Қазақстан Катармен газ өңдеу зауыттары мен энергетикалық инфрақұрылымды дамытуға, ал Израильмен өнеркәсіп, су ресурстарын басқару және жаңа технологиялар саласындағы ынтымақтастыққа басымдық беріп отыр. Бұл бағыттардағы келіссөздер Қасым-Жомарт Тоқаевтың Бакуде Катар әмірі мен Израиль президентімен кездесулері кезінде талқыланды, деп хабарлайды Ult.kz.
15 қазанда Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңестің VII саммиті аясында Қазақстан Президенті Катар әмірі шейх Тамим бен Хамад Әл Тәнимен және Израиль президенті Ицхак Герцогпен кездесті. Тараптар инвестициялық жобаларды іске асыру және сауда-экономикалық байланыстарды кеңейту мәселелерін талқылады.
Катармен бірлескен газ жобалары
Қазақстан мен Катар арасындағы инвестициялық ынтымақтастықтың негізгі бағыттарының бірі – энергетика. 2024 жылғы ақпанда Қасым-Жомарт Тоқаевтың Дохаға сапары барысында жалпы құны 17,6 млрд АҚШ долларына бағаланған 12 коммерциялық құжатқа қол қойылды. Бұл сома келісімдер аясындағы жобалардың жалпы құнын білдіреді, яғни оның барлығы ел экономикасына нақты инвестиция ретінде келіп түсті деген сөз емес.
Бірлескен жобалардың қатарында Қашаған кен орнында екі газ өңдеу зауытын салу бар. Олардың біріншісі жылына 1 млрд текше метр, екіншісі 2,5 млрд текше метр газ өңдеуге есептелген. Жобаларға қазақстандық QazaqGaz және катарлық UCC Holding компаниялары қатысады.
Бірінші зауытта құрылыс-монтаж жұмыстары жалғасып жатыр. Нысанды 2027 жылы іске қосу жоспарланған. Екінші зауыт бойынша жобалау, жабдық сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізетін мердігер анықталған. Жобаны 2030 жылға дейін аяқтау көзделген. Бұл кәсіпорындар тауарлық газ өндірісін арттырып, ішкі нарықтың қажеттілігін қамтамасыз етуге бағытталған.
Тағы бір маңызды жоба – «Бейнеу – Бозой – Шымкент» магистральдық газ құбырының екінші желісін салу. Ол елдің оңтүстік өңірлеріне газ жеткізу мүмкіндігін кеңейтуге тиіс. Жобаның бірінші кезеңін 2027 жылы, екінші кезеңін 2029 жылы аяқтау жоспарланып отыр.
Катармен ынтымақтастық энергетикамен шектелмейді. Қызылорда облысында қуаты шамамен 1 144 мегаватт болатын бу-газ қондырғысын салу жобасы да қарастырылған. Сонымен бірге Астанада жылына 250 мың тоннаға дейін бидай мен 100 мың тонна бұршақ өңдей алатын кәсіпорын салу жоспарланған. Бұл жобаның алдын ала құны 200 млн АҚШ долларына бағаланған.
Израильмен өнеркәсіп пен технология саласындағы ынтымақтастық
Қазақстанның Израильмен экономикалық байланыстарында жоғары технологиялар, ауыл шаруашылығы, медицина және су ресурстарын басқару салаларына басымдық беріліп отыр.
2026 жылғы қаңтарда Астанада Қазақстан-Израиль бизнес-форумы өтіп, оған Израильдің өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, медицина және технологиялар салаларында жұмыс істейтін 30-ға жуық компаниясының өкілдері қатысты. Форум қорытындысы бойынша үш коммерциялық құжатқа қол қойылды.
Келісімдердің бірі Атырау облысында битум зауытын салуға қатысты. Бұл өнім жол құрылысы мен жөндеу жұмыстарында қолданылады. Тағы бір құжат Шығыс Қазақстан облысында жаңартылатын энергия көздерін пайдалану арқылы электр энергетикасы саласындағы ынтымақтастықты көздейді.
Сонымен қатар Қазақстанның тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы мен су инфрақұрылымын жаңғырту мәселесі қарастырылып жатыр. Осы бағытта израильдік Mekorot Development & Enterprises компаниясымен меморандум жасалған.
Израильдің су тазарту, суды қайта пайдалану, су ресурстарын цифрлық бақылау және суару тиімділігін арттыру салаларындағы технологиялары Қазақстан үшін маңызды болуы мүмкін. Әсіресе су тапшылығы байқалатын өңірлерде мұндай шешімдерге сұраныс бар.
Бұдан бөлек, тараптар агротехнологиялар, жасанды интеллект, цифрландыру, қаржы технологиялары және медицина салаларындағы ынтымақтастықты да талқылап келеді. KAZAKH INVEST деректеріне сәйкес, 2025 жылдың қаңтар-қараша айларында Қазақстан мен Израиль арасындағы тауар айналымы 162 млн АҚШ долларын құраған.
Келісімдердің экономикалық нәтижесі маңызды
Халықаралық қатынастар және экономика маманы Ануар Бахитхановтың пікірінше, Қазақстанның Катармен және Израильмен байланыстарды дамытуы сыртқы экономикалық серіктестер аясын кеңейтуге бағытталған.
Катар ірі энергетикалық және инфрақұрылымдық жобаларға инвестиция салу мүмкіндігімен ерекшеленсе, Израиль технология, ауыл шаруашылығы және су ресурстарын басқару салаларындағы тәжірибесімен маңызды серіктес саналады.
Сарапшының пайымдауынша, дипломатиялық келіссөздердің тиімділігі қол қойылған құжаттардың санымен ғана емес, олардың нақты экономикалық нәтижесімен бағалануы керек.
Атап айтқанда, жобалардың іске асуы, жаңа өндірістердің ашылуы, отандық экономикадағы өндірістік байланыстардың дамуы және технологиялардың енгізілуі маңызды.
Осылайша, Қазақстанның Катармен және Израильмен ынтымақтастығы энергетикалық қауіпсіздікті нығайту, өндірісті дамыту және заманауи технологияларды тарту бағыттарын қамтиды. Алайда келісімдердің ел экономикасына нақты әсері жобалардың қаншалықты уақытылы әрі нәтижелі жүзеге асатынына байланысты болады.
