QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken QR Úkimetiniń otyrysynda Premer-Ministrdiń birinshi orynbasary - Qarjy ministri Álihan Smaiylov jáne QR Ulttyq bankiniń tóraǵasy Erbolat Dosaev QR memlekettik biýdjetiniń oryndalýy jáne 2020 jylǵy qańtar-sáýir ailaryndaǵy bank salasynyń jai-kúii týraly baiandady, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
Á. Smaiylov atap ótkendei, aǵymdaǵy jylǵy 4 aidyń qortyndysy boiynsha memlekettik biýdjetke 2,7 trln teńge kiris tústi. Jospar 103,9%-ǵa atqaryldy. Respýblikalyq biýdjetke 1,7 trln teńge kiris tústi.
Salyqtar boiynsha jospar 61 mlrd teńgege oryndalmady. Onyń negizgi somalary QQS jáne KTS esebinen. Jospardyń oryndalmaýyna syrtqy naryqtaǵy faktorlar da áser etýde.
Negizgi eksporttyq pozitsiialar boiynsha 2019 jyldyń 4 aiymen salystyrǵanda baǵalar orta eseppen 19%-ǵa jáne jyl basynan 15%-ǵa tómendedi.
Qyzmet kórsetý salalarynan da túsim azaidy.
Jergilikti biýdjetterdiń óz kiristeri 119%-ǵa oryndalyp, 1,3 trln teńgeni qurady. Barlyq óńirlerde kiristerdiń jospary artyǵymen oryndaldy.
Memlekettik biýdjet shyǵystary 97,7%-ǵa, respýblikalyq 98,6%-ǵa, jergilikti biýdjetter 97,1%-ǵa atqaryldy.
«Respýblikalyq biýdjettiń shyǵystary esepti kezeńde 4 ,3 trln teńgeni qurady. 62 mlrd teńgege atqarylmady. Onyń 14 mlrd teńgesi únemdeý boldy. Igerilmeý somasy 48 mlrd teńgeni qurady. Igerilmeýdiń negizgi sebepteri — konkýrstyq rásimderdi uzaq jáne ýaqtyly ótkizbeý, naqty kórsetilgen qyzmet kólemi, atqarylǵan jumystarǵa aqy tóleý, kelisimderdi jasasý rásimderin uzaq júrgizý, sotta talap-aryz jumystaryn júrgizý», — dep túsindirdi Á. Smaiylov.
Naqtylanǵan biýdjette daǵdarysqa qarsy sharalarǵa qosymsha 1,1 trln teńge qarastyldy. Bul somanyń 70%-y jergilikti biýdjetterge «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy, «Aýyl - El besigi», Biznestiń jol kartasy aiasynda kásipkerlerdiń jobalaryn sýbsiiadalaýǵa jáne kepildendirýge, agroónerkásip keshenin sýbsiiadalaýǵa kózdelgen.
«Barlyq qajetti biýdjettik protsedýralar júzege asyryldy. Memlekettik satyp alýlar jeńildetilgen protsedýralar arqyly júrgizilýde. Osy qarajattyń igerilý barysy qatań baqylaýda bolady», — dedi Á. Smaiylov.
QR Ulttyq bankiniń tóraǵasy Erbolat Dosaev óz kezeginde aýqymdy fiskaldyq jáne monetarlyq yntalandyrý aiasynda álemdik taýar jáne qarjy naryqtaryndaǵy ahýal qalpyna kele bastaǵanyn aitty. Álemniń birqatar elderiniń birtindep karantinnen shyǵýyna qarai qor alańdary ósýdiń oń aimaǵyna shyqty. Naýryzdaǵy eleýli tómendeýden keiin aktsiialar naryǵy ortasha alǵanda 11-12% ósti.
«Aǵymdaǵy jylǵy 10 sáýirde OPEK+ munai óndirisin kúnine 9,7 mln barrelge qysqartý týraly kelisimge keldi. Bastapqyda OPEK+ kelisimi munai qorynyń ulǵaiýy jáne shikizatqa degen suranystyń barynsha qatty tómendeýinen qaýiptený aiasynda shikizat naryǵyndaǵy ahýaldy jaqsarta alǵan joq. Sonyń saldarynan Brent markaly munaidyń baǵasy aǵymdaǵy jylǵy 22 sáýirdegi saýda-sattyq barysynda bir barrel úshin $15,98 bolǵan eń tómen belgige deiin tómendedi. Sáýirdiń sońynda munaiǵa baǵa belgileý tómendeýdi qaitara otyryp, bir barrel úshin $25,27 AQSh dollaryna jetti», — dedi E. Dosaev.
Munaiǵa baǵanyń jáne álemdik suranystyń tómendeýi, sondai-aq tótenshe jaǵdai rejimi men karantinniń engizilýi Qazaqstandaǵy ekonomikalyq belsendilik kórsetkishterine áser etti. QR UEM Statistika komitetiniń aldyn-ala baǵalaýy boiynsha aǵymdaǵy jylǵy 4 aida eń kóp tómendeýdi kólik jáne saýda siiaqty servistik salalar kórsetti.
Osynyń aiasynda aǵymdaǵy jylǵy sáýirdiń basynda iskerlik belsendilikti qoldaý jáne ekonomikany kreditteý úshin barynsha qolaily jaǵdai jasaý maqsatynda Ulttyq bank aǵymdaǵy jylǵy 6 sáýirden bastap bazalyq stavkany +/- 2 p.t. dálizimen 9,5%-ke deiin tómendetti, al aǵymdaǵy jylǵy 27 sáýirde bazalyq stavkany sol deńgeide saqtap qaldy.
Ulttyq banktiń baǵalaýy boiynsha, álemdik shikizat naryqtaryndaǵy ahýaldyń oń damýy jáne syrtqy jaǵdailardyń jaqsarýy kezinde infliatsiia dálizi aǵymdaǵy jyly munai baǵasynyń bir barrel úshin $35-40 deiin ósýi kezinde 6-8% bolýy múmkin.
E. Dosaevtyń aitýynsha, ekonomikany qoldaý sheńberinde daǵdarysqa qarsy sharalardy iske asyrý jalǵasýda.
1. Ekonomikanyń basym salalaryn jeńildikpen kreditteý baǵdarlamasy boiynsha aǵymdaǵy jylǵy 30 sáýirdegi jaǵdai boiynsha bankter jalpy somasy 437,9 mlrd teńgege 650 ótinim qabyldady, 308,6 mlrd teńge somasyna 499 joba maquldady, 158,3 mlrd teńge somasyna 382 qaryz berdi.
2. Tótenshe jaǵdaidyń engizilýinen zardap shekken ShOB sýbektilerin jáne jeke kásipkerlerdi jeńildikpen kreditteý baǵdarlamasy boiynsha kásipkerler 1 403 ótinim berdi, 79,1 mlrd teńge somasyna 397 qaryz berildi.
3. «7-20-25» baǵdarlamasy boiynsha aǵymdaǵy jylǵy 6 mamyrda 200,2 mlrd teńgege 17 430 ótinim maquldandy, onyń 175,2 mlrd teńge somasyna 14 812 qaryz berildi. «Baspana Hit» naryqtyq ipotekalyq baǵdarlamasy boiynsha 187,8 mlrd teńge somasyna 23 144 qaryz berildi.
«7-20-25» baǵdarlamasymen qamtý aiasyn keńeitý maqsatynda Qaraǵandy qalasynda satyp alynatyn turǵyn úidiń eń joǵary qunyna limit 15 mln teńgeden 20 mln teńgege deiin ulǵaidy.
