سانجار اسفەنديياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ٸشكٸ اۋرۋلار كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى احمەتجان سٷگٸرەليەۆ ەلەمدەگٸ كوروناۆيرۋس جاعدايىنا قاتىستى ويىمەن بٶلٸستٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«قازٸر ەۋروپادا, اقش-تا كوروناۆيرۋس اۋرۋى تەز تارالۋدا, بۇل ەۋروپانىڭ كٶپتەگەن ەلدەرٸندە ەكٸنشٸ لوكداۋننىڭ جارييالانۋىنا ەكەلدٸ. بٷكٸل ەلەمدە جاعداي ۋشىعا تٷستٸ. ەۋروپا مەن اقش ماماندارىنىڭ پٸكٸرٸنشە, جاعدايدىڭ ناشارلاۋى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ, ستۋدەنتتەردٸڭ وقۋ ورىندارىنا ورالۋىنا, ماۋسىمنىڭ اۋىسۋىنا, ياعني قورشاعان ورتا تەمپەراتۋراسىنىڭ تٶمەندەۋٸ مەن تۇراقسىزدىعىنا بايلانىستى. اۋا رايىنىڭ سالقىنداۋىنا بايلانىستى ادامدار جىلى جەنە جەلدەتٸلۋٸ قيىن تىعىز بٶلمەلەردە كٶبٸرەك بولۋعا مەجبٷر, سەيكەسٸنشە مۇنداي جاعدايدا ينفەكتسييانىڭ تارالۋ قاۋپٸ جوعارى. سونىمەن قاتار, ۆيرۋستار سۋىق جاعدايدا وڭاي ٶمٸر سٷرەدٸ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ۆيرۋس تۇماۋ ماۋسىمىنا تاپ بولادى دەگەن قوسىمشا الاڭداۋشىلىق بار, ول ەدەتتە بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە قاراشا ايىنىڭ سوڭىندا جەنە جەلتوقساندا باستالادى», — دەدٸ ول.
ايتا كەتۋ كەرەك, قازاقستاندا وقۋ ورىندارى اشىلعان جوق. ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە قاۋٸپتٸ ٸندەتتٸ جۇقتىرۋدىڭ كٶبەيۋٸ ماۋسىمدىق سۋىققا بايلانىستى, ادامداردىڭ جەلدەتٸلۋٸ قيىن جابىق جەرلەردە تىعىز بايلانىس جاساۋى سەبەبٸنەن بولۋى مٷمكٸن.
«ەگەر كٷندەلٸكتٸ ستاتيستيكاعا قارايتىن بولساق, ەلدەگٸ جاعداي تۇراقتى دەپ ايتۋعا بولادى, الايدا قازاقستاندا اتاپ ايتقاندا, نۇر-سۇلتان, اقمولا جەنە پاۆلودار وبلىستارىندا سىرقاتتانۋشىلىقتىڭ ٶسۋ ٷردٸسٸ بايقالادى. ەڭ كٶپ اۋىرعاندار شىعىس قازاقستاندا, وسىعان بايلانىستى شقو-دا شەكتەۋ رەجيمٸ جارييالاندى. بٸراق سانيتارلىق رەجيمنٸڭ شارتتارى ساقتالماسا, جاعداي كەز كەلگەن كٷنٸ كٷرت ناشارلاۋى مٷمكٸن. 2020 جىلدىڭ 31 قازانىندا ەل استاناسىنداعى تٷنگٸ كلۋبتىڭ جۇمىسى تۋرالى اقپارات جارييالاندى, وندا 500 جاس بٸر ۋاقىتتا كٶڭٸل كٶتەرۋگە جينالعان, ماسكا مەن ەلەۋمەتتٸك قاشىقتىقتى ەشكٸم ەسٸنە دە الماعان دەپ اتاپ ٶتتٸ پوليتسييادا», — دەدٸ ا. سٷگٸرەليەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي ٸس-شارالار ەلدەگٸ جاعدايدى تەز ناشارلاتۋى مٷمكٸن. مەلٸمەتتەرگە سەيكەس, ەۋروپادا قازٸرگٸ ۋاقىتتا COVID-19-بەن اۋىرعانداردىڭ كٶپ بٶلٸگٸ جاستار. بۇل جاستار ٶلٸم قاۋپٸ ٶتە جوعارى قارت اتا-انالارىنا جۇقتىرۋى مٷمكٸن.
