بٷگٸن جوعارعى سوت تٶراعاسى جاقىپ اسانوۆ جوعارى سوت ورگانىنىڭ سايتى ارقىلى وقىرماندارعا ٷندەۋ جارييالادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
«ەل داۋسىز بولماس» دەيدٸ حالىق ماقالى. داۋلار - كەز-كەلگەن قوعامعا تەن قۇبىلىس.
بٸراق, سول داۋ-جانجالدى رەتتەۋ مەدەنيەتٸمٸز قانداي?
بٸزدە داۋدى تەك سوت شەشەدٸ دەگەن كٶزقاراس سانامىزدا قاتىپ قالعان. سەل داۋ تۋسا, دەرەۋ سوتقا جٷگٸرەمٸز. ەكٸ اراداعى مەسەلەنٸ سوت ارەناسىنا شىعارىپ, شەشكٸمٸز كەلەدٸ.
ال, داۋدىڭ بارلىعىن سوتتا شەشۋ مٷمكٸن ەمەس. سوت ەكٸ جاقتى بٸردەي قاناعاتتاندىرا المايدى. ونىڭ ٷستٸنە ٸستٸڭ اق-قاراسىن ايىرۋعا كەلمەيتٸن جاعدايلار بار. مىسالى, وتباسىنداعى, اعايىن-باۋىر, دوستار, كٶرشٸلەر اراسىنداعى تالاستى سوت تارازىسىنا سالۋ قانشالىقتى دۇرىس?
سٸز سوتقا ارىز بەردٸڭٸز دەلٸك. ەرٸ قاراي نە بولماق?
بٸرٸنشٸدەن, ٸستٸڭ قارالۋى سوزىلىپ كەتۋٸ مٷمكٸن. ٸسكە نٷكتە قويىلعانشا, ەدەتتە, بٸر ەمەس, بٸرنەشە سوت وتىرىسى ٶتەدٸ. شاعىمدار وبلىستىق, تٸپتٸ جوعارعى سوتقا جولدانىپ جاتادى. قايتا-قايتا جۇمىستان سۇرانىپ, كەسٸپتٸ توقتاتىپ, جەكە تٸرلٸكتٸ ىسىرىپ قويۋعا تۋرا كەلەدٸ.
ەكٸنشٸدەن, ٷلكەن شىعىن. مەملەكەتتٸك باج تٶلەيسٸز, سوت شىعىنىن ٶتەيسٸز, زاڭگەردٸ جالدايسىز, جولعا شاشىلاسىز.
ٷشٸنشٸدەن. وسىنشاما كەزەڭدەردەن ٶتسەڭٸز دە داۋ سٸزدٸڭ پايداڭىزعا شەشٸلەتٸنٸنە ەش كەپٸلدٸك جوق.
كەرٸسٸنشە, ەكٸنشٸ تاراپ - تۋىسىڭىز, دوسىڭىز, قىزمەتتەسٸڭٸز بولسا, ەكٸ اراداعى قاتىناسقا, سىيلاستىققا, ەرٸپتەستٸككە نۇقسان كەلەدٸ.
نەگە دەسەڭٸز, سوت – داۋ الاڭى. وندا ايتىسۋعا, تالاسۋعا مەجبٷر بولاسىز. كەيدە تاراپتار اشۋعا بەرٸلٸپ, بٸر-بٸرٸنە اۋىر سٶزدەر ايتىپ جاتادى. سول سەبەپتەن كەشەگٸ تۋىستار بٷگٸنگٸ جاۋ, كەشەگٸ دوستار بٷگٸنگٸ قاسقا اينالۋى ەبدەن مٷمكٸن.
سوتقا جٷگٸنبەستەن بۇرىن اقىلعا سالىپ, ويلانعان جٶن. سٸز نەمەسە سوتقا جٷگٸنەمٸن دەگەن تانىسىڭىز ەموتسيياعا بەرٸلگەن جوق پا? اشۋدى اقىلعا جەڭدٸرٸپ, ٶزارا كەلٸسٸمگە كەلٸپ, شەشۋگە بولار ەدٸ عوي دەپ كٶبٸسٸ كەيٸننەن ٶكٸنٸپ جاتادى.
