Sanjar Asfendiiarov atyndaǵy Qazaq ulttyq meditsina ýniversitetiniń ishki aýrýlar kafedrasynyń meńgerýshisi, meditsina ǵylymdarynyń kandidaty Ahmetjan Súgiráliev álemdegi koronavirýs jaǵdaiyna qatysty oiymen bólisti, dep habarlaidy QazAqparat.
«Qazir Eýropada, AQSh-ta koronavirýs aýrýy tez taralýda, bul Eýropanyń kóptegen elderinde ekinshi lokdaýnnyń jariialanýyna ákeldi. Búkil álemde jaǵdai ýshyǵa tústi. Eýropa men AQSh mamandarynyń pikirinshe, jaǵdaidyń nasharlaýy mektep oqýshylarynyń, stýdentterdiń oqý oryndaryna oralýyna, maýsymnyń aýysýyna, iaǵni qorshaǵan orta temperatýrasynyń tómendeýi men turaqsyzdyǵyna bailanysty. Aýa raiynyń salqyndaýyna bailanysty adamdar jyly jáne jeldetilýi qiyn tyǵyz bólmelerde kóbirek bolýǵa májbúr, sáikesinshe mundai jaǵdaida infektsiianyń taralý qaýpi joǵary. Sonymen qatar, virýstar sýyq jaǵdaida ońai ómir súredi. Qazirgi ýaqytta virýs tumaý maýsymyna tap bolady degen qosymsha alańdaýshylyq bar, ol ádette bizdiń elimizde qarasha aiynyń sońynda jáne jeltoqsanda bastalady», — dedi ol.
Aita ketý kerek, Qazaqstanda oqý oryndary ashylǵan joq. Sarapshynyń pikirinshe, bizdiń elimizde qaýipti indetti juqtyrýdyń kóbeiýi maýsymdyq sýyqqa bailanysty, adamdardyń jeldetilýi qiyn jabyq jerlerde tyǵyz bailanys jasaýy sebebinen bolýy múmkin.
«Eger kúndelikti statistikaǵa qaraityn bolsaq, eldegi jaǵdai turaqty dep aitýǵa bolady, alaida Qazaqstanda atap aitqanda, Nur-Sultan, Aqmola jáne Pavlodar oblystarynda syrqattanýshylyqtyń ósý úrdisi baiqalady. Eń kóp aýyrǵandar Shyǵys Qazaqstanda, osyǵan bailanysty ShQO-da shekteý rejimi jariialandy. Biraq sanitarlyq rejimniń sharttary saqtalmasa, jaǵdai kez kelgen kúni kúrt nasharlaýy múmkin. 2020 jyldyń 31 qazanynda el astanasyndaǵy túngi klýbtyń jumysy týraly aqparat jariialandy, onda 500 jas bir ýaqytta kóńil kóterýge jinalǵan, maska men áleýmettik qashyqtyqty eshkim esine de almaǵan dep atap ótti politsiiada», — dedi A. Súgiráliev.
Onyń aitýynsha, mundai is-sharalar eldegi jaǵdaidy tez nasharlatýy múmkin. Málimetterge sáikes, Eýropada qazirgi ýaqytta COVID-19-ben aýyrǵandardyń kóp bóligi jastar. Bul jastar ólim qaýpi óte joǵary qart ata-analaryna juqtyrýy múmkin.
«Qoǵamdyq baspasózde jariialanǵan nemis ǵalymdarynyń jaqynda júrgizgen zertteý nátijeleri aýrýdyń negizgi sebebi naýqaspen nemese virýs tasymaldaýshysymen adamdar jappai jinalatyn jerlerde: túngi klýbtar, meiramhanalar jáne taǵy da basqa tikelei bailanys jasaýdan ekendigin kórsetken. Mundai jerler de sanitarlyq normalar árdaiym saqtala bermeidi. Adamdar kóp jinalatyn jerlerde áńgimelesip, sóilesý barysynda aýyz qýysy sekretsiiasynyń usaq bólshekteri joǵarǵy tynys joldarynyń, kózdiń nemese qoldyń shyryshty qabattaryna túsip, adamnyń juqtyrýyna ákelýi yqtimal», — dep atap ótti ol.
Onyń aitýynsha, patsienttiń bir millilitr qaqyryǵynda millionǵa deiin virýs bolady, bul virýs sonysymen de qaýipti. Belgili bolǵandai, bul kontagiozdy infektsiia, onyń aldyndaǵy SARS-Cov-1 jáne MERS-CoV-MERS-ten erekshelenetin juqpaly infektsiia, olar S (severe) aýyr a (acute) jedel R (respiratory) tynys alý s (syndrome)-jedel aýyr tynys alý (tynys alý) sindromyn týdyrdy. Osyǵan uqsas virýstar Covid-19 siiaqty pandemiiaǵa ákelgen joq.
«Bul infektsiia patsientterde ólim kórsetkishiniń joǵary bolýymen sipattalady. Sonymen qatar, trombotikalyq asqynýlar patsientterdiń 50%-dan astamynda ólimniń negizgi sebebi», — dep tolyqtyrdy ol.
Sonymen qatar, ol jeke saqtyq sharalaryn saqtaý óte mańyzdy ekenin tilge tiek etti. Eń aldymen, maskany muryn men aýyzdy tolyǵymen jabatyndai etip durys kiiý kerek. Infektsiianyń qol arqyly muryn men kózdiń shyryshty qabattaryna taralý qaýpiniń joǵary bolýyna bailanysty, kóshede kózge jáne murynǵa qol tigizbeý kerek. Kózildirik taǵatyn adamdar kózdiń shyryshty qabyǵynyń kózildirikpen qorǵalýyna bailanysty virýstyq infektsiiany az juqtyratyny anyqtaldy.
«Kósheden úige kelgesin qoldy sabynmen muqiiat jýý kerek. Eger adam aýrýdyń alǵashqy belgilerin sezse nemese ol sóilesken adam aýyryp qalǵanyn bilse, ózin-ózi oqshaýlaýy kerek. Biz ainalamyzdaǵy adamdardyń densaýlyǵyna jaýap beretinimizdi túsinýimiz kerek. Ózin-ózi emdeýmen ainalysýǵa keńes berilmeidi, ásirese antibiotikterdi, antikoagýlianttardy óz betinshe qabyldaýǵa kirisýdiń qajeti joq, óitkeni antibiotikter virýsqa áser etpeitini belgili, al antikoagýlianttar qan ketýine ákelýi múmkin. Der kezinde meditsinalyq kómek alý úshin dárigerge qaralý qajet – bul eń qaýipsiz jol. Jaǵdaiy nasharlaǵan jaǵdaida statsionarǵa emdeýge jatqyzý. Sebebi, qaitys bolǵan patsientterdiń kópshiligi – jaǵdailary qiyndaǵanǵa deiin úide bolǵan adamdar jáne ólimniń basty sebebi – aýrýhanaǵa kesh jatqyzylýynan», — dep qorytyndylady A. Súgiráliev.
