مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن سيريياداعى سوعىس ايماعىنان وتانداستارىمىزدى ەلگە قايتارۋعا باعىتتالعان «جۋسان» وپەراتسيياسى سەتتٸ اياقتالدى. ول قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ حالىقارالىق ارەناداعى جوعارى بەدەلٸنٸڭ جەنە ەلٸمٸزدٸڭ بەيبٸتشٸلٸك باستامالارى, قاعيداتتارى نەگٸزٸندە جٷزەگە استى. بۇل جٶنٸندە استانادا سىرتقى ٸستەر مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى ەرجان اشىقباەۆ پەن ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸ دەپارتامەنتٸنٸڭ باسشىسى باقىتبەك راحىمبەرديەۆ قاتىسقان بريفينگتە ايتىلدى.
ەلٸمٸز سيريياداعى جانجالدى توقتاتۋ جەنە سول ەلدە بەيبٸتشٸلٸك پەن تۇراقتىلىقتى ورناتۋ پروتسەسٸنە بەلسەندٸ اتسالىسىپ كەلە جاتقاندىعى بەلگٸلٸ. ونىڭ بٸر جارقىن دەلەلٸ رەتٸندە سيرييا بويىنشا سوڭعى ەكٸ جىل ٸشٸندە استانا پروتسەسٸنٸڭ 11 راۋندى ٶتكٸزٸلگەندٸگٸن ايتۋعا بولادى. بۇل كەلٸسسٶزدەردٸڭ سيرييانىڭ كٶپتەگەن ايماعىندا بەيبٸتشٸلٸك ورناپ, قانتٶگٸستەردٸڭ توقتاۋىنا ىقپالى زور بولدى.
ەرجان اشىقباەۆتىڭ ايتۋىنشا, حالىقارالىق تەرروريزممەن كٷرەسۋ بٸزدٸڭ بۇۇ قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸ شەڭبەرٸندەگٸ ابىرويمەن اياقتاعان قىزمەتٸمٸزدە دە ەرەكشە ورىن العان. ال وسىناۋ وپەراتسييا تولىعىمەن گۋمانيتارلىق سارىندا ٶتكەن. ونى ۇيىمداستىرۋعا جەنە سەتتٸ ٶتكٸزۋگە قازاقستاننىڭ بٸرقاتار مەملەكەتتٸك ورگاندارى, كٶپتەگەن شەت مەملەكەتتەر جەنە حالىقارالىق ۇيىمدار اتسالىسقان.
– قازاقستاندىقتاردى, ەسٸرەسە ەلباسى كەشە ايتىپ ٶتكەندەي, جاس بالالاردى ەلگە قايتارۋ جۇمىستارى جالعاسىن تابادى. بٸز بۇل ماقسات بويىنشا شەت مەملەكەتتەرمەن جەنە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن, ازاماتتىق قوعام ٶكٸلدەرٸمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ٸستەيمٸز, – دەدٸ سىرتقى ٸستەر مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى.
ال ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸ دەپارتامەنتٸنٸڭ باسشىسى باقىتبەك راحىمبەرديەۆتٸڭ ايتۋىنشا, «جۋسان» وپەراتسيياسى بٸرنەشە اي بويى جٷرگٸزٸلٸپ, ونى ۇيىمداستىرۋدا تالاي قيىندىقتار كەزٸككەن. وسى ورايدا, ەلگە قايتارىلعان ازاماتتاردان قانداي دا بٸر قاۋٸپ بار ما دەگەن ساۋالدىڭ تۋىندايتىنى دا زاڭدىلىق. جالپى, «جۋسان» وپەراتسيياسى اياسىندا ەلگە 6 ەر ادام, 11 ەيەل جەنە 30 بالا قايتارىلعان ەدٸ.
– قازٸرگٸ تاڭدا قايتارىلعان ازاماتتاردىڭ ٸشٸندەگٸ 6 ەر كٸسٸ جەنە 1 ەيەلدٸڭ ٷستٸنەن قىلمىستىق ٸستەر قوزعالىپ, سوتقا دەيٸنگٸ تەرگەۋ جٷرگٸزٸلۋدە. وسىلار جەنە قايتارىلعان باسقا ازاماتتار تەرروريستٸك ەرەكەتتەر تۇرعىسىنان تولىعىمەن تەكسەرٸلەدٸ. ەگەر ونداي جاعداي دەلەلدەنسە, ەرينە قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلادى, – دەدٸ ب.راحىمبەرديەۆ.
ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸ ٶكٸلٸنٸڭ ايتۋىنشا, بۇعان دەيٸن شەتەلدەگٸ قاقتىعىس ايماقتارىنان ورالعان ازاماتتاردىڭ تەك 40 پايىزى عانا قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلىپ, جازالارىن العان. بٸراق بۇل جولعى مٸندەت تە, ۇستانىم دا – ٶزگە. ٶيتكەنٸ باستى ماقسات ەلگە بالالاردى قايتارۋ بولعان.
ب.راحىمبەرديەۆ, سونداي-اق سيرييادا ەلٸ دە ەلٸمٸزدٸڭ 370-380-گە تارتا ازاماتى قالعاندىعىن جەنە ولاردىڭ ٷشتەن ەكٸسٸ ەيەلدەر ەكەندٸگٸن, سونىمەن قاتار ولارمەن بٸرگە قوساقتاسىپ 400-500 بالانىڭ جٷرگەندٸگٸن ايتتى.
ەلگە قايتارىلعان ازاماتتار 2012-2015 جىلدار ارالىعىندا استانا, الماتى قالالارى, اتىراۋ, باتىس قازاقستان, قاراعاندى جەنە ماڭعىستاۋ وبلىستارىنان كەتكەن. ال قازاقستانعا ورالعان بالالاردىڭ ەكەلەرٸ تٷگەلگە دەرلٸك سوعىس جاعدايىندا وپات بولعان.
