بٷگٸن - ۇلتتىق ۆاليۋتا كٷنٸ. 1993 جىلى 15 قاراشادا ۇلتتىق ۆاليۋتامىز - تەڭگە اينالىمعا ەندٸ. ال 1997 جىلعى 13 قاراشادا سول كەزدەگٸ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن 15 قاراشا - ۇلتتىق ۆاليۋتا كٷنٸ جەنە قارجى جٷيەسٸ قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ كەسٸبي مەرەكەسٸ بولىپ بەكٸتٸلدٸ. اتاۋلى كٷنگە وراي بٸز وسى سالادا كٶپ جىلدار قىزمەت ەتكەن قر ۇلتتىق بانكٸنٸڭ قولما-قول اقشا اينالىمى دەپارتامەنتٸنٸڭ ديرەكتورى جومارت قاجمۇراتوۆتى ەڭگٸمەگە تارتقان ەدٸك, دەپ جازادى قازاقپارات.
- 1993 جىلدىڭ 15 قاراشاسىندا تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش تٶل اقشاسى – تەڭگە اينالىمعا ەندٸ. بۇل – قازاق ەلٸنٸڭ ٶز الدىنا ازات مەملەكەت بولعانىن ايشىقتاپ بەرگەن تاريحي كٷن. سونىمەن, ۇلتتىق ۆاليۋتاعا «تەڭگە» اتاۋىن بەرۋ تۋرالى يدەيا قايدان شىقتى?
- 1993 جىلى 3 قاراشادا ەلباسى جارلىعىمەن ارنايى مەملەكەتتٸك كوميسسييا قۇرىلدى دا, سول كەزدەگٸ پرەمەر-مينيستر س.تەرەششەنكو وعان تٶراعالىق ەتتٸ. دەل وسى كوميسسييا قارجىگەر دەۋلەت سەمباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن جۇمىس توبىن جاساقتادى. مەملەكەتتٸك كوميسسييا جۇمىس توبىنىڭ بار جاعدايىن جاسادى. ولار كٷن سايىن جينالىپ, ٶزارا اقىلداسىپ, ويلارىن ورتاعا سالىپ جٷردٸ. بارلىق جۇمىسقا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ-ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتسالىسىپ, قويىلعان مٸندەتتٸڭ ساپالى ورىندالۋىن ٷنەمٸ قاداعالاپ وتىردى. سوڭىندا جابىق ەسٸك جاعدايىندا ۇلتتىق ۆاليۋتاعا اتاۋ بەرۋ تۋرالى ٷلكەن ديسكۋسسييا ۇيىمداستىرىلدى. جيىندا اكادەميك ساۋىق تەكەجانوۆتىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتانى «تەڭگە» دەپ اتاۋ تۋرالى ۇسىنىسى بٸر اۋىزدان ماقۇلداندى.
- ەندٸ كٶپتٸ قىزىقتىراتىن ساۋال - ديزاينىنا كٸمدەر جاۋاپتى بولدى?
- تەڭگەنٸڭ ديزاينىن جاساۋعا ٷلكەن اۆتورلىق ۇجىم تارتىلدى. ونىڭ باسىندا ەيگٸلٸ سەۋلەتشٸ, سۋرەتشٸ, تيمۋر سٷلەيمەنوۆ تۇردى. ەرينە, ونىمەن بٸرگە جۇمىس ٸستەگەن مەڭدٸباي الين مەن اعىمسالى دٷزەلحانوۆتى جەنە حايرۋللا عابجاليلوۆتى دا ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. وسى ورايدا تەڭگەنٸڭ نەگٸزگٸ بەتٸنە ۇلتتىق ورنامەنتتەردٸ پايدالانا وتىرىپ, ەل تاريحىندا ەسٸمدەرٸ قالعان قايراتكەرلەردٸڭ پورترەتٸن ورنالاستىرۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداندى. ال ەكٸنشٸ بەتٸنە قازاقستاننىڭ كٶرٸكتٸ جەرلەرٸ مەن سەۋلەتتٸ ەسكەرتكٸشتەرٸ باسىلاتىن بولدى. نومينالى - 1, 3, 5, 10, 20, 50 جەنە 100 تەڭگەلٸك بانكنوتتاردى باسىپ شىعارۋ ٷشٸن اعىلشىنداردىڭ «حارريسون جەنە ونىڭ ۇلدارى» دەپ اتالاتىن كومپانيياعا تاپسىرىس بەرٸلدٸ. سٶيتٸپ ەگەمەندٸ مەملەكەتتٸڭ ەكونوميكاسىن نىعايتىپ, ەلدە تەۋەلسٸز قارجى جٷيەسٸن قۇرۋ ٷشٸن 1993 جىلى 15 قاراشادا ۇلتتىق ۆاليۋتامىز - تەڭگە اينالىمعا ەنٸپ كەتتٸ.
- ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ديزاينىن جاساۋعا قانشا ۋاقىت كەتتٸ?
- ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ كەسكٸن-كەلبەتٸ ٶتە تىعىز مەرزٸمدە ەزٸرلەنگەنٸ راس. بٸر جىل ٸشٸندە جاسالدى. بٸراق, سوعان قاراماستان, تەڭگە - جوعارى ساپاسىمەن ەرەكشەلەنە بٸلدٸ. ول كەزدە ونى قولدان جاساۋ تٸپتٸ مٷمكٸن ەمەس ەدٸ. تەڭگەنٸڭ تٷرلٸ قورعانىش بەلگٸلەرٸ بولدى. ولار: سۋتامعى بەلگٸلەرٸ, قورعانىش جٸپتەر, قوسارلاناتىن جەنە جاسىرىن بەينەلەر مەن ميكروقارٸپتەر ەدٸ. ماقتانىپ ايتۋىمىز كەرەك, بٸزدٸڭ تەڭگە - ەلەمدەگٸ ەڭ جاقسى قورعالعان ۆاليۋتالاردىڭ بٸرٸ. ٶز اقشامىز 1995 جىلدان بەرٸ الماتىداعى بانكنوت فابريكاسىندا باسىلىپ, تيىندارىمىز ٶسكەمەندەگٸ مونەتا سارايىندا سوعىلاتىنىن بٸلٸپ جٷرگەننٸڭ ارتىقتىعى جوق.
- مونەتالارعا توقتالساق. ينۆەستيتسييالىق جەنە كوللەكتسييالىق مونەتالاردىڭ بٸر-بٸرٸنەن قانداي ايىرماشىلىعى بار?
- يە, قازاقستان ۇلتتىق بانكٸ بانكنوتتارمەن شەكتەلمەي, ينۆەستيتسييالىق جەنە كوللەكتسييالىق مونەتالاردى دا شىعارادى. ينۆەستيتسييالىق مونەتالار - اتى ايتىپ تۇرعانداي, باعالى مەتالداردان دايىندالادى. ولار التىننان جەنە كٷمٸستەن سوعىلادى. ياعني, كەز كەلگەن ازامات ولاردى ٶزٸنە ينۆەستيتسييا ەسەبٸندە ساتىپ الىپ قويا الادى. جىلدار ٶتكەسٸن ينۆەستيتسييالىق مونەتالاردىڭ باعاسى مەتالل قۇنىنىڭ ايىرماسىنا قاراي ٶسە بەرۋٸ مٷمكٸن. سول ارقىلى كەيٸن اقشالاي قورىڭدى ەسەلەپ الۋعا بولادى دەگەن سٶز. ال كوللەكتسييالىق مونەتالار, ەدەتتە ايتۋلى وقيعالارعا, سونداي-اق ماڭىزى زور تٷرلٸ تاقىرىپتارعا وراي شىعارىلادى. مەسەلەن, ولار كٶرنەكتٸ ادامدارعا, تاريحي ەسكەرتكٸشتەرگە, ودان قالدى ۇلتتىق دەستٷرلەرگە دە ارنالۋى مٷمكٸن. بٷگٸندە «كٶشپەندٸلەر التىنى», «قازاقستاننىڭ پەتروگليفتەرٸ», «قازاقستاننىڭ ەدەت-عۇرىپتارى, ۇلتتىق ويىندارى», «قازاقستاننىڭ مەشٸتتەرٸ مەن سوبورلارى», «ۇلى قولباسشىلار», «قازاقستاننىڭ قىزىل كٸتابى», «قازاقستاننىڭ فلوراسى مەن فاۋناسى», «سپورت», «كوسموس», «شىعىس كٷنتٸزبەسٸ», «قازاقستان حالىقتارىنىڭ ەرتەگٸلەرٸ», «سىيلىق مونەتاسى» دەگەن سەرييالارمەن شىعارىلعان مونەتالار بار. بۇلاردىڭ بارلىعى شەكتەۋلٸ تارالىممەن جاسالادى. ولار كوللەكتسييالىق قۇنىنا قاراي تەك قازاقستان اۋماعىندا ساتۋعا ارنالعان.
- بٸزدٸڭ بۇل بانكنوتتار شەتەلدە قالاي باعالانىپ جٷر?
- نەبٸر حالىقارالىق بايقاۋلاردا باس جٷلدەنٸ يەلەنگەن كوللەكتسييالىق مونەتالارىمىز دا, ۇلتتىق بانكنوتتارىمىز دا جەتەرلٸك. مەسەلەن, قر تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان نومينالى 10 000 تەڭگەلٸك ەسكەرتكٸش-بانكنوت «2011 جىلعى ەڭ ٷزدٸك بانكنوت» اتاعىن جەڭٸپ الدى. 5 000 تەڭگەلٸك بانكنوت «2012 جىلعى ەڭ ٷزدٸك بانكنوت» اتاعىن يەلەندٸ. ال تٷركٸ جازبا ەسكەرتكٸشٸنە ارنالعان, نومينالى 1 000 تەڭگەلٸك «Kٷلتەگٸن» بانكنوتىنا بەرٸلگەن ٷشٸنشٸ جٷلدە - «2013 جىلعى ەڭ ٷزدٸك بانكنوت» بولدى. بۇل جەتٸستٸكتەر تەۋەلسٸز قازاقستان جىلناماسىندا تاريحي سەت بوپ قالدى.