«قوعامدىق باسپاسٶزدە جارييالانعان نەمٸس عالىمدارىنىڭ جاقىندا جٷرگٸزگەن زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ اۋرۋدىڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ ناۋقاسپەن نەمەسە ۆيرۋس تاسىمالداۋشىسىمەن ادامدار جاپپاي جينالاتىن جەرلەردە: تٷنگٸ كلۋبتار, مەيرامحانالار جەنە تاعى دا باسقا تٸكەلەي بايلانىس جاساۋدان ەكەندٸگٸن كٶرسەتكەن. مۇنداي جەرلەر دە سانيتارلىق نورمالار ەردايىم ساقتالا بەرمەيدٸ. ادامدار كٶپ جينالاتىن جەرلەردە ەڭگٸمەلەسٸپ, سٶيلەسۋ بارىسىندا اۋىز قۋىسى سەكرەتسيياسىنىڭ ۇساق بٶلشەكتەرٸ جوعارعى تىنىس جولدارىنىڭ, كٶزدٸڭ نەمەسە قولدىڭ شىرىشتى قاباتتارىنا تٷسٸپ, ادامنىڭ جۇقتىرۋىنا ەكەلۋٸ ىقتيمال», — دەپ اتاپ ٶتتٸ ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, پاتسيەنتتٸڭ بٸر ميلليليتر قاقىرىعىندا ميلليونعا دەيٸن ۆيرۋس بولادى, بۇل ۆيرۋس سونىسىمەن دە قاۋٸپتٸ. بەلگٸلٸ بولعانداي, بۇل كونتاگيوزدى ينفەكتسييا, ونىڭ الدىنداعى SARS-Cov-1 جەنە MERS-CoV-MERS-تەن ەرەكشەلەنەتٸن جۇقپالى ينفەكتسييا, ولار S (severe) اۋىر a (acute) جەدەل R (respiratory) تىنىس الۋ s (syndrome)-جەدەل اۋىر تىنىس الۋ (تىنىس الۋ) سيندرومىن تۋدىردى. وسىعان ۇقساس ۆيرۋستار Covid-19 سيياقتى پاندەميياعا ەكەلگەن جوق.
«بۇل ينفەكتسييا پاتسيەنتتەردە ٶلٸم كٶرسەتكٸشٸنٸڭ جوعارى بولۋىمەن سيپاتتالادى. سونىمەن قاتار, ترومبوتيكالىق اسقىنۋلار پاتسيەنتتەردٸڭ 50%-دان استامىندا ٶلٸمنٸڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ», — دەپ تولىقتىردى ول.
سونىمەن قاتار, ول جەكە ساقتىق شارالارىن ساقتاۋ ٶتە ماڭىزدى ەكەنٸن تٸلگە تيەك ەتتٸ. ەڭ الدىمەن, ماسكانى مۇرىن مەن اۋىزدى تولىعىمەن جاباتىنداي ەتٸپ دۇرىس كييۋ كەرەك. ينفەكتسييانىڭ قول ارقىلى مۇرىن مەن كٶزدٸڭ شىرىشتى قاباتتارىنا تارالۋ قاۋپٸنٸڭ جوعارى بولۋىنا بايلانىستى, كٶشەدە كٶزگە جەنە مۇرىنعا قول تيگٸزبەۋ كەرەك. كٶزٸلدٸرٸك تاعاتىن ادامدار كٶزدٸڭ شىرىشتى قابىعىنىڭ كٶزٸلدٸرٸكپەن قورعالۋىنا بايلانىستى ۆيرۋستىق ينفەكتسييانى از جۇقتىراتىنى انىقتالدى.
«كٶشەدەن ٷيگە كەلگەسٸن قولدى سابىنمەن مۇقييات جۋۋ كەرەك. ەگەر ادام اۋرۋدىڭ العاشقى بەلگٸلەرٸن سەزسە نەمەسە ول سٶيلەسكەن ادام اۋىرىپ قالعانىن بٸلسە, ٶزٸن-ٶزٸ وقشاۋلاۋى كەرەك. بٸز اينالامىزداعى ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا جاۋاپ بەرەتٸنٸمٸزدٸ تٷسٸنۋٸمٸز كەرەك. ٶزٸن-ٶزٸ ەمدەۋمەن اينالىسۋعا كەڭەس بەرٸلمەيدٸ, ەسٸرەسە انتيبيوتيكتەردٸ, انتيكواگۋليانتتاردى ٶز بەتٸنشە قابىلداۋعا كٸرٸسۋدٸڭ قاجەتٸ جوق, ٶيتكەنٸ انتيبيوتيكتەر ۆيرۋسقا ەسەر ەتپەيتٸنٸ بەلگٸلٸ, ال انتيكواگۋليانتتار قان كەتۋٸنە ەكەلۋٸ مٷمكٸن. دەر كەزٸندە مەديتسينالىق كٶمەك الۋ ٷشٸن دەرٸگەرگە قارالۋ قاجەت – بۇل ەڭ قاۋٸپسٸز جول. جاعدايى ناشارلاعان جاعدايدا ستاتسيونارعا ەمدەۋگە جاتقىزۋ. سەبەبٸ, قايتىس بولعان پاتسيەنتتەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ – جاعدايلارى قيىنداعانعا دەيٸن ٷيدە بولعان ادامدار جەنە ٶلٸمنٸڭ باستى سەبەبٸ – اۋرۋحاناعا كەش جاتقىزىلۋىنان», — دەپ قورىتىندىلادى ا. سٷگٸرەليەۆ.
