەي بٸر ساپالاق سانداردى العا تارتىپسىڭدار. ەسەپ بٸلمەسەڭ, نەڭ بار قارجىدا?! ازييا فورۋمىنا بٶلٸنگەن اقشا تەك شارانى ۇيىمداستىرۋعا كەتتٸ, قالعان 50 ميلليوننان استام قارجىسى بيۋدجەتكە قايتارىلدى. نەگە سونى انىقتامايسىڭدار, بٸلگٸش بولساڭدار?! قازٸر مەملەكەتتەن 1 تيىن الساڭ دا ەسەبٸ ٶتە قاتاڭ. قاجەتتٸسٸن بەرەدٸ, ارتىلدى ما, سىپىرىپ الادى. اناۋ كەلتٸرگەن ەكٸنشٸ-ٷشٸنشٸ ساندارىڭ - 3 (“قازاق ەدەبيەتٸ”, “جۇلدىز”, “پروستور”) باسىلىمنىڭ جىلىنا بٸر رەت قانا الاتىن اقشالارى. جەنە ٶتە از الاتىن اقشا, سودان جۋرناليستتەردٸڭ ايلىعى از بولاتىنى. ميى ٸستەيتٸن ادام ول گازەت باسپاحانادان تەگٸن شىقپايتىنىن, تەگٸن تاراتىلمايتىنىن بٸلۋٸ كەرەك قوي! مەنٸڭ 5 جىلدا 1 رەت قانا “قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ” 1 بەتٸنە عانا (!) توپتاما ٶلەڭدەرٸم شىقتى (2020 ج.). ونىڭ ٶزٸن رەداكتسييا 40 جاسىممەن قۇتتىقتاپ بەردٸ. توپاسسىڭدار ما, مەن اقىنمىن عوي?! نەگە ٶلەڭدەرٸم بٸر رەت بولسا دا بارشامىزعا ورتاق قاراشاڭىراق گازەتكە شىقپاۋى كەرەك?! توقالدان تۋىپ پا ەكەم ەلدە مەن?! ودان كەيٸن بٸر دٷنيەم شىقسا, تٸگٸندٸنٸ تٸلدەرٸڭ سالاقتاپ وتىرىپ, اقتارىپ شىعىڭدار, تاپپايسىڭدار! ەتيكانى سەندەرگە قاراعاندا ٶتە جاقسى بٸلەمٸن!

ارى قاراي. وداق اپپاراتىنىڭ ايلىعىنا, سالىعى-مالىعىنا - 10 ميلليوننان استام اقشا كەتەدٸ. ايىنا!!! 5 جىلعا كٶبەيت, كالكۋلياتورىڭ بار عوي تەلەفونىندا. بٸز ونىڭ ٷستٸنە, قارجى مەجەدەن سەل اسسا بولدى, ندس تٶلەيمٸز. ول پەلەڭ ەسەپشوتىڭدى ويسىراتىپ كەتەدٸ. دەمەك اقشا بيۋدجەتكە قايتادى. عيماراتتىڭ ارەنداسىن سٶز قىلىپسىڭدار. ول ارەندادان تٷسەتٸن اقشا - عيماراتتىڭ امورتيزاتسيياسىنا, جەر سالىعىنا, كوممۋنالدىق شىعىندارعا دا جەتپەي, ماسقارا بوپ جاتادى. ارەندانى كٶتەرەيٸن دەسەڭ, نەبٸر زاماناۋي وفيستەر تولىپ تۇر قالادا, وفيس تابۋ قيىن ەمەس. ارەنداتورلار سولارعا كەتٸپ قالادى. تاعى نە ايتايىن سەندەرگە?! جىلىنا 300-گە جۋىق شارا ٶتكٸزەمٸز, سونىڭ بەرٸنە قايىر سۇراپ جٷرگەندەي, اقشانىڭ باسىن قۇرايمىز. 300 شارانى 5 جىلعا كٶبەيت. 1500 شارانىڭ ەرقايسىسى كەم دەگەندە 2-3 ملن.قارجىنى تالاپ ەتەدٸ. 2 ملن. تەڭگەنٸ 1500 - عا كٶبەيت. شاشىڭ تٸك تۇرادى! ونداي اقشا جوق وداقتا! سوندىقتان ايلىعى شايلىعىنا جەتپەي جٷرگەن قىزمەتكەرلەر وسىنىڭ بەرٸن ٶز قولدارىمەن ٸستەپ, ٶز اياقتارىمەن باراتىن جەرگە بارادى. مەنٸڭ العان ايلىعىم 200 مىڭ تەڭگە. ونىڭ تەڭ جارتىسىن جٷرگٸزۋشٸمە بەرەمٸن. قايداعى ۇرلىق?! زارلىق بۇل!

