جەلٸدە قوعام بەلسەندٸسٸ, ساياساتكەر سانجار بوقاەۆتىڭ شەنگەلدٸ اۋىلىنداعى ەگٸس ٶنٸمدەرٸن كٶرسەتكەن ۆيدەوسى پايدا بولدى. مۇندا ول پيياز, سويا, جٷگەرٸلەردٸڭ قالاي توننالاپ شٸرٸپ, قوقىسقا كەتٸپ جاتقانىن جەتكٸزگەن. بەلسەندٸ ودان بٶلەك, شارۋاشىلىق تەحنيكالارىنىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸن ايتىپ, ەلٸمٸزدٸڭ اۋىل شارۋاشىلىق مينيسترلٸگٸنە ٷندەۋ جولدادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" Stan.kz اقپارات اگەنتتٸگٸنە سٸلتەمە جاساپ.
سانجار بوقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل اۋىلداعى ەگٸس شارۋالارىنىڭ جاعدايى حال ٷستٸندە تۇر.
“ەندٸ قاراڭىزدار, مىنا جەردە 500 توننا پيياز. پييازدارى كەرەمەت. 15-20 تەڭگەدەن بەرەدٸ. ەگەر بۇلار ساتىلماسا, بوسقا قوقىسقا تاستالادى. بٸر عانا اۋىلدا 500 توننا پيياز شٸرٸپ جاتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ قايداسىزدار, ەدەمٸ ەسەپتەرٸڭٸز قايدا? قايدا قاراپ وتىرسىزدار? بۇل دەگەن ٷلكەن مەسەلەسٸ ەمەس پە? شىنىمەن شٸرٸپ جاتىر. سٸزدەر دٷكەندەردەگٸ پييازدىڭ باعاسىن بٸلەسٸزدەر مە?” – دەدٸ بەلسەندٸ.
ۆيدەودا, تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, شىققان ٶنٸمدەردٸڭ بارلىعى بٸردەي جينالماعان. سەبەبٸ تەحنيكا جوق. ال جينالىپ, ٶڭدەلمەي شٸرٸگەن ٶنٸمدەردٸ تٸپتٸ مالعا بەرۋگە بولمايدى.
“وسى جەردە 60 توننا جٷگەرٸ بولدى. بەرٸ شٸرٸپ كەتتٸ. ولاردى دالاعا تاستاۋ دا قاۋٸپ. سەبەبٸ شٸرٸگەندٸكتەن مالدار جەپ قويسا, ۋلانىپ ٶلەدٸ. سوندىقتان بٸر جەرگە اپارىپ كٶمەمٸز. مٸنە بيلٸكتٸڭ جاساعان جاقسىلىعى بٸزگە. كومباينعا تٶلەدٸك, سۋعا تٶلەدٸك, تۇقىمعا تٶلەدٸك, شارۋالاردىڭ جۇمىسى بار, مۇنىڭ بەرٸ اقشا. سونىڭ نەتيجەسٸ مىناۋ ەندٸ. وسى شارۋاشىلىقتى باستاپ, سوڭىندا بەرٸ قۇردىمعا كەتكەن جٸگٸت ەندٸ ەشقاشان بۇل ٸسپەن قايتا اينالىسپايدى. ەندٸ اۋىلدان جاستاردىڭ بەرٸ كەتەدٸ”, – دەدٸ شارۋالاردىڭ بٸرٸ.
ودان بٶلەك, ۆيدەودان اۋىلداعى 1960-70 جىلدارداعى ەسكٸ شارۋاشىلىق تەحنيكالارىن دا كٶرۋگە بولادى. شارۋالاردىڭ بار سٷيەنگەنٸ دٶڭگەلەگٸ جىرتىلعان تراكتور مەن جيگۋلي, موسكۆيچ كٶلٸكتەرٸ.
“اۋىلىمىزدا بٸردە بٸر كومباين جوق. سول سەبەپتەن مەنٸڭ ەگٸپ ٶسٸرگەن سويام شابىلماي قالدى. بٸرازىن كٸشكەنە شاۋىپ ەدٸك. ونىڭ كٶبٸسٸ شٸرٸپ كەتتٸ, قوقىسقا تاستادىم. ەشتەڭەگە جاراماي قالدى. اۋىلىمىزدا تەحنيكا جوق. ۋتيل الىمىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتٸ نە? سونى تٷسٸنبەيمٸن. تەحنيكا الامىز دەپ كومباين تراكتور ٷشٸن بارعانىمىزدا ولار بٸزدەن كەپٸلدٸككە مٷلٸك قويۋىمىزدى سۇرادى. ال ولار بٸزدٸڭ اۋىلداعى ٷيٸمٸزدٸ, ەگٸنٸمٸزدٸ, جەرٸمٸزدٸ كەپٸلگە المايدى. ول ٷشٸن تەك الماتىدا ٷيٸڭ بولۋى كەرەك. شارۋالاردا قايداعى الماتىداعى ٷي. ەندٸ بيىل شارۋالار نە ەگەدٸ? سۋ مەسەلەسٸ اناۋ, بٸلمەيمٸن ٷكٸمەت اۋىل شارۋاشىلىعىن قۇرتىپ جاتىر”, – دەدٸ اۋىل تۇرعىنى.
وسى تۇستا سانجار بوقاەۆ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنە ٷندەۋ جولداپ, شارۋالار تەحنيكاسىنا ۋتيل الىمىن الىپ تاستاۋدى سۇرادى.
