Úkimettiń baspasóz ortalyǵynda ótken brifing barysynda densaýlyq saqtaý birinshi vitse-ministri Marat Shoranov Memleket basshysynyń 2020 jylǵy 1 qyrkúiektegi «Jańa jaǵdaidaǵy Qazaqstan: is-qimyl kezeńi» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynyń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy negizgi erejeleri týraly aityp berdi, dep habarlaidy primeminister.kz saity.
Memleket basshysy Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda densaýlyq saqtaý salasyndaǵy 11 mindetti aiqyndap berdi.
Birinshi mindet
Koronavirýs infektsiiasynyń taralýyna qarsy is-sharalarǵa qatysqan meditsina qyzmetkerlerin materialdyq turǵyda yntalandyrýǵa arnalǵan áleýmettik ústemaqy 2020 jyldyń sońyna deiin tólenedi. Naýryz ben shilde aiy aralyǵynda mamandarǵa úsh qaýiptilik toby boiynsha yntalandyrý retinde jalpy 59,7 mlrd teńge tólendi. Qosymsha 150 mlrd teńge bólinedi. Tiisti esepter Qarjy ministrligine jiberildi.
«Ministrdiń ústemeaqy berý týraly buiryǵyna sáýir aiynda qol qoiyldy. Sol sátten bastap infektsiianyń aǵymy men taralý sipaty aitarlyqtai ózgerdi. Eger pandemiianyń bastapqy kezeńinde bizde koronavirýstyń syrttan kelý jaǵdailary kóbirek bolsa, jazdyń ortasynda el ishinde virýs kóptep tarala bastady, sáikesinshe COVID-19 saldaryna tikelei qarsy turýǵa qatysqan meditsina qyzmetkerleriniń sany edáýir artty», — dedi densaýlyq saqtaý birinshi vitse-ministri.
Eger 2020 jylǵy naýryz aiynda osy jumysqa qatysqan maman sany 23 myńǵa jýyq bolsa, shilde aiynda bul san shamamen 82 myń meditsina qyzmetkerin qurady.
Ýaqyt óte kele bul jumysqa vedomstvodan tys meditsinalyq uiymdar (Qorǵanys ministrliginiń jáne basqa da kúsh qurylymdary men ortalyq memlekettik organdardyń gospitaldary), áskeri-meditsinalyq, sot-meditsinalyq bólimshelerdiń qyzmetkerleri tartyldy. Shildeden bastap 3,5 myńnan astam mobildi brigada jumys isteidi, olardyń qyzmetkerleri de koronavirýspen kúres jumystaryna tartyldy.
Ekinshi mindet
Memleket basshysy sanitarlyq-epidemiologiialyq qyzmet mamandary men dárigerlerdiń jalaqysyn osy jyldan bastap kezeń-kezeńimen arttyrý jáne 2023 jylǵa qarai ortasha jalaqyny eki ese arttyrý mindetin qoidy.
«2021-2023 jyldarǵa arnalǵan respýblikalyq biýdjet týraly» zań jobasynda osy shyǵystar qarastyrylǵan.
2021 jyly 247 myń meditsina qyzmetkeriniń jalaqysyn kóterýge jumsalatyn shyǵyndardyń jalpy somasy 223 mlrd teńgeni, 2022 jyly — 362 mlrd teńgeni, 2023 jyly — 557 mlrd teńgeni quraidy.
Úshinshi mindet
Densaýlyq saqtaý ministrligi halyqtyń dáleldengen tiimdiligi bar dárilik preparattarǵa qajettiligin eskere otyryp, Indýstriia jáne innovatsiialyq damý ministrligine halyqaralyq standarttarǵa sáikes otandyq farmatsevtikalyq jáne meditsinalyq ónerkásipti damytý boiynsha usynystar engizedi.
«Otandyq taýar óndirýshilerde el ishinde óndiriletin bazalyq dárilerdiń tizimi anyqtalady», — dedi M. Shoranov.
