Búgin senat otyrysynda depýtat Áli BEKTAEV Qazaqstan Respýblikasy Premer-Ministriniń orynbasary, aýylsharýashylyǵy ministri Ó.E.ShÓKEEVTIŃ atyna depýtattyq saýal joldady.
Qazaqstan Respýblikasy
Premer-Ministrinińorynbasary,
aýylsharýashylyǵy ministri
Ó.E. ShÓKEEVKE
Qurmetti Ómirzaq Estaiuly!
Qazaqstan álemdegi eń iri aýyl sharýashylyǵy ónimin óndirýshilerdiń qataryna kirý úshin agroónerkásiptik keshendi tehnikalyq jabdyqtaýdyń mańyzy zor. Sońǵy kezderi memleket tarapynan aýyl sharýashylyǵyn mehanikalandyrýǵa edáýir qarjy bólinip jatqanymen, agrarlyq sektordy jańa tehnikamen qamtamasyz etý deńgeii áli de tómen ekendigin, júieli jumystardyń tapshylyǵyn moiyndaýymyz kerek. Sońǵy 15 jyldyń kóleminde Qazaqstandaǵy aýyl sharýashylyǵy tehnikalarynyń sany orta eseppen eki esege azaiǵan. Al bar tehnikalardyń tozyǵy jetken. Búgingi tańda 150 myńǵa jýyq traktordyń 65%, 41 myńnan astam kombaindarynyń 46%, 66 myń mal azyǵyn daiyndaý tehnikalarynyń 67%, 380 myńnan astam jer jyrtý men óńdeýge arnalǵan tehnikalardyń – 84% tozǵan, olardyń qyzmet etý merzimi 17 jyldan asqan. Soltústik Qazaqstan, Aqmola, Ońtústik Qazaqstan, Qostanai siiaqty eń iri agrarlyq óńirlerde tozyǵy jetken tehnikalardyń sany basqa óńirlermen salystyrǵanda álde-qaida kóp.
Mamandardyń esepteýi boiynsha barlyq eski tehnikalardy jóndeýge jáne olardyń janar jaǵar maiyna jylyna 95 mlrd. teńgeden astam qarjy artyq jumsalady eken, ol barlyq óndiris shyǵyndarynyń 20%-yn quraidy.
Artyq jumsalatyn shyǵyndardyń kólemi Aqmola oblysynda 20%, Pavlodar oblysynda - 21%, Qostanai oblysynda 24%-ǵa deiin jetedi. Astyq orý naýqanynda eski kombaindardyń esebinensharýalar 3 mln. tonna ónim joǵaltady, qarjyǵa shaqqanda ol 200 mlrd.teńgeden asady.
Qazaqstanda normativtik qajettilik boiynsha da aýylsharýashylyǵy tehnikalarynyń jetispeýshiligi baiqalady. Ár 1000 gektar egistik jerge elimizde 6 traktordan kelse, Argentinada – 8, Ózbekstanda – 9, Belarýssiiada – 11, Kanadada – 16, Germaniiada – 64 traktordan keledi. Kombaindar boiynsha da shamamen osyndai jaǵdai qalyptasqan.
Kúrdeli tehnikalardy aitpaǵanda, ózimizde shyǵarýǵa bolatyn 2000-nan astam tyrmalar, 3000-ǵa jýyq tereń qopsytqyshtar, 1000-ǵa jýyq soqalar, 1000-nan astam shóp orý mehanizmderi men 6000-nan astam astyq tazalaý mashinalary jetispeidi.
Elimizde tehnikalar parkin jańartýdyń deńgeii de tómen. Respýblika boiynsha kombaindardy jańǵyrtý kólemi jylyna 3,9%-dy, traktorlar boiynsha – 1,7%, mal azyǵyn daiyndaý tehnikalaryn jańǵyrtý 1,6%-dy, jer jyrtý jáne óńdeý tehnikalary boiynsha nebári – 0,3%-dy quraidy. Tehnikalardy jańǵyrtý kólemi osy deńgeide qalatyn bolsa, onda qyzmet etý merzimi 10 jyldan asqan kombaindardy tolyq jańartý úshin keminde 20 jyl, al traktorlarǵataǵy da 50 jyl qajet.
Jyl saiyn aýylsharýashylyǵy tehnikalaryn satyp alýǵa orta eseppen 104 mlrd.teńgeniń kóleminde qarajat jumsalsa, onyń tek 30 mlrd. teńgesi ǵana otandyq ónim óndirýshilerge tiesili. Iaǵni jańa tehnikalardyń 70%-dan astamy shetelden keledi. Al ózimizde jinalatyn kombaindar men basqa da mashina-traktorlardyń Qazaqstandyq mazmuny 45%-dan aspaidy.
Bir sózben aitqanda aýylsharýashylyǵy mashinalaryn jasaý salasyna erekshe kóńil bóletin, sol arqyly agrarlyq sektordy tehnikamen jabdyqtaýdy túbegeili ózgertetin ýaqyt keldi dep esepteimiz.
Ol úshin Qazaqstanda agrotehnikalyq saiasatty qalyptastyratyn jáne agroónerkásiptik keshendi tehnikamen tolyq jabdyqtaýǵa múmkindik beretin keshendi salalyq baǵdarlama qajet.
Bul baǵdarlamada:
- Otandyq mashina jasaý kásiporyndaryn memlekettik qoldaýdyń bar múmkindikterin qarastyrýdy, jeńildetilgen nesielerdiń kólemin arttyrýdy, kommýnaldyq shyǵyndarynyń bir bóligin sýbsidiialaýdy kózdeitin;
- Aýyl sharýashylyǵyna mashina jasaýshylardyń kópshiligi Belarýssiia jáne Resei kásiporyndarymen birlesip qurylǵandyqtan Qazaqstanda shyǵarylatyn tehnika modelderin sheteldik dillerler arqyly tikelei satýǵa tosqaýyl qoiýyn;
- Jańa tehnikalar men tehnologiialardy kópshilikke kórsetetin arnaiy Agrotehnikalyq salon ashýdy, taýar óndirýshilerge usynylatyn, aýyl sharýashylyǵy tehnikalarynyń reestrin qurýdy qarastyratyn;
- Sharýalar úshin tehnika alýǵa qarastyrylǵan memlekettik sýbsidiialaýdyń deńgeiin 25%-dan 50%-ǵa deiin kóterýdi, «QazAgroQarjy» AQ arqyly lizingkeberiletin tehnikalarǵa avanstyq tólemder kólemin 25%-dan 10%-ǵa deiin tómendetip,merzimin 10 jylǵa deiin uzartýdy kózdeitin;
- Aýylsharýashylyǵy tehnikalaryn jańǵyrtýdyń deńgeiin 2021 jylǵa deiin baǵdarlamada kórsetilgendei 3,5% emes, normativtik qajetti deńgeige deiin, iaǵni jylyna 8-10%-ǵa jetkizýdi qarastyratyn;
- Qazaqstandyq kásiporyndardyń múmkindigi jetetin shóp orý, qurama jem daiyndaý, jer jyrtý jáne óńdeý tehnikalaryn, kombaindar men traktorlarǵa qajetti qosalqy bólshekterin shyǵarýdy yntalandyratyn;
- Agrarlyq sektorǵa tehnikalyq qyzmet kórsetetin, qajetti bólshekterdi jetkizetin, mai aýystyrý, tehnikalyq baiqaý jumystaryn júrgizetin zamanaýi servistik ortalyqtardy kóbeitipnaqty sharalar qarastyrý qajet dep sanaimyz.
Qoldaýyńyzdy suraimyn.
Qurmetpen, Á. BEKTAEV