ەڭ دۇرىسى – تاتۋلاسۋ, كەلٸسۋ, بٸتٸمگە, بٸر مەمٸلەگە كەلۋ. ودان ەكٸ جاق تا ۇتادى. ۋاقىت جوعالمايدى. اقشا ٷنەمدەلەدٸ. قاتىناس ٷزٸلمەيدٸ. جٷيكە مەن ابىروي-بەدەل ساقتالادى.
اتا-بابالارىمىز داۋدى بەيبٸت جولمەن شەشٸپ وتىرعان. دامىعان ەلدەردە دە سولاي - داۋلاردىڭ 70-90% سوتسىز, بٸتٸممەن اياقتالىپ جاتادى.
بٸزدە بولسا, داۋلاردىڭ كٶپتٸگٸنەن سۋديالاردىڭ جٷكتەمەسٸ جىلدان-جىلعا ارتۋدا. 2013 جىلى سوتتاردا 1,25 ملن ٸس قارالسا, 2017 جىلى – 2,6 ملن, ياعني ەكٸ ەسەدەن اسقان.
بۇل جاعداي سوتتاردىڭ جۇمىس ساپاسىنا, ٸستەردٸ قاراۋ مەرزٸمٸنە ەسەرٸن تيگٸزۋدە. ەر سۋديانىڭ ٶندٸرٸسٸندە بٸر مەزەتتە 100-دەن استام ازاماتتىق ٸس پەن ماتەريالدار. ٸستەرگە كٶمٸلگەن سۋديادان قانداي ساپا, قانداي نەتيجە كٷتۋگە بولادى.
قازٸر ەربٸر ازاماتقا سوتقا دەيٸن دە, سوتتىڭ ٶزٸندە دە تاتۋلاسۋى ٷشٸن جان-جاقتى جاعداي جاساپ جاتىرمىز.
1. سوتقا دەيٸنگٸ تاتۋلاسۋ بويىنشا.
رەسپۋبليكالىق كەسٸپوداقتار فەدەراتسيياسى جەنە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىمەن بٸرگە ٶڭٸرلەردە سوتسىز تاتۋلاسۋ ورتالىقتارىن قۇرۋدامىز. وندا كەسٸبي مەدياتورلار جەنە باسقا دا ماماندار جۇمىس ٸستەۋدە.
ولاردىڭ مٸندەتٸ - كەلٸسسٶز جٷرگٸزۋ, ەكٸ جاققا قولايلى, كٶڭٸلگە قونىمدى شەشٸم ٸزدەۋ جەنە ۇسىنۋ. تاتۋلاسۋدىڭ باستى ارتىقشىلىعى – ول تەك داۋدى رەتتەپ قانا قويماي, سونىمەن بٸرگە قارىم-قاتىناستى ساقتاپ, قالپىنا كەلتٸرەدٸ. تاراپتار ٶز ەركٸمەن, سانالى تٷردە ورتاق كەلٸسٸمگە كەلەدٸ. مەدياتوردى ەربٸر ادام ٶزٸ تاڭداعان سوڭ جەمقورلىققا دا جول بەرٸلمەيدٸ.
2. سوتتا تاتۋلاسۋ بويىنشا.
ەكٸ جاق تا قالاسا, سوت تاتۋلاسۋ پروتسەسٸن باستاۋ ٷشٸن ٸستٸڭ قارالۋىن كەز-كەلگەن ساتىدا توقتاتا الادى.
اتالعان مەسەلەگە قاتىستى سۇراقتاردى جەرگٸلٸكتٸ سوتتار تٷسٸندٸرٸپ, جول كٶرسەتۋگە مٸندەتتٸ.
تاتۋلاسۋ - داۋدى شەشۋدٸڭ ەڭ تيٸمدٸ ەدٸسٸ.
قۇرمەتپەن,
جوعارعى سوتتىڭ تٶراعاسى ج. اسانوۆ
