بٸر جارىم جىل ٸشٸندە قىرعىزستاننان قازاقستان مەن رەسەيگە 79 163 اۆتوكٶلٸك تاسىمالدانعان, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر كوميتەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەتتٸك شەكارادان تاۋار ٶتكٸزۋ پروتسەسٸن مونيتورينگتەۋ نەتيجەسٸ بويىنشا مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر كوميتەتٸ مىنانى انىقتادى:
ەكسپورتتىق باقىلاۋ بويىنشا:
- الىپ قويۋ تٸزبەسٸنە ەنگٸزٸلگەن تاۋارلاردى ەكەتۋدٸڭ 389 ەرەكەتٸ (133 ملن تەڭگە سوماسىنا ەكٸمشٸلٸك ايىپپۇل سالىندى);
- تىيىم سالىنعان تاۋارلاردى ەكەتۋدٸڭ 2 302 ەرەكەتٸ (مۇناي ٶنٸمدەرٸ, مەديتسينالىق ماسكالار, مەديتسينالىق قولعاپتار, تٷستٸ جەنە قارا مەتالل سىنىقتارى, اعاش ماتەريالدارى, كارتوپ, ۇن جەنە باسقا);
- ەكسپورتتىق باقىلاۋ نورمالارىن ساقتاماۋدىڭ 181 فاكتٸسٸ (حيميكاتتار, جارىلعىش زاتتار, رەنتگەن اپپاراتى. سونداي-اق تابيعي ۋراندى زاڭسىز ەكەتۋگە ەرەكەت جاسالدى - قىلمىستىق ٸس قوزعالدى, ەسكەري ٷلگٸدەگٸ قارۋعا ارنالعان پاتروندار - قر ەكسپورتتىق باقىلاۋ سالاسىنداعى ۋەكٸلەتتٸ ورگانىنىڭ ترانزيتتٸك ٶنٸمدەرٸنە رۇقساتسىز)
ەكەلٸنەتٸن تاۋارلار بويىنشا:
- جالعان الۋشىلارعا تاۋارعا ٸلەسپە قۇجاتتاردى رەسٸمدەۋدٸڭ 2,6 مىڭ فاكتٸسٸ (يمپورتقا جەنە بانكروتتىققا قاتىسى جوق);
- جالعان ترانزيتتٸڭ 6 مىڭ فاكتٸسٸ - بۇل قىرعىز رەسپۋبليكاسىنان ترانزيت رەتٸندە مەلٸمدەلگەن بارلىق تاۋارلار اعىنىنىڭ 20% قۇرايدى (رف تاراپىنان 7,7 مىڭ فاكتٸنٸ انىقتادى).
مونيتورينگ ققس بويىنشا 2,1 ملرد تەڭگەنٸڭ 2,6 مىڭ قوسىمشا سالىق ەسەبٸن قامتاماسىز ەتتٸ.
تاۋاردىڭ تاۋار-كٶلٸك جٷكقۇجاتتارىندا كٶرسەتٸلگەن مەلٸمەتكە سەيكەستٸگٸنە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. قىرعىزستاننان كەلە جاتقان اۆتوماشينالارعا قاتىستى 1547 تاقىرىپتىق سالىقتىق تەكسەرۋدەن 1505 جاعدايدا زاڭبۇزۋشىلىق انىقتالدى (98%).
ونىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ – قىرعىزستاننان ەكەلٸنەتٸن تاۋارلاردىڭ تاۋار-كٶلٸك جٷكقۇجاتتارىندا كٶرسەتٸلگەن اتاۋمەن سەيكەس كەلمەۋٸ.
بۇدان باسقا, قحر-دا شىعارىلعان تاۋار-كٶلٸك جٷكقۇجاتتارىندا كٶرسەتٸلگەن تاۋارلاردىڭ باعاسى بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدەگٸ ۇقساس تاۋارلاردىڭ باعاسىنان ەلدەقايدا تٶمەن. جەكەلەگەن جاعدايلاردا 400 ەسەگە دەيٸن. بۇل قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەنە ەرٸپتەس ەلدەردٸڭ بيۋدجەتٸنە ققس تولىق تٷسپەۋٸنە ەكەلەدٸ.
مىسالى, 2019 جىلى «الەكس ترانس» جشق رەسەيگە ترانزيتتٸ مەلٸمدەدٸ. حالىقارالىق تاسىمالداۋدىڭ كٶلٸك قۇجاتىندا ول 2,2 ملن سومعا 19,8 توننا كٶلەمٸندە حالىق تۇتىناتىن تاۋار قۇنىن كٶرسەتتٸ. قازاقستاننىڭ كەدەندٸك قۇنىنىڭ ينديكاتورلارىمەن سالىستىرعاندا ەيەلدەر دجينسى باعاسى 400 ەسە ($ 16-عا $ 0,04), فۋتبولكاعا 150 ەسە ($ 12-گە $ 0,08), ال قوي تەرٸسٸنٸڭ پالتوسى 400 ەسە ($40-قا $0,1), ەرلەرگە ارنالعان دجينسى ٷشٸن 15 ەسە ($17-گە $1,1), ەيەلدەر مەن ەرلەرگە ارنالعان اياق كيٸم ٷشٸن 80 ەسە ($16-عا $0,2) تٶمەن.