ۇقك ٶكٸلٸ سيرييا مەن باسقا دا قاقتىعىس ايماقتارىنا كەتكەندەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ ينتەرنەت ارقىلى شەتەلدٸك «عۇلامالاردىڭ» ارباۋىنا تٷسٸپ قالعاندىعىن ايتادى.
– وندا مۇسىلماندار مۇسىلماندارعا قارسى سوعىسىپ جاتىر. ياعني, ەرتٷرلٸ توپتار بٸر-بٸرٸمەن قىرىلىسۋدا. ول جاققا بٸر بارعاننان كەيٸن قايتا شىعۋ مٷمكٸن ەمەس دەسە دە بولادى. ٶيتكەنٸ ونداي ەرەكەت بايقالعان جاعدايدا ادامدار ٶلٸم جازاسىنا دەيٸن جازالانادى. بٸزدٸڭ ازاماتتاردىڭ قاشپاق بولعانى ٷشٸن ٶلٸم جازاسىنا كەسٸلگەنٸ تۋرالى مەلٸمەتتەر بار, – دەيدٸ باقىتبەك راحىمبەرديەۆ.
الايدا سوڭعى ەكٸ جىلدا ەل اۋماعىنان سيرييا باعىتىنا قاراي بٸردە بٸر ادام شىقپاعان. سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸندە ٶتكەن بريفينگكە قاراعاندى وبلىسىنىڭ سەتباەۆ قالاسىنان ارنايى كەلگەن بوتاگٶز ماحاتوۆا دا قاتىستى. قوس جانارىنان جاس پارلاعان بۇل ەيەلدٸڭ ۇلى وسىدان ەكٸ جىل بۇرىن سيرييادا مەرت بولعان. قازٸر شام شاھارىنىڭ ماڭىندا كەلٸنٸ مەن ٷش نەمەرەسٸ قالىپ قويعان.
– قازاقستاندا 120 انا ٶزٸنٸڭ بالالارى سول جاقتا جٷرگەنٸن ايتتى. 10 انانىڭ بالالارى مەن تۋىستارى قازٸر سيرييادان كەلدٸ. مەنٸڭ كەلٸنٸم ەلٸ سوندا. كٶپتەگەن ازاماتتار قازٸر ول جاقتا قورشاۋدا قالىپ وتىر. بٷگٸنگٸ تاڭدا ولار سول قورشاۋدان شىعا الماۋدا. بٸزگە ولاردىڭ سول قورشاۋدان شىققانى حابارلانعانىمەن, جەتۋٸ تيٸس جەرگە دەيٸن جەتە الماي جاتقانى ايتىلۋدا. ولار سول جەرگە جاياۋ كەلە جاتقان كٶرٸنەدٸ. قاقتىعىس ورىن الىپ جاتقاندىقتان, ولار ەركٸن شىعا الماي جاتىر. سەبەبٸ اۋماقتاردىڭ كٶبٸندە مينالار قويىلعان, – دەيدٸ ب.ماحاتوۆا.
وسى ورايدا, الماتى قالاسىنا ساۋدا جاساۋ ماقساتىمەن اتتانىپ, سيرييادان تابىلعان ۇلىنىڭ دٸني ساۋاتى تٶمەن بولعاندىقتان, ارباۋعا تٷسٸپ قالعاندىعىن ايتقان بوتاگٶز ماحاتوۆا بالا تەربيەسٸنە مۇقييات بولۋ كەرەكتٸگٸن ايتىپ زار يلەۋدە.
ۇلىنىڭ تٸرٸ كەزٸندە سكايپ جەلٸسٸ ارقىلى بايلانىسقا شىققان بوتاگٶز ماحاتوۆا: «ۇلىم مەنەن كەشٸرٸم سۇراۋمەن بولدى. ٶزٸ دە جاعدايدىڭ سول ارناعا بۇرىلاتىنىن بٸلمەگەن عوي. بالامدى ەسكە العان سايىن كٶزٸمنەن جاس, كٶڭٸلٸمنەن زار تٶگٸلەدٸ. ەرينە تۋعاندارىن سول جاقتان كٷتٸپ وتىرعاندارمەن ۇلىمدى دا كٷتەر ەدٸم... الايدا ول ەندٸ قايتىپ كەلمەيدٸ. قازٸر كەلٸنٸم مەن نەمەرەلەرٸمدٸ عانا توسىپ وتىرمىن», دەيدٸ.
كٷنٸ كەشە «جۋسان» وپەراتسيياسىنىڭ اياسىندا ەلگە ورالعان ەيەلدەردٸڭ بٸرٸ ەلٸمٸزدەگٸ بەيبٸتشٸلٸكتٸڭ, مامىراجاي تٸرشٸلٸكتٸڭ قادٸرٸن ۋاقىتىندا تٷسٸنبەگەندٸگٸن, الايدا قازاقستان بيلٸگٸ شەتەلدەگٸ سوعىس ايماعىندا قالعان ازاماتتارىن قۇتقارعاندىعىنا ريزاشىلىعىن بٸلدٸرگەن ەدٸ. ٸس جٷزٸندە قيىندىققا دۋشار بولعان ازاماتتارعا قولداۋ كٶرسەتۋ – ەلباسى باستاماسىمەن قالىپتاسقان سىرتقى ساياساتتاعى باسىمدىقتارىمىزدىڭ بٸرٸ. دەمەك, مۇنداي جۇمىستار جالعاسا بەرمەك.
سەرٸك ەبدٸبەك,
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸ
