قازاقستاندا اۋقىمدى «جاڭا گۋمانيتارلىق بٸلٸم. قازاق تٸلٸندەگٸ 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى مەرەسٸنە جەتتٸ.
ەلٸمٸزدە بۇعان دەيٸن مۇنداي اۋقىمدى عىلىمي اۋدارما جوباسى جٷزەگە اسقان جوق. سوندىقتان وسى جوباعا قاتىسقان اۋدارماشى, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ايتقالي باقىتوۆتان عىلىمي اۋدارما سالاسىنىڭ ەرەكشەلٸگٸ مەن جاي-كٷيٸ تۋرالى سۇراپ بٸلدٸك.
«قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ ن.ە.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ «جاڭا گۋمانيتارلىق بٸلٸم. قازاق تٸلٸندەگٸ 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى اياسىندا گۋمانيتارلىق سالاداعى تاڭداۋلى وقۋلىقتاردى اۋدارۋ جۇمىسىنا قاتىستىم. بٸرٸنشٸدەن, بۇل ەڭبەكتەر ستۋدەنتتەرگە گۋمانيتارلىق سالانىڭ ٸرگەلٸ شىعارمالارىمەن قازاق تٸلٸندە تانىسىپ, ٶز تٸلٸندە بٸلٸم الۋعا, حالىقارالىق دەڭگەيدە بەسەكەگە قابٸلەتتٸ مامان دايارلاۋعا جول اشتى دەۋگە تولىق نەگٸز بار. ەكٸنشٸدەن, جوبا قازاق تٸلٸندەگٸ عىلىمي اقپارات قورىن بايىتا تٷستٸ. ەر سالادا, اتاپ ايتقاندا, تاريح, فيلوسوفييا, سوتسيولوگييا, پسيحولوگييا, مەدەنيەتتانۋ, لينگۆيستيكا, مەديا, ەكونوميكا, كەسٸپكەرلٸك, كينوتانۋ باعىتىندا جاڭا عىلىمي زەرتتەۋلەردٸڭ جٷزەگە اسۋىنا, قازاق عىلىمىنىڭ ارى قاراي دامۋىنا سەرپٸن قوستى. ەڭ باستىسى, اۋدارما سالاسىندا بٸلٸمٸ مەن تەجٸريبەسٸ بار ماماندار سانىن كٶبەيتتٸ, كەسٸبي مامانداردىڭ شىڭدالۋىنا مٷمكٸندٸك بەردٸ»,- دەدٸ ايتقالي باقىتوۆ.
فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى «100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى اياسىندا فرانتسۋز فيلوسوفى جيل دەلٶزدٸڭ كينوداعى بەينەلەر مەن سەميوتيكالىق بەلگٸلەردٸ فيلوسوفييالىق تۇرعىدا زەردەلەپ, قوزعالىس, كەڭٸستٸك, ۋاقىت جەنە بەينە سىندى ۇعىمدارعا تەرەڭ تالداۋ جاساعان «كينو 1. قوزعالىس-بەينە» جەنە «كينو 2. ۋاقىت-بەينە» اتتى ەكٸ تومدىق ەڭبەگٸن فرانتسۋز تٸلٸنەن قازاق تٸلٸنە اۋدارۋعا اتسالىسقان.
«اۋدارماشى, عىلىمي رەداكتور, ەدەبي رەداكتور, جاۋاپتى رەداكتور, كوررەكتور, ديزاينەر سەكٸلدٸ مامانداردان قۇرالعان جۇمىس توبى فيلوسوفييالىق ۇعىمدار مەن كاتەگورييالاردى, كينوتانۋ سالاسىنداعى ۇعىمدار مەن تەرميندەردٸ دەل اۋدارۋ مەسەلەسٸن تالقىلاپ, پٸكٸرتالاس ٶتكٸزٸپ وتىردىق. ج.دەلٶزدٸڭ ەكٸ تومدىق ەڭبەگٸن اۋدارۋ كەزٸندە كەيبٸر فيلمدەردٸ ارنايى كٶرٸپ شىقتىق. مەسەلەن, امەريكالىق رەجيسسەر ەريح فون شتروگەيمنٸڭ (ErichvonStroheim) فرانتسۋز تٸلٸندە «Lesrapaces (تۋرا اۋدارماسى: جىرتقىشتار)» دەپ اتالاتىن فيلمٸن قازاق تٸلٸنە «اشكٶزدٸك» دەپ اۋداردىق. سەبەبٸ, فيلمنٸڭ سيۋجەتٸ بويىنشا ەرلٸ-زايىپتىلاردىڭ قارىم-قاتىناسى اقشا, بايلىق ٷشٸن سالقىنداپ, سوڭىندا كٷيەۋٸ ەيەلٸن ٶلتٸرٸپ تىنادى. مۇندا فيلم اتاۋىن تٸكەلەي اۋدارمامەن بەرە سالۋعا بولمايدى. «100 جاڭا وقۋلىق» جوباسىنىڭ اتاپ ٶتەر تاعى بٸر تۇسى – ٸرٸكتەلگەن وقۋلىقتى اۋدارۋ ٷشٸن تٸلدٸ جاقسى بٸلەتٸن اۋدارماشىلارمەن قاتار سول سالانى جەتٸك مەڭگەرگەن ماماندار بٸرگە جۇمىس ٸستەدٸ. وقۋلىقتى باسپاعا ٶتكٸزبەس بۇرىن ەلٸمٸزدەگٸ جوعارى وقۋ ورىندارىندا تالقىلاۋلار ٶتكٸزٸلدٸ. بۇل كٸتاپتىڭ ساپالى شىعۋى ٷشٸن دۇرىس قادام بولدى دەپ ويلايمىن», - دەدٸ مامان.
سونىمەن قاتار, اۋدارماشى عالىم «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ تاعى بٸر باعىتى – «جاھانداعى زاماناۋي قازاقستاندىق مەدەنيەت» جوباسىنا دا قاتىسقان. ول جوبانى دا ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى ٷيلەستٸردٸ. مۇندا «قازٸرگٸ قازاق پروزاسىنىڭ انتولوگيياسى» مەن «قازٸرگٸ قازاق پوەزيياسىنىڭ انتولوگيياسى» دەپ اتالاتىن قوس جيناق بۇۇ-نىڭ 6 تٸلٸنە اۋدارىلدى. ايتقالي باقىتوۆ قازاق اقىن-جازۋشىلارىنىڭ شىعارمالارىن فرانتسۋز تٸلٸنە اۋدارۋ توبىندا بولعان.
«اۋدارما – جان-جاقتى بٸلٸمدٸ, سول ەلدٸڭ مەدەنيەتٸ مەن ۇلتتىق بولمىسىن بٸلۋدٸ, تاباندىلىق پەن كٶپ ٸزدەنۋدٸ تالاپ ەتەتٸن كٷردەلٸ جۇمىس. تٸلدٸ جاقسى بٸلۋمەن قاتار, كەز-كەلگەن ۇلتتىڭ تٸلٸنە عانا تەن تٸلدٸك جەنە سٶيلەۋ ەدەتتەرٸن مەڭگەرۋ قaجەت. سٶزٸمٸز دەلەلدٸ بولۋ ٷشٸن مىسaل كەلتٸرە كەتەيٸك. مەسەلەن, قaزaقتaردa قۇرaلaيدى كٶزگە aتقaن مەرگەن دەگەن تۇرaقتى سٶز تٸركەسٸ بaر, بۇل تٸركەس aدaمعa جaقسى بaعa بەرٸپ, مaقتaۋ ٷشٸن ايتىلادى. ەندٸ فرaنتسۋز تٸلٸندەگٸ وسى سٶز تٸركەسٸنٸڭ بaلaمaسى مىنaدaي: tireurquipourraitmettrelaballedansl’œildel’éléphant – «وقتى پٸلدٸڭ كٶزٸنە تيگٸزەتٸن مەرگەن». قaزaق حaلقىندa مەرگەندٸكتٸ قۇرaلaيدىڭ جىلدaمدىعىمەن ٶلشەسە, فرaنتسۋزدaردa مەرگەندٸكتٸڭ ٶلشەمٸ – پٸلدٸڭ كٶزٸ, پٸلدٸڭ كٶزٸندەي كٸشكەنتaي نىسaنaعa وعىن مٷلت جٸبەرمەي تيگٸزە العان aدaم نaعىز مەرگەن بولىپ ەسەپتەلەدٸ. مٸنە, اۋدارما بارىسىندا وسىنداي ۇلتتىڭ دٷنيەتانىمىنا, تۇرمىس-تٸرشٸلٸگٸنە, ۇلتتىق ەرەكشەلٸكتەرٸنە بايلانىستى سٶزدەر مەن تٸركەستەردٸڭ ماعىناسىن جوعالتىپ الماي, اۆتوردىڭ تٷپكٸ ويىن ٶزگەرٸسسٸز جەتكٸزۋگە مٸندەتتٸمٸز», - دەدٸ ول.
ايتا كەتۋ كەرەك, «جاڭا گۋمانيتارلىق بٸلٸم. قازاق تٸلٸندەگٸ 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى اياسىندا ەلەم تٸلدەرٸنەن وقۋلىق اۋدارۋ ٸسٸ مەجەسٸنە جەتتٸ.
بٸرنەشە جىلدا دٷنيەجٷزٸندەگٸ ەڭ ٷزدٸك دەگەن ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ وقۋ باعدارلاماسىنا ەنگەن وقۋلىقتار قازاق تٸلٸندە «سٶيلەدٸ». قازٸر قازاق تٸلٸنە اۋدارىلىپ, باسىلعان 100 وقۋلىق ەلٸمٸزدەگٸ 130 جوو-عا تەگٸن تاراتىلدى.
