Foto: inbusiness.kz
Biyl sońynda Qazaqstan qarjy naryǵyndaǵy sarapshylar men institýttar 2026 jylǵa USD/KZT kýrsynda belgili bir damý stsenariilerin boljaidy. Qazirgi trendterge qarap, ortasha perspektivada teńge álsireidi, dollar baǵamy ósedi dep kútilýde. Qysqa merzimdi boljam boiynsha, jyl basynda teńge qysqa ýaqytqa nyǵaiyp, dollar baǵamy shamamen 517-520 teńge deńgeiinde bolýy yqtimal. Bul qysqa merzimdi faktorlar – Ulttyq Bank interventsiialary, salyqtyq kezeń jáne valiýtalyq aǵyndar áserinen baiqalady. Osy oraida, Ult.kz tilshisi ekonomist Baýyrjan Ysqaqovpen birge «2026 jyly teńge óse me, dollardyń baǵamy qandai bolady?» degen máseleni taldap kórdi.
Sarapshynyń aitýynsha, qazirgi makroekonomikalyq jaǵdai men halyqaralyq naryqtaǵy negizgi trendterdi eskersek, optimistik stsenarii boiynsha 1 dollardyń baǵasy 460-480 teńge shamasynda bolýy múmkin. Al eger pessimistik stsenariidi qarastyrsaq, 1 dollar 500-535, tipti 540 teńgege deiin jetýi yqtimal.
«Bul diapazon teńgeniń shamamen 20 paiyzǵa deiin qubylý múmkindigin kórsetedi. Buǵan, árine, munai baǵasy, Ulttyq banktiń saiasaty jáne syrtqy kapital aǵymdary tikelei áser etedi. Ekinshi suraqqa bailanysty: jalpy bizdegi 2026 jylǵy teńge baǵamyna yqpal etetin negizgi makroekonomikalyq faktor – bul munai baǵasy. Qazaqstan ekonomikasy munai eksportyna aitarlyqtai táýeldi.
Eksport qurylymynyń 50 paiyzdan astamy – munai. Sondyqtan munai baǵasynyń ósýi teńgeniń nyǵaiýyna, al tómendeýi qunsyzdanýyna tikelei yqpal etedi. Ekinshi mańyzdy faktor – syrtqy saýda balansy. Eksporttyq túsimniń artýy teńgeni qoldaidy, al importtyń ósýi valiýtaǵa suranysty arttyryp, teńgege qysym túsiredi. Úshinshi faktor – sheteldik investitsiialar. Elge investitsiia aǵylsa, dollar usynysy kóbeiip, teńgeni nyǵaitady
Al kerisinshe, investitsiianyń azaiýy nemese kapitaldyń syrtqa ketýi valiýtaǵa suranysty arttyryp, teńgeniń álsireýine ákeledi. Tórtinshi faktor retinde infliatsiia men ishki ekonomikalyq ósimdi aitýǵa bolady. Joǵary infliatsiia ulttyq valiýtaǵa qysym jasaidy, al turaqty ekonomikalyq ósim, óndiris pen eksporttyń artýy teńgeniń kúsheiýine yqpal etedi.
Besinshi faktor – munaidan bólek negizgi eksporttyq taýarlardyń baǵasy. Metall, ýran jáne basqa da shikizat baǵasynyń ósýi eksport kiristerin arttyryp, teńgege oń áser etedi», – deidi Baýyrjan Ysqaqov.
Foto: Baýyrjan Ysqaqovtyń jeke muraǵatynan
Ekonomistiń aitýynsha, Ulttyq banktiń aqsha-nesie saiasaty men onyń teńgege yqpalyna kelsek, eger 2026 jyly infliatsiia 5-7 paiyz deńgeiinde turaqtalsa, Ulttyq bank bazalyq mólsherlemeni turaqty ustap turýy nemese birshama tómendetýi múmkin. Bul neseniń qoljetimdiligin arttyrady jáne ekonomikalyq belsendilikke oń yqpal etedi.
«Biraq qysqa merzimde mundai qadam teńgege qysym túsirýi yqtimal. Sonymen qatar valiýtalyq interventsiialar bar: naryqtaǵy dollar tapshylyǵy nemese artyqshylyǵyn rettep, teńgeni turaqtandyrýǵa múmkindik beredi. Úshinshi – aqsha massasyn retteý. Aqsha usynysynyń qysqarýy infliatsiiany ustap, teńgeni qoldaidy, al artýy qysqa merzimdi infliatsiia men valiýtaǵa qysym ákelýi múmkin.
Qorytyndylai aitqanda, Ulttyq banktiń saiasaty teńgeni turaqtandyrýǵa baǵyttalǵanymen, munai baǵasy men syrtqy faktorlarǵa táýeldilik áli de joǵary», deidi ekonomist Baýyrjan Ysqaqov.
Sarapshynyń sózinshe, munai baǵasynyń teńgege áserin bylai túsindýrge bolady: munai baǵasy bir barrel úshin 80-100 dollar aralyǵynda bolsa, teńge salystyrmaly túrde turaqty bolady.
«Al 70 dollardan tómendep ketse, teńge álsireýi múmkin. Qazaqstannyń valiýtalyq rezervteri men Ulttyq qor aktivteri munai baǵasy quldyraǵan jaǵdaida qysqa merzimde teńgeni qoldaýǵa múmkindik beredi. Besinshi suraqqa qatysty: optimistik nusqada munai baǵasy joǵary bolyp, eksport túsimi artyp, infliatsiia turaqtalsa, dollar 480 teńge tóńireginde bolýy yqtimal. Al munai baǵasy tómendep, kapitaldyń ketýi nemese syrtqy ekonomikalyq daǵdarystar oryn alsa, dollar 540 teńgege deiin qymbattap ketýi múmkin.
Sheteldik investitsiia aǵyny teńgeni qoldap, dollar suranysyn tómendetedi. Al kapitaldyń syrtqa ketýi kerisinshe valiýta baǵamynyń ósýine sebep bolady. Sonymen birge sheteldik investitsiialardyń agrarlyq, taý-ken, qarjy sektory úshin mańyzy artyp keledi», – deidi Baýyrjan Ysqaqov.
Osy oraida, «import-eksport balansyndaǵy ózgerister teńgeniń qunsyzdanýyna nemese kúsheiýine sebep bola ala ma?» degen zańdy suraq týyndaidy. Sarapshynyń aitýynsha, import-eksport balansynyń ózgeristeri, eger eksport importtan artyq bolsa, teńge nyǵaiady. Al import kólemi eksporttan asyp ketse, valiýtaǵa suranys.
12 aiǵa eseptegende qarjygerler men naryq qatysýshylary dollar kýrsynyń 550-555 teńge aralyǵynda bolýy múmkin dep boljaidy. Bul teńgeniń álsireýi eksporttyq túsimderdiń tómendeýi, importtyń ósýi jáne Ulttyq qordan túsimderdiń qysqarýyna bailanysty.
Aqbota Musabekqyzy
