كوللاج: بٸرعانىم ەليقىزى
قازٸرگٸ جاستاردىڭ ٶمٸرٸندە ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸڭ ورنى ەرەكشە. ەسٸرەسە Instagram مەن Tik-Tok-تاعى «ستوريس مەدەنيەتٸ» ولاردىڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸن ايقىندايتىن جاڭا ورتاعا اينالدى. الايدا ۆيرتۋالدى ەلەم مەن شىنايى ٶمٸر اراسىنداعى ايىرماشىلىق كەيدە پسيحولوگييالىق داعدارىسقا, تٸپتٸ سۋيتسيدتٸك ويلارعا ەكەلٸپ سوعادى. ساراپشىلار بۇل قۇبىلىستى «قوس ەلەم سيندرومى» دەپ اتاپ جٷر.
ستوريس ەلەۋمەتتٸك جەلٸ قولدانۋشىلارىنىڭ ٶزٸن كٶرسەتۋ قۇرالى. بٸر جاعىنان, بۇل شىعارماشىلىق, ەموتسييانى بٶلٸسۋ, ەلەۋمەتتٸك بايلانىس ورناتۋ. ەكٸنشٸ جاعىنان, جاساندى فيلترلەر مەن ساحنالىق كٶرٸنٸستەر شىنايى ٶمٸردٸ ەكٸنشٸ ورىنعا ىسىرادى.
وسى تاقىرىپقا بايلانىستى MNU Newsroom رەداكتسيياسى ساۋالناما جٷرگٸزدٸ. ونىڭ نەتيجەسٸ كٶرسەتكەندەي, جاستاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸنٸڭ بٸر بٶلشەگٸنە اينالدىرعان. رەسپوندەنتتەردٸڭ جاۋابىنا سٷيەنسەك:
• 68% كٷن سايىن ستوريس سالادى;
• 54% ٶز ٶمٸرٸن ٶزگەلەرمەن سالىستىراتىنىن جاسىرمادى;
• 32% ستوريستٸ كٶرگەننەن كەيٸن ٶزٸنە دەگەن سەنٸمسٸزدٸگٸ ارتا تٷسەتٸنٸن مويىندادى.
بۇل كٶرسەتكٸشتەر ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ بەلسەندٸلٸكتٸڭ جاستاردىڭ كٶڭٸل كٷيٸنە, ٶزٸن-ٶزٸ باعالاۋىنا جەنە پسيحولوگييالىق تۇراقتىلىعىنا ايتارلىقتاي ىقپال ەتٸپ وتىرعانىن ايقىندايدى.
«ٶزٸمدٸ ينكۋباتوردا جٷرگەندەي سەزٸنەمٸن»
"ۇيىقتار الدىندا ادام ٶز-ٶزٸمەن قالىپ, ٶمٸرٸن وي ەلەگٸنەن ٶتكٸزەدٸ. Instagram-عا سيرەك كٸرسەم دە, بەرٸبٸر قاتارلاستارىمنىڭ جەتٸستٸكتەرٸن كٶرەمٸن: بٸرٸ كٶلٸك الىپ جاتىر, بٸرٸ مانساپ قۇرىپ جاتىر. بارلىعىنىڭ ارمانى ۇقساس سيياقتى – ٷي, ماشينا, كارەرا. كەيدە ٶزٸمدٸ بٸر ينكۋباتوردا جٷرگەندەي سەزٸنەمٸن, – دەپ بٶلٸستٸ ەسەم دٷيسەنبەك.
"جاقىندا تۋعان كٷنٸمدە 20 جاسقا 20 ماقسات جازىپ كٶردٸم. بٸراق سونىڭ ٸشٸندە كەيبٸر ارماندارىمنىڭ شىن مەنٸندە مەنٸكٸ ەمەس ەكەنٸن تٷسٸندٸم. مىسالى, "ماشينا الۋ" دەگەندە ٸشٸمدە ەشقانداي ەموتسييا بولعان جوق. ەگەر ارمان سەنٸ وياتا الماسا, ول شىنايى ارمان ەمەس", – دەدٸ ەسەم ٶز سٶزٸندە.
قازاقستاندا ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸڭ پسيحيكالىق دەنساۋلىققا ەسەرٸنە قاتىستى رەسمي تالداۋ جاسالماعان
قازاقستاندىق جاستار اراسىندا ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەرگە تەۋەلدٸلٸك مەسەلەسٸ بارعان سايىن ٶزەكتٸ بولىپ وتىر. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸ دە مۇنان حاباردار.