Onyń aitýynsha, jyl saiyn Biryńǵai distribiýtordan dári-dármekterdi satyp alýda otandyq taýar óndirýshilerdiń úlesi artyp keledi, bul jalpy kólemniń 30%-yn quraidy, 2024 jylǵa qarai 80%-ǵa deiin arttyrý josparlanýda.
Densaýlyq saqtaý ministrligi farmatsevtikalyq óndiristi qoldaý jáne damytý ári importqa táýeldilikti tómendetý maqsatynda 10 jylǵa deiingi merzimge dárilik zattardy jetkizýdiń uzaq merzimdi sharttaryn jasasý arqyly otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaýda.
Búgingi tańda 32 otandyq taýar óndirýshilermen 3 600 dári-dármek jáne meditsinalyq buiym ataýyn jetkizýge jasalǵan 63 uzaq merzimdi shart áreket etip tur.
Pandemiia kezeńinde otandyq Himfarm, Nobel óndirýshileri, meditsinalyq buiymdar óndirýshileri jáne t. b. óndiristik qýattylyqty edáýir arttyrdy (Azitromitsin men Levofloksatsin sekildi koronavirýsty emdeýde suranysqa asa ie preparattar óndirisi artty). Meditsinalyq maskalar men qorǵanysh kostiýmderin óndirýshilerdiń sany 6-dan 15-ke deiin artty, sondai-aq dárilik zattardyń qosymsha 50-den astam túrin shyǵarý josparlanýda.
Sondai-aq Qazaqstan Respýblikasynyń naryǵyna dárilik zattar men meditsinalyq buiymdardyń shyǵýyn jedeldetý maqsatynda dárilik zattardy memlekettik tirkeý kezinde kúntizbelik 70 kúnge deiin, al meditsinalyq buiymdar úshin 5 jumys kúnine deiin jedeldetilgen saraptama júrgizý qarastyrylǵan.
Tórtinshi mindet
Qazirgi ýaqytta óńirler ákimdikteri 12 modýldik juqpaly aýrýlar aýrýhanasyn salýdyń jáne eki aýrýhanany osy jyldyń qazan aiynda paidalanýǵa bere otyryp, qaita jańartýdyń belsendi fazasyna kiristi.
Bul jumys pandemiianyń yqtimal ekinshi tolqynyna daiyndyq sheńberinde júrgizilýde jáne el halqyn ýaqytyly jáne sapaly kómekpen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Qazirgi zamanǵy jabdyqtarmen jaraqtandyrylǵan qosymsha 2 700 infektsiialyq tósek orny bolady. Qarjylandyrý JQJK jáne jergilikti biýdjet qarajaty esebinen kózdelgen.
Besinshi mindet
2025 jylǵa qarai el óńirlerinde MJÁ esebinen zamanaýi 20 iri meditsinalyq ortalyq qurylady. Bul halyqaralyq sapa talaptaryna sáikes halyqqa joǵary tehnologiialyq meditsinalyq kómektiń barlyq túrin kórsetetin, sondai-aq tósek oryn qoryn 50% jańartýdy qamtamasyz etetin kópbeiindi aýrýhanalar. Shamamen 1,5 trln teńge investitsiia tartylady. Sondai-aq «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júiesi týraly» Kodekske sáikes, biz Ulttyq operator qurý týraly Úkimet qaýlysynyń jobasyn engizemiz.
Altynshy mindet
2021 jylǵy jeltoqsan aiynyń sońyna qarai Nur-Sultan jáne Almaty qalalarynda 500 tósek ornymen infektsiialyq aýrýlar boiynsha 2 kópbeiindi ǵylymi-zertteý ortalyǵy salynady.
Bul qazirgi jáne yqtimal epidemiologiialyq qaýip-qaterlerge ýaqytyly den qoiýǵa, ǵylymi-tehnikalyq áleýetti shoǵyrlandyrýǵa, sondai-aq infektsiialyq qaýipsizdikti saqtaý jónindegi úzdik álemdik praktikalardy el óńirlerine taratýǵa múmkindik beredi.
Jetinshi mindet
Memleket basshysy alǵashqy meditsinalyq-sanitarlyq kómekti uiymdastyrý tásilderin túbegeili qaita qaraýdy tapsyrdy.