وعان قوسا, سول كەسٸپكەر جالعان ترانزيتكە 51 مەرتە جول بەرگەن. ياعني تاۋارلار قازاقستان اۋماعىندا قالدى جەنە ول بويىنشا سالىق تٶلەنبەدٸ. تەك وسى سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىدان كەلگەن زالال 700 ميلليون تەڭگە نەمەسە 1,7 ميلليون اقش دوللارىنا باعالانادى.
«جالپى تسيفرلارعا كەلەتٸن بولساق, وندا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكسپورتى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يمپورتى تۋرالى دەرەكتەر ايتارلىقتاي ٶزگەرٸپ وتىرادى: قىرعىزستاننىڭ تسيفرلارى 10 ەسە تٶمەن. ولاردىڭ اقپاراتى بويىنشا 2019 جىلدىڭ 9 ايىندا قازاقستانعا ەكسپورت 18 ميلليارد تەڭگەنٸ, ال بٸزدٸڭ دەرەكتەر بويىنشا - 186 ميلليارد تەڭگەنٸ قۇرادى. قۇندى تٶمەندەتۋ جەنە جالعان ترانزيت فاكتٸلەرٸن ەسكەرسەك, سەيكەسسٸزدٸكتەر ودان دا كٶپ بولادى» دەپ مەلٸم ەتتٸ كوميتەت.
سونىمەن قاتار, قىرعىزستاننان قازاقستانعا جەنە رەسەيگە ەكەلٸنەتٸن قىتاي تاۋارلارىنىڭ كٶلەمٸ قحر-دان قىرعىزستانعا رەسمي يمپورتىنىڭ كٶلەمٸنەن 2 ەسە ارتىق. ٶتكەن جىلى قىتايدان قىرعىزستانعا 75 مىڭ توننا تاۋار يمپورتتالدى, ال ەكسپورتتالعانى - 149 مىڭ توننا (قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا جەنە رەسەي فەدەراتسيياسىنا تاسىمالداندى).
ٶزارا ساۋداداعى مۇنداي جاعداي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بيۋدجەتٸنە نۇقسان كەلتٸرەدٸ جەنە قازاقستاندىق بيزنەستٸ بەسەكەلەستٸكتٸڭ تەڭ ەمەس جاعدايىندا قالدىرادى.
ەاەو تۋرالى شارتتىڭ 3-بابىنا سەيكەس, ەاەو جۇمىسىنىڭ نەگٸزگٸ قاعيداتتارى ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىق, تەڭدٸك جەنە تاراپتاردىڭ ۇلتتىق مٷددەلەرٸن ەسەپكە الۋدى قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق نارىقتىق ەكونوميكا مەن ادال بەسەكەلەستٸك قاعيداتتارىن ساقتاۋ بولىپ تابىلادى.
2019-2020 جىلدار ٸشٸندە ەرتٷرلٸ دەڭگەيلەردە بٸرنەشە رەت كەزدەسۋلەر ٶتكٸزٸلدٸ, وندا تاۋارلاردىڭ كٶلەڭكەلٸ اينالىمىن ازايتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزارا ٸس-قيمىل قاجەتتٸلٸگٸ تالقىلاندى.
يمپورتتىڭ جەنە جالعان ترانزيتتٸڭ كٶلەڭكەلٸ اينالىمىنىڭ جولىن كەسۋ ٷشٸن قۇزىرلى ورگانداردىڭ ٶزارا ٸس-قيمىلى ماڭىزدى. قازاقستان فيسكالدىق ورگاندارى ٶزبەكستانمەن ەكسپورتتىق دەكلاراتسييالاردىڭ الدىن الا اقپاراتىن ونلاين الماسۋدا. وسى جىلدان باستاپ قحر-مەن دە. باسقا ەلدەرمەن دە جۇمىس جٷرٸپ جاتىر.
«ٶزارا ٸس-قيمىل بويىنشا ۇسىنىستار قىرعىز تاراپىنا دا جولداندى. الايدا, پروبلەمانى شەشۋدە بٸزدٸڭ سالعان سۇراۋىمىز جاۋاپسىز قالىپ وتىر» دەيدٸ كوميتەت.
جالپى, ەاەو ەلدەرٸنەن ققس تٷسٸمٸ ٶتكەن جىلى 1,2 ەسە نەمەسە 122 ملرد تەڭگەگە ۇلعايدى.