جە. ەگەرەكي, ٸشتەرٸڭ جارىلىپ بارا جاتسا, قۇزىرلى ورگاندارعا ارىز دومالاتىپ, مەنٸڭ جۇمىسىمدى بٷگە-شٸگەسٸنە دەيٸن قۇمارلارىڭ قانعانشا تەكسەرتٸڭدەر, كۋەلٸككە بەرٸن شاقىرىڭدار! سوسىن ايتىڭدار, تٸلدەڭدەر, وتباسىما تيٸسٸڭدەر, ٶلەڭٸمە, شىعارمالارىما شٷيلٸگٸڭدەر, ٶز باۋىرلارىڭدى حالىققا قارابەت قىلىڭدار! نەتكەن ساديزم بۇل?! قالاي تىنىش ۇيىقتايسىڭدار بۇدان كەيٸن?! ٸشتەرٸڭدٸ بٸردەڭە شوقتاي قارىماي ما?! ٶلەڭ دەمەكشٸ, ماعان تيٸسٸپ وتىرعان ەرقايسىڭنىڭ شيمايلارىڭدى داپ-دالا قىپ, تۋ-تالاقايىن شىعارىپ تالداپ بەرۋگە شامام ەبدەن جەتەدٸ. بٸراق, مەن - سەندەر ەمەسپٸن! بٸرەۋدە شارۋام جوق. حالىق بەرٸن كٶرٸپ, بەرٸن بٸلٸپ وتىر. تىراشتاڭباڭدار بوسقا! 

نە بولسا سونى جازىپ, جوقتان باردى قۇراستىرعانشا, قالعان ٶمٸرلەرٸڭدٸ ٸزگٸلٸككە, جاسامپازدىققا جۇمساساڭدارشى. 

ال ەندٸ شالاساۋاتتى جالاقورلارىم سەندەرگە بٸر ۇسىنىس: ەگەر مەنەن جەكە بولسىن جارييا بولسىن كەشٸرٸم سۇراماساڭدار, ماعان جارييا تٷردە دەلەلسٸز-دەيەكسٸز جالا جاۋىپ, ار-وجدانىما, تازا اتىما كٸر كەلتٸرگەندەرٸڭ ٷشٸن سەندەردٸ سوتقا بەرۋگە مەجبٷر بولامىن. كونستيتۋتسييامىزدىڭ 17 (پ.1), 18 (پ.1) باپتارىنا سەيكەس, سونداي-اق قىلمىستىق كودەكستٸڭ 131-شٸ بابىنا جەنە ازاماتتىق كودەكستٸڭ 143 (پ.6) بابىنا سەيكەس سەندەردٸ جاۋاپقا تارتۋعا تولىق حاقىم بار. ول سوتتى ۇتقان سوڭ, ەتيكانى قالتاما سالىپ قويام دا اتى-جٶندەرٸڭدٸ اتاپ, تٷستەرٸڭدٸ تٷستەپ, فوتولارىڭدى, سوتتىڭ قاۋلىسىن وسى جەرگە جەلبٸرەتٸپ ٸلٸپ قويامىن. ەسكەرتەم, سوتتان كەيٸن, زاڭ بويىنشا ماعان ەرقايسىڭ 6 ميلليون 900 مىڭ اقشا تٶلەيسٸڭدەر (200 مرپ)! جاي قاراماڭدار بۇل ۇسىنىسقا, مەن ونى اياعىنا دەيٸن جەتكٸزۋگە ساۋاتىم دا جەتەدٸ, بەرٸ دە جەتەدٸ. سوندىقتان تەگٸن قۇتىلعىلارىڭ كەلسە, كەشٸرٸم سۇراي سالىڭدار. كەشٸرٸم سۇراۋ مەرزٸمٸ دەپ 48 ساعات ۋاقىتتى بەلگٸلەيمٸن. ايتپادى دەمەڭدەر, سەندەردٸڭ جالالارىڭ مەنٸ ەبدەن تويدىردى. ار-وجدانىمدى ٶزٸم قورعاماسام بولمايدى ەكەن. ٷندەمەگەنگە باسقا شىعىپ باراسىڭدار. بايقاعان شىعارسىڭدار, ەشقايسىلارىڭنىڭ ەسٸم-سويلارىڭدى اتاعام جوق. بۇل دا سەندەردەي پاسىقتارعا ساباق بولسىن!

سٶز سوڭىندا ايتارىم, سايلاۋ سايلاۋىمەن, بۇل ناۋقان دا ٶتەدٸ-كەتەدٸ, ٶمٸر دە ٶتە قىسقا, ٶتەدٸ دە كەتەدٸ. بٸر-بٸرٸڭدٸ يتشە تالاماي, ادامگەرشٸلٸكپەن, تۋىستىق سەزٸممەن قاتىسىڭدار سايلاۋعا! تٸلدەمەڭدەر ەشكٸمدٸ! مۇقاتپاڭدار! شالىس باسقانىنا بٶركٸلەرٸڭدٸ اسپانعا اتىپ قۋانباڭدار! جٷرەكتەرٸڭنٸڭ بەتٸن توت باسپادى ما ەكەن, قاراپ قويىڭدار!

ەدەبيەتكە شىن ادال ادام عانا ٸشٸن دە سىرتىن دا, قولىن دا, اۋىزىن دا تازا ۇستايدى. ولاي بولمادىڭ ەكەن, ەدەبيەت سيياقتى كيەلٸ كەڭٸستٸككە لاس اياعىڭدى باسۋشى بولما! 

سٶز تەمام.

اقبەرەن ەلگەزەك, اقىن