Ministrlik Qazaqstan Respýblikasynda meditsinalyq-sanitariialyq kómek kórsetýdi jaqsartý jónindegi 2021-2023 jyldarǵa arnalǵan tiisti jospardy ázirleidi, oǵan alǵashqy meditsinalyq-sanitariialyq kómektiń, eń aldymen, aýyl turǵyndaryna qoljetimdiligin jaqsartý jónindegi is-sharalar kiredi.
«Biz feldsherlik-akýsherlik pýnktter men dárigerlik ambýlatoriialardyń jumys isteýin qamtamasyz etý tásilderin qaita qarap, olardyń materialdyq-tehnikalyq bazasyn nyǵaitý jáne kadrlyq qamtamasyz etý boiynsha sharalar qoldanamyz. Keshendi aýdit júrgiziledi, jańa feldsherlik-akýsherlik pýnktterdi, dárigerlik ambýlatoriialardy salý jáne jumys istep turǵandaryn jóndeý boiynsha usynystar engiziledi», — dep atap ótti M. Shoranov.
Segizinshi mindet
Meditsinalyq kómektiń qoljetimdiligin jaqsartý tetikteriniń biri shalǵai óńirler úshin kólik meditsinasyn odan ári damytý bolady. Aýyldyq eldi mekender úshin avtobýs bazasynda 100 jyljymaly meditsinalyq keshen satyp alynady. Qolda bar JMK parkin eskere otyryp, aýdandyq aýrýhanalardyń qajettiligi 100%-ǵa qamtylady.
«Atalǵan jyljymaly keshender zamanaýi meditsinalyq jabdyqtarmen, sonyń ishinde ÝDZ-jabdyqtarmen, EKG, zerthanalyq analizatorlarmen, ginekologiialyq zertteýlerge arnalǵan qaraý aimaqtarymen, tsifrlyq rentgen apparattarymen jáne t. b. jabdyqtalady. Qazan aiynan bastap atalǵan JMK elimizdiń shalǵai óńirlerine jetkizilip, jumys isteitin bolady», — dep atap ótti M. Shoranov.
Toǵyzynshy mindet
Sondai-aq 2020 jyly jedel meditsinalyq járdem qyzmetin «QDB-Lizing» AQ arqyly otandyq óndiristiń zamanaýi sanitarlyq avtokóligimen jaraqtandyrý josparlanǵan. Barlyǵy 1 167 birlik jetkiziledi.
Densaýlyq saqtaý ministrligi JAO-men birlesip, meditsinalyq uiymdardyń jaraqtandyrylýy men infraqurylymynyń keshendi aýditin júrgizedi. Aýdit nátijeleri boiynsha Úkimetke usynystar engiziledi jáne biýdjettik ótinim qalyptastyrylady. Aýyldaǵy densaýlyq saqtaýǵa erekshe nazar aýdarylady (feldsherlik-akýsherlik pýnktter men dárigerlik ambýlatoriialardy salý jáne jóndeý qajettiligin anyqtaý).
Onynshy mindet
Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kadr saiasatyna qatysty uzaq merzimdi boljam (10 jylǵa) ázirlenedi, sondai-aq epidemiolog, infektsionist, reanimatolog, pýlmonolog, kardiolog sekildi tapshy meditsina mamandaryn kóptep daiarlaý qarastyrylǵan.
On birinshi mindet
«Ańsaǵan sábi» baǵdarlamasy aiasynda 2021 jyldan bastap EKO kvotasy 7 esege artady.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyn eskere otyryp, memlekettik baǵdarlamalardyń nysanaly indikatorlary men kórsetkishteriniń sanyn qysqartý aiasynda Ministrlik QR Densaýlyq saqtaýdy damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyna ózgerister engizý boiynsha tiisti usynystar ázirledi.