“بٸلەسٸزدەر مە ٶزبەكستان مەن قىرعىزستاننىڭ اگروتەحنيكاسى بٸزگە قاراعاندا جاڭا. ولاردىڭ تەحنيكاسى بٸزدەن جاقسى. سەبەبٸ ولاردا ۋتيل الىمى جوق. ال بٸز شارۋالاردى وسىنداي جاعدايعا جەتكٸزٸپ, قىسىم جاساپ تاستاعانبىز. ەڭ ٶكٸنٸشتٸسٸ بيلٸكتٸڭ مۇنى تٷسٸنبەۋٸ. سٸزدەر “اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتامىز” دەيسٸزدەر, بٸراق تەك بٸر-ەكٸ باي باعلاننىڭ تەحنيكاسىنا عانا سۋبسيدييا جاساعىلارىڭىز كەلەدٸ. وتاندىق تەحنيكالار جٸبەرەمٸز دەيسٸزدەر. كٶمەكتەسٸڭٸزدەر, قارسىلىق جوق. بٸراق بۇل جەتكٸلٸكسٸز. سوندىقتان بٸزگە قىتايدىڭ تا, بەلارۋستىڭ دا, ٷندٸنٸڭ دە, نەمٸستٸڭ دە, اقش-تىڭ دا كەز-كەلگەن تەحنيكاسىن كٸرگٸزۋ كەرەك. ەڭ باستى تاپسىرما اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸنٸڭ سانىن ارتتىرۋ. ۋتيل الىمىنىڭ كەسٸرٸنەن شارۋالار تەحنيكاسىن جاڭاپتۋعا شاماسى جەتپەي جاتىر. ۋتيل الىمىن الىپ تاستاڭىزدار”, – دەدٸ بوقاەۆ.
وسى مەسەلەگە وراي Stan.kz رەداكتسيياسى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنە سۇراۋ جولداعان ەدٸ. مينيسترلٸك فەرمەرلەردٸ قولداۋ جەنە ەلدٸ وسى ٶنٸممەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بارلىق مٸندەتتەردٸ ورىنداپ جاتقانىن ايتىپ, سەندٸردٸ.
“شىن مەنٸندە, ٶندٸرٸلگەن پييازدىڭ كٶلەمٸ وعان قازٸرگٸ سۇرانىستان ٷش ەسە كٶپ. جىلدىق ٶنٸم – 1,1 ميلليون توننا دەڭگەيٸندە, ال تۇتىنۋ ورتاشا ەسەپپەن 315 مىڭ تونناعا تەڭ. پيياز جيناۋ بويىنشا نەگٸزگٸ ٶڭٸرلەر – جامبىل, الماتى جەنە تٷركٸستان وبلىستارى. سونىمەن قاتار الدىڭعى جىلدارى پييازدىڭ جەتكٸلٸكتٸ ٶندٸرٸلۋٸنە قاراماستان, باعالار ٷنەمٸ كٶتەرٸلٸپ وتىردى, ەسٸرەسە, ماۋسىمارالىق كەزەڭدە. فەرمەرلەردٸڭ ٸرٸ كٶتەرمە ساۋدا ورىندارى مەن بازارلارداعى دەلدالدارعا پيياز ساتقاننان كەيٸنگٸ كەزەڭدە باعانىڭ ايتارلىقتاي ٶسۋٸ بايقالۋدا”, – دەدٸ ۆەدومستۆو.
مينيسترلٸك جىلى اۋا رايىنا بايلانىستى قويمالاردا پييازدى ساقتاۋ مەسەلەسٸ دە تۋىنداعانىن العا تارتتى. بۇل رەتتە ەلٸمٸزدە توڭازىتقىش جابدىعى بار مامانداندىرىلعان قويمالار جوق ەكەن.
“يمپورتتاۋشىلار تاراپىنان 2023/2024 ماۋسىمىندا سۇرانىستىڭ تٶمەندەۋٸ اياسىندا ارتىق ٶندٸرٸس. رەسەي اۋماعى ارقىلى بالتىق جاعالاۋى مەن گرۋزيياعا جٶنەلتۋدٸ جوسپارلاۋ كەزٸندە كٶلٸك لوگيستيكاسى مەسەلەسٸ پيياز قورلارىنىڭ جينالۋىنا جەنە باعانىڭ تٶمەندەۋٸنە ەكەلدٸ”, – دەپ قوستى ۆەدومستۆو ٶكٸلدەرٸ.
قالىپتاسقان جاعدايدى شەشۋ ٷشٸن جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەردٸ قولداۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ قانداي جۇمىستار جٷرگٸزٸپ جاتقانىن دا ايتىپ بەردٸ.
“جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانعا ەلەۋمەتتٸك-كەسٸپكەرلٸك كورپوراتسيياسىندا ساتىپ الۋدى ۇيىمداستىرۋ ٷشٸن كٶلەمدەر مەن باعالار ۇسىنىلاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەر تٸزٸمدەرٸ, ساۋدا وبەكتٸلەرٸ جەنە ت. ب. جٸبەرٸلدٸ. قازترەيد ٸشكٸ جەنە سىرتقى نارىقتاردا پييازدى ٶتكٸزۋدٸ ۇيىمداستىرۋ تۋرالى حاتتار جولداندى. پييازدى پەكٸستانعا ٶتكٸزۋ مەسەلەسٸ پىسىقتالۋدا, سونداي-اق قازاقستاننىڭ ەلشٸلٸكتەرٸ جاڭا ٶتكٸزۋ نارىقتارىن ٸزدەستٸرۋدە. "قازاگروجامبىل" بٸرٸنشٸ حالىقارالىق كٶرمە-فورۋمى شەڭبەرٸندە ٶڭٸرلەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك-كەسٸپكەرلٸك كورپوراتسيياسىمەن جامبىل وبلىسىنىڭ پيياز ٶندٸرۋشٸلەرٸنٸڭ كەزدەسۋلەرٸن ٶتكٸزۋ جوسپارلانۋدا”, – دەدٸ مينيسترلٸك.
