Qazaqstanda aýqymdy «Jańa gýmanitarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasy máresine jetti.
Elimizde buǵan deiin mundai aýqymdy ǵylymi aýdarma jobasy júzege asqan joq. Sondyqtan osy jobaǵa qatysqan aýdarmashy, filologiia ǵylymdarynyń kandidaty Aitqali Baqytovtan ǵylymi aýdarma salasynyń ereksheligi men jai-kúii týraly surap bildik.
«QR Tuńǵysh Prezidenti N.Á.Nazarbaevtyń bastamasymen «Bolashaqqa baǵdar: Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasynyń «Jańa gýmanitarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasy aiasynda gýmanitarlyq saladaǵy tańdaýly oqýlyqtardy aýdarý jumysyna qatystym. Birinshiden, bul eńbekter stýdentterge gýmanitarlyq salanyń irgeli shyǵarmalarymen qazaq tilinde tanysyp, óz tilinde bilim alýǵa, halyqaralyq deńgeide básekege qabiletti maman daiarlaýǵa jol ashty deýge tolyq negiz bar. Ekinshiden, joba qazaq tilindegi ǵylymi aqparat qoryn baiyta tústi. Ár salada, atap aitqanda, tarih, filosofiia, sotsiologiia, psihologiia, mádeniettaný, lingvistika, media, ekonomika, kásipkerlik, kinotaný baǵytynda jańa ǵylymi zertteýlerdiń júzege asýyna, qazaq ǵylymynyń ary qarai damýyna serpin qosty. Eń bastysy, aýdarma salasynda bilimi men tájiribesi bar mamandar sanyn kóbeitti, kásibi mamandardyń shyńdalýyna múmkindik berdi»,- dedi Aitqali Baqytov.
Filologiia ǵylymdarynyń kandidaty «100 jańa oqýlyq» jobasy aiasynda frantsýz filosofy Jil Delózdiń kinodaǵy beineler men semiotikalyq belgilerdi filosofiialyq turǵyda zerdelep, qozǵalys, keńistik, ýaqyt jáne beine syndy uǵymdarǵa tereń taldaý jasaǵan «Kino 1. Qozǵalys-beine» jáne «Kino 2. Ýaqyt-beine» atty eki tomdyq eńbegin frantsýz tilinen qazaq tiline aýdarýǵa atsalysqan.
«Aýdarmashy, ǵylymi redaktor, ádebi redaktor, jaýapty redaktor, korrektor, dizainer sekildi mamandardan quralǵan jumys toby filosofiialyq uǵymdar men kategoriialardy, kinotaný salasyndaǵy uǵymdar men terminderdi dál aýdarý máselesin talqylap, pikirtalas ótkizip otyrdyq. J.Delózdiń eki tomdyq eńbegin aýdarý kezinde keibir filmderdi arnaiy kórip shyqtyq. Máselen, amerikalyq rejisser Erih fon Shtrogeimniń (ErichvonStroheim) frantsýz tilinde «Lesrapaces (Týra aýdarmasy: Jyrtqyshtar)» dep atalatyn filmin qazaq tiline «Ashkózdik» dep aýdardyq. Sebebi, filmniń siýjeti boiynsha erli-zaiyptylardyń qarym-qatynasy aqsha, bailyq úshin salqyndap, sońynda kúieýi áielin óltirip tynady. Munda film ataýyn tikelei aýdarmamen bere salýǵa bolmaidy. «100 jańa oqýlyq» jobasynyń atap óter taǵy bir tusy – iriktelgen oqýlyqty aýdarý úshin tildi jaqsy biletin aýdarmashylarmen qatar sol salany jetik meńgergen mamandar birge jumys istedi. Oqýlyqty baspaǵa ótkizbes buryn elimizdegi joǵary oqý oryndarynda talqylaýlar ótkizildi. Bul kitaptyń sapaly shyǵýy úshin durys qadam boldy dep oilaimyn», - dedi maman.
Sonymen qatar, aýdarmashy ǵalym «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasynyń taǵy bir baǵyty – «Jahandaǵy zamanaýi qazaqstandyq mádeniet» jobasyna da qatysqan. Ol jobany da Ulttyq aýdarma biýrosy úilestirdi. Munda «Qazirgi qazaq prozasynyń antologiiasy» men «Qazirgi qazaq poeziiasynyń antologiiasy» dep atalatyn qos jinaq BUU-nyń 6 tiline aýdaryldy. Aitqali Baqytov qazaq aqyn-jazýshylarynyń shyǵarmalaryn frantsýz tiline aýdarý tobynda bolǵan.
«Aýdarma – jan-jaqty bilimdi, sol eldiń mádenieti men ulttyq bolmysyn bilýdi, tabandylyq pen kóp izdenýdi talap etetin kúrdeli jumys. Tildi jaqsy bilýmen qatar, kez-kelgen ulttyń tiline ǵana tán tildik jáne sóileý ádetterin meńgerý qajet. Sózimiz dáleldi bolý úshin mysal keltire keteiik. Máselen, qazaqtarda quralaidy kózge atqan mergen degen turaqty sóz tirkesi bar, bul tirkes adamǵa jaqsy baǵa berip, maqtaý úshin aitylady. Endi frantsýz tilindegi osy sóz tirkesiniń balamasy mynadai: tireurquipourraitmettrelaballedansl’œildel’éléphant – «oqty pildiń kózine tigizetin mergen». Qazaq halqynda mergendikti quralaidyń jyldamdyǵymen ólshese, frantsýzdarda mergendiktiń ólshemi – pildiń kózi, pildiń kózindei kishkentai nysanaǵa oǵyn múlt jibermei tigize alǵan adam naǵyz mergen bolyp esepteledi. Mine, aýdarma barysynda osyndai ulttyń dúnietanymyna, turmys-tirshiligine, ulttyq erekshelikterine bailanysty sózder men tirkesterdiń maǵynasyn joǵaltyp almai, avtordyń túpki oiyn ózgerissiz jetkizýge mindettimiz», - dedi ol.
Aita ketý kerek, «Jańa gýmanitarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasy aiasynda álem tilderinen oqýlyq aýdarý isi mejesine jetti.
Birneshe jylda dúniejúzindegi eń úzdik degen ýniversitetterdiń oqý baǵdarlamasyna engen oqýlyqtar qazaq tilinde «sóiledi». Qazir qazaq tiline aýdarylyp, basylǵan 100 oqýlyq elimizdegi 130 JOO-ǵa tegin taratyldy.