Reseilik koronavirýsqa qarsy vaktsinany satyp alý týraly
M. Shoranov COVID-19-ǵa qarsy reseilik vaktsinany satyp alý tártibi týraly tolyǵyraq aityp berdi.
«Reseilik tikelei investitsiialar qory men qazaqstandyq “SQ-Farmatsiia” JShS arasynda kelissózder júrgizildi, ózara túsinistik týraly kelisimge qol qoiyldy, bul “Spýtnik V” reseilik óndirisiniń koronavirýs infektsiiasynyń taralýynyń aldyn alý maqsatynda Qazaqstanǵa vaktsinalardyń qajetti kólemin bólýge kepildik beredi. Alaida, bul rette, kelisim Qazaqstan atalǵan vaktsinany satyp alǵan jaǵdaida kepildik berilgen kólemnen basqa qandai da bir mindettemelerdi qarastyrmaidy», — dep túsindirdi densaýlyq saqtaý birinshi vitse-ministri.
Ol bul kezeńde vaktsinanyń quny anyqtalmaǵanyn atap ótti.
«Resei tarapy vaktsina naryqqa 2021 jylǵy qańtardan erte shyǵa almaidy degen ustanymdy jetkizdi, biraq vaktsinanyń shyǵý merzimi men onyń aldyn-ala quny vaktsina klinikalyq synaqtardyń barlyq satylarynan ótkennen keiin ǵana anyqtalady», — dedi ol.
Vaktsinalar sanyna keler bolsaq, QR DSM qazaqstandyqtardyń koronavirýsqa qarsy immýndaýdy 2 mln dozadan astam mólsherde satyp alýǵa aldyn ala qajettilikti anyqtady, halyqtyń osal toptarynyń tizimi anyqtaldy: balalar, dispanserlik esepte turǵan eresekter, júkti áielder, zeinetkerler, densaýlyq saqtaý jáne bilim berý qyzmetkerleri.
Jalpy alǵanda, osy baǵyttaǵy jumys jalǵasýda, bir mezgilde vaktsinatsiia men immýndaýdyń jahandyq aliansy arqyly Covax Facility boiynsha kelissózder, sondai-aq Qytai shyǵarǵan «Sinovak» vaktsinasyn klinikalyq synaýdy birlesip júrgizý týraly kelissózder júrgizilýde, degenmen bul másele pysyqtalý satysynda.
Sondai-aq M.Shoranov reseilik vaktsinanyń qazaqstandyq ázirlemelerden boljamdy aiyrmashylyqtaryn atap ótti.
«Reseilik “Spýtnik V” vaktsinasy – bul adenovirýstarǵa arnalǵan eki seratipke negizdelgen tiri vektorlyq virýs vaktsinalary túrindegi preparat. Bul vaktsinanyń belgili bir qarsy kórsetilimderi bar. Sozylmaly juqpaly, respiratorlyq aýrýlarmen qatar, bul vaktsinany júkti áielderge, emizý kezeńinde, sondai-aq 18 jasqa deiingi jáne 60 jastan asqan adamdarǵa qabyldaýǵa bolmaidy. Osylaisha, bul qarsy kórsetilimder bizdiń otandyq vaktsinalarymyzdan aiyrmashylyǵy, elimizdegi álsiz toptardy egýdi aitarlyqtai shekteidi», — dedi birinshi vitse-ministr.
M. Shoranov eriktiler koronavirýsqa qarsy qazaqstandyq vaktsinany synaýǵa qalai qatysa alatyndyǵyn aitty.
Onyń aitýynsha, klinikalyq synaqtardy ótkizý osy zertteý júrgiziletin elde túrli ruqsat qujattaryn alýdy talap etetin, kóp eńbekti qajet etetin jáne kúrdeli protsess. Birinshiden, bioetikalyq komissiiadan ótip, Dári-dármekterdi saraptaý ortalyǵynan tirkeý kýáligin alý qajet. Sonymen birge barlyq zertteýler bioetika qaǵidattaryna sáikes júrgiziletindikten, erikti, meditsinalyq uiym men zertteý demeýshisi arasynda tiisti aqparattandyrylǵan kelisimge qol qoiylýy tiis. Zertteýdiń demeýshisi osy zertteýge qatysqannan týyndaýy múmkin janama áserlerge bailanysty táýekelderdi saqtandyrý týraly zańnamaǵa sáikes kepildik beredi.
