Jelide qoǵam belsendisi, saiasatker Sanjar Boqaevtyń Shengeldi aýylyndaǵy egis ónimderin kórsetken videosy paida boldy. Munda ol piiaz, soia, júgerilerdiń qalai tonnalap shirip, qoqysqa ketip jatqanyn jetkizgen. Belsendi odan bólek, sharýashylyq tehnikalarynyń jetispeýshiligin aityp, elimizdiń Aýyl sharýashylyq ministrligine úndeý joldady, dep habarlaidy "Ult aqparat" Stan.kz aqparat agenttigine silteme jasap.
Sanjar Boqaevtyń aitýynsha, bul aýyldaǵy egis sharýalarynyń jaǵdaiy hal ústinde tur.
“Endi qarańyzdar, myna jerde 500 tonna piiaz. Piiazdary keremet. 15-20 teńgeden beredi. Eger bular satylmasa, bosqa qoqysqa tastalady. Bir ǵana aýylda 500 tonna piiaz shirip jatyr. Aýyl sharýashylyǵy ministrligi qaidasyzdar, ádemi esepterińiz qaida? Qaida qarap otyrsyzdar? Bul degen úlken máselesi emes pe? Shynymen shirip jatyr. Sizder dúkenderdegi piiazdyń baǵasyn bilesizder me?” – dedi belsendi.
Videoda, turǵyndardyń aitýynsha, shyqqan ónimderdiń barlyǵy birdei jinalmaǵan. Sebebi tehnika joq. Al jinalyp, óńdelmei shirigen ónimderdi tipti malǵa berýge bolmaidy.
“Osy jerde 60 tonna júgeri boldy. Bári shirip ketti. Olardy dalaǵa tastaý da qaýip. Sebebi shirigendikten maldar jep qoisa, ýlanyp óledi. Sondyqtan bir jerge aparyp kómemiz. Mine biliktiń jasaǵan jaqsylyǵy bizge. Kombainǵa tóledik, sýǵa tóledik, tuqymǵa tóledik, sharýalardyń jumysy bar, munyń bári aqsha. Sonyń nátijesi mynaý endi. Osy sharýashylyqty bastap, sońynda bári qurdymǵa ketken jigit endi eshqashan bul ispen qaita ainalyspaidy. Endi aýyldan jastardyń bári ketedi”, – dedi sharýalardyń biri.
Odan bólek, videodan aýyldaǵy 1960-70 jyldardaǵy eski sharýashylyq tehnikalaryn da kórýge bolady. Sharýalardyń bar súiengeni dóńgelegi jyrtylǵan traktor men jigýli, moskvich kólikteri.
“Aýylymyzda birde bir kombain joq. Sol sebepten meniń egip ósirgen soiam shabylmai qaldy. Birazyn kishkene shaýyp edik. Onyń kóbisi shirip ketti, qoqysqa tastadym. Eshteńege jaramai qaldy. Aýylymyzda tehnika joq. Ýtil alymynyń aýyl sharýashylyǵyna qajeti ne? Sony túsinbeimin. Tehnika alamyz dep kombain traktor úshin barǵanymyzda olar bizden kepildikke múlik qoiýymyzdy surady. Al olar bizdiń aýyldaǵy úiimizdi, eginimizdi, jerimizdi kepilge almaidy. Ol úshin tek Almatyda úiiń bolýy kerek. Sharýalarda qaidaǵy Almatydaǵy úi. Endi biyl sharýalar ne egedi? Sý máselesi anaý, bilmeimin úkimet aýyl sharýashylyǵyn qurtyp jatyr”, – dedi aýyl turǵyny.
Osy tusta Sanjar Boqaev aýyl sharýashylyǵy ministrligine úndeý joldap, sharýalar tehnikasyna ýtil alymyn alyp tastaýdy surady.
