Bir jarym jyl ishinde Qyrǵyzstannan Qazaqstan men Reseige 79 163 avtokólik tasymaldanǵan, dep habarlaidy "Ult aqparat" Memlekettik kirister komitetine silteme jasap.
Memlekettik shekaradan taýar ótkizý protsesin monitoringteý nátijesi boiynsha Memlekettik kirister komiteti mynany anyqtady:
Eksporttyq baqylaý boiynsha:
- Alyp qoiý tizbesine engizilgen taýarlardy áketýdiń 389 áreketi (133 mln teńge somasyna ákimshilik aiyppul salyndy);
- tyiym salynǵan taýarlardy áketýdiń 2 302 áreketi (munai ónimderi, meditsinalyq maskalar, meditsinalyq qolǵaptar, tústi jáne qara metall synyqtary, aǵash materialdary, kartop, un jáne basqa);
- eksporttyq baqylaý normalaryn saqtamaýdyń 181 faktisi (himikattar, jarylǵysh zattar, rentgen apparaty. Sondai-aq tabiǵi ýrandy zańsyz áketýge áreket jasaldy - qylmystyq is qozǵaldy, áskeri úlgidegi qarýǵa arnalǵan patrondar - QR eksporttyq baqylaý salasyndaǵy ýákiletti organynyń tranzittik ónimderine ruqsatsyz)
Ákelinetin taýarlar boiynsha:
- jalǵan alýshylarǵa taýarǵa ilespe qujattardy resimdeýdiń 2,6 myń faktisi (importqa jáne bankrottyqqa qatysy joq);
- jalǵan tranzittiń 6 myń faktisi - bul Qyrǵyz Respýblikasynan tranzit retinde málimdelgen barlyq taýarlar aǵynynyń 20% quraidy (RF tarapynan 7,7 myń faktini anyqtady).
Monitoring QQS boiynsha 2,1 mlrd teńgeniń 2,6 myń qosymsha salyq esebin qamtamasyz etti.
Taýardyń taýar-kólik júkqujattarynda kórsetilgen málimetke sáikestigine erekshe nazar aýdarylady. Qyrǵyzstannan kele jatqan avtomashinalarǵa qatysty 1547 taqyryptyq salyqtyq tekserýden 1505 jaǵdaida zańbuzýshylyq anyqtaldy (98%).
Onyń basym kópshiligi – Qyrǵyzstannan ákelinetin taýarlardyń taýar-kólik júkqujattarynda kórsetilgen ataýmen sáikes kelmeýi.
Budan basqa, QHR-da shyǵarylǵan taýar-kólik júkqujattarynda kórsetilgen taýarlardyń baǵasy bizdiń elimizdegi uqsas taýarlardyń baǵasynan áldeqaida tómen. Jekelegen jaǵdailarda 400 esege deiin. Bul Qazaqstan Respýblikasynyń jáne áriptes elderdiń biýdjetine QQS tolyq túspeýine ákeledi.
Mysaly, 2019 jyly «Aleks Trans» JShQ Reseige tranzitti málimdedi. Halyqaralyq tasymaldaýdyń kólik qujatynda ol 2,2 mln somǵa 19,8 tonna kóleminde halyq tutynatyn taýar qunyn kórsetti. Qazaqstannyń kedendik qunynyń indikatorlarymen salystyrǵanda áielder djinsy baǵasy 400 ese ($ 16-ǵa $ 0,04), fýtbolkaǵa 150 ese ($ 12-ge $ 0,08), al qoi terisiniń paltosy 400 ese ($40-qa $0,1), erlerge arnalǵan djinsy úshin 15 ese ($17-ge $1,1), áielder men erlerge arnalǵan aiaq kiim úshin 80 ese ($16-ǵa $0,2) tómen.
Oǵan qosa, sol kásipker jalǵan tranzitke 51 márte jol bergen. Iaǵni taýarlar Qazaqstan aýmaǵynda qaldy jáne ol boiynsha salyq tólenbedi. Tek osy syrtqy ekonomikalyq qyzmetke qatysýshydan kelgen zalal 700 million teńge nemese 1,7 million AQSh dollaryna baǵalanady.
«Jalpy tsifrlarǵa keletin bolsaq, onda Qyrǵyz Respýblikasynyń eksporty men Qazaqstan Respýblikasynyń importy týraly derekter aitarlyqtai ózgerip otyrady: Qyrǵyzstannyń tsifrlary 10 ese tómen. Olardyń aqparaty boiynsha 2019 jyldyń 9 aiynda Qazaqstanǵa eksport 18 milliard teńgeni, al bizdiń derekter boiynsha - 186 milliard teńgeni qurady. Qundy tómendetý jáne jalǵan tranzit faktilerin eskersek, sáikessizdikter odan da kóp bolady» dep málim etti komitet.
Sonymen qatar, Qyrǵyzstannan Qazaqstanǵa jáne Reseige ákelinetin qytai taýarlarynyń kólemi QHR-dan Qyrǵyzstanǵa resmi importynyń kóleminen 2 ese artyq. Ótken jyly Qytaidan Qyrǵyzstanǵa 75 myń tonna taýar importtaldy, al eksporttalǵany - 149 myń tonna (Qazaqstan Respýblikasyna jáne Resei Federatsiiasyna tasymaldandy).
Ózara saýdadaǵy mundai jaǵdai Qazaqstan Respýblikasynyń biýdjetine nuqsan keltiredi jáne qazaqstandyq biznesti básekelestiktiń teń emes jaǵdaiynda qaldyrady.
EAEO týraly sharttyń 3-babyna sáikes, EAEO jumysynyń negizgi qaǵidattary ózara tiimdi yntymaqtastyq, teńdik jáne taraptardyń ulttyq múddelerin esepke alýdy qamtamasyz etý, sondai-aq naryqtyq ekonomika men adal básekelestik qaǵidattaryn saqtaý bolyp tabylady.
2019-2020 jyldar ishinde ártúrli deńgeilerde birneshe ret kezdesýler ótkizildi, onda taýarlardyń kóleńkeli ainalymyn azaitý máseleleri boiynsha ózara is-qimyl qajettiligi talqylandy.
Importtyń jáne jalǵan tranzittiń kóleńkeli ainalymynyń jolyn kesý úshin quzyrly organdardyń ózara is-qimyly mańyzdy. Qazaqstan fiskaldyq organdary Ózbekstanmen eksporttyq deklaratsiialardyń aldyn ala aqparatyn onlain almasýda. Osy jyldan bastap QHR-men de. Basqa eldermen de jumys júrip jatyr.
«Ózara is-qimyl boiynsha usynystar qyrǵyz tarapyna da joldandy. Alaida, problemany sheshýde bizdiń salǵan suraýymyz jaýapsyz qalyp otyr» deidi komitet.
Jalpy, EAEO elderinen QQS túsimi ótken jyly 1,2 ese nemese 122 mlrd teńgege ulǵaidy.