“Bilesizder me Ózbekstan men Qyrǵyzstannyń agrotehnikasy bizge qaraǵanda jańa. Olardyń tehnikasy bizden jaqsy. Sebebi olarda ýtil alymy joq. Al biz sharýalardy osyndai jaǵdaiǵa jetkizip, qysym jasap tastaǵanbyz. Eń ókinishtisi biliktiń muny túsinbeýi. Sizder “aýyl sharýashylyǵyn damytamyz” deisizder, biraq tek bir-eki bai baǵlannyń tehnikasyna ǵana sýbsidiia jasaǵylaryńyz keledi. Otandyq tehnikalar jiberemiz deisizder. Kómektesińizder, qarsylyq joq. Biraq bul jetkiliksiz. Sondyqtan bizge qytaidyń ta, belarýstyń da, úndiniń de, nemistiń de, AQSh-tyń da kez-kelgen tehnikasyn kirgizý kerek. Eń basty tapsyrma aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń sanyn arttyrý. Ýtil alymynyń kesirinen sharýalar tehnikasyn jańaptýǵa shamasy jetpei jatyr. Ýtil alymyn alyp tastańyzdar”, – dedi Boqaev.
Osy máselege orai Stan.kz redaktsiiasy aýyl sharýashylyǵy ministrligine suraý joldaǵan edi. Ministrlik fermerlerdi qoldaý jáne eldi osy ónimmen qamtamasyz etý boiynsha barlyq mindetterdi oryndap jatqanyn aityp, sendirdi.
“Shyn máninde, óndirilgen piiazdyń kólemi oǵan qazirgi suranystan úsh ese kóp. Jyldyq ónim – 1,1 million tonna deńgeiinde, al tutyný ortasha eseppen 315 myń tonnaǵa teń. Piiaz jinaý boiynsha negizgi óńirler – Jambyl, Almaty jáne Túrkistan oblystary. Sonymen qatar aldyńǵy jyldary piiazdyń jetkilikti óndirilýine qaramastan, baǵalar únemi kóterilip otyrdy, ásirese, maýsymaralyq kezeńde. Fermerlerdiń iri kóterme saýda oryndary men bazarlardaǵy deldaldarǵa piiaz satqannan keiingi kezeńde baǵanyń aitarlyqtai ósýi baiqalýda”, – dedi vedomstvo.
Ministrlik jyly aýa raiyna bailanysty qoimalarda piiazdy saqtaý máselesi de týyndaǵanyn alǵa tartty. Bul rette elimizde tońazytqysh jabdyǵy bar mamandandyrylǵan qoimalar joq eken.
“Importtaýshylar tarapynan 2023/2024 maýsymynda suranystyń tómendeýi aiasynda artyq óndiris. Resei aýmaǵy arqyly Baltyq jaǵalaýy men Grýziiaǵa jóneltýdi josparlaý kezinde kólik logistikasy máselesi piiaz qorlarynyń jinalýyna jáne baǵanyń tómendeýine ákeldi”, – dep qosty vedomstvo ókilderi.
Qalyptasqan jaǵdaidy sheshý úshin jáne aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi qoldaý maqsatynda aýyl sharýashylyǵy ministrligi qandai jumystar júrgizip jatqanyn da aityp berdi.
“Jergilikti atqarýshy organǵa áleýmettik-kásipkerlik korporatsiiasynda satyp alýdy uiymdastyrý úshin kólemder men baǵalar usynylatyn aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler tizimderi, saýda obektileri jáne t. b. jiberildi. Qaztreid ishki jáne syrtqy naryqtarda piiazdy ótkizýdi uiymdastyrý týraly hattar joldandy. Piiazdy Pákistanǵa ótkizý máselesi pysyqtalýda, sondai-aq Qazaqstannyń elshilikteri jańa ótkizý naryqtaryn izdestirýde. "QazAgroJambyl" Birinshi halyqaralyq kórme-forýmy sheńberinde óńirlerdiń áleýmettik-kásipkerlik korporatsiiasymen Jambyl oblysynyń piiaz óndirýshileriniń kezdesýlerin ótkizý josparlanýda”, – dedi ministrlik.