مەديتسينالىق كٶمەكتٸ ۇيىمداستىرۋ دەپارتامەنتٸنٸڭ ديرەكتورى گ. سەرسەنباەۆا الايدا رەسمي دەرەكتەردٸڭ ەلٸ جان-جاقتى ساراپتالماعانىن اتاپ ٶتتٸ:
"سوڭعى جىلدارى جاستار اراسىنداعى سۋيتسيدكە قاتىستى كٶرسەتكٸشتەر ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى مەن باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جەنە ارنايى ەسەپتەر كوميتەتٸنٸڭ مەلٸمەتتەرٸ نەگٸزٸندە جٷرگٸزٸلٸپ كەلەدٸ. الايدا ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸڭ پسيحيكالىق دەنساۋلىققا ىقپالىنا بايلانىستى رەسمي تالداۋلار ەلٸ جاسالعان جوق. بۇل باعىتتا سالاارالىق ىنتىماقتاستىق پەن عىلىمي زەرتتەۋلەردٸڭ قاجەتتٸلٸگٸ ايقىن سەزٸلۋدە", – دەدٸ ول.
پسيحولوگتاردىڭ ايتۋىنشا, ستوريستەردٸ شامادان تىس كٶرۋ ٷش نەگٸزگٸ قاتەرگە ەكەلەدٸ:
1. ٶزٸن-ٶزٸ تٶمەن باعالۋ;
2. ەلەۋمەتتٸك تەۋەلدٸلٸك;
3. ەموتسييالىق كٷيزەلٸس پەن دەپرەسسييا, تٸپتٸ سۋيتسيد.
ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ «سالىستىرۋ» ٷردٸسٸ بٷگٸنگٸ قوعامدا اسا ٶتكٸر تاقىرىپ.
مەدياپسيحولوگييا مامانى, م. نەرٸكباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ اعا وقىتۋشىسى گٷلنۇر كٷدەروۆا اتاپ ٶتكەندەي, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ اقپارات كٶبٸنە ٶڭدەلگەن, «ەدەمٸلەنگەن» تٷردە ۇسىنىلادى. ادام ساناسى سوعان سەنٸپ قالىپ, شىنايى ٶمٸرٸن باعالاماي, ٶزٸنە قاناعاتتانباۋشىلىق سەزٸمٸمەن جٷرەدٸ.
"بٸزدٸڭ باستى قاتەلٸگٸمٸز - ٶزٸمٸزدٸ ٶزٸمٸزبەن ەمەس, ٶزگەلەرمەن سالىستىرۋىمىز. ال شىن مەنٸندە ەڭ دۇرىس ٶلشەم - كەشە مەن بٷگٸنگٸ, بٷگٸن مەن ەرتەڭگٸ ٶزٸڭدٸ سالىستىرۋ. "مەن الدىڭعى جىلى قانشا كٸتاپ وقىدىم جەنە بيىل قانشا كٸتاپ وقىدىم" دەپ سالىستىرىپ باستاساق, بەلكٸم كٶپتەگەن قاتەردٸڭ الدىن الار ما ەدٸك?" – دەيدٸ مامان.
سونىمەن بٸرگە ول جاستارعا مىناداي كەڭەس بەردٸ:
"بٸز جەتٸستٸككە تەز جەتكٸمٸز كەلەدٸ, بٸراق كەز كەلگەن تابىس ۋاقىتتى, ەڭبەكتٸ تالاپ ەتەدٸ. باسقانىڭ جەتٸستٸگٸن كٶرٸپ ٶزٸڭدٸ كەم ساناما. ٶز مٷمكٸندٸگٸڭدٸ دۇرىس باعالاپ, كٸشٸگٸرٸم قادامدارمەن دامۋعا تىرىسقان جٶن", – دەيدٸ گ. كٷدەروۆا.
ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ «ەكٸنشٸ ٶمٸر»: جاستاردىڭ تەۋەلدٸلٸگٸ كٷشەيٸپ بارادى
ەڭ ٶكٸنٸشتٸسٸ, ساۋالناماعا قاتىسقان جاستاردىڭ 73 پايىزى ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸز ٶمٸر سٷرۋگە دايىن ەمەس ەكەنٸن ايتتى. ولاردىڭ سٶزٸنشە, باستى سەبەپ - جۇمىستارىنىڭ تٸكەلەي ونلاين فورماتپەن بايلانىستى بولۋى. كٶپشٸلٸك ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸ تابىس كٶزٸنە اينالدىرعاندىقتان, ونسىز ٶمٸردٸ ەلەستەتۋ مٷمكٸن ەمەستٸگٸن ايتادى.
ماماندار مۇنى تەۋەلدٸلٸكتٸڭ جاڭا تٷرٸ دەپ باعالايدى. ەگەر بۇل ٷردٸس باقىلاۋسىز جالعاسا بەرسە, ۆيرتۋالدى ٶمٸر شىنايى ٶمٸردٸ ىعىستىرىپ, جاستاردىڭ ەموتسيونالدى ەل-اۋقاتىنا تەرٸس ەسەر ەتۋ قاۋپٸ جوعارى.
اقش دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ دەرەگٸنە سٷيەنسەك, جاسٶسپٸرٸمدەر كٷنٸنە 3 ساعاتتان ارتىق ەلەۋمەتتٸك جەلٸ قولدانعاندا, ولاردىڭ دەپرەسسييا مەن مازاسىزدىققا بەيٸمدٸلٸگٸ ارتادى ەكەن. ال دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى «Teens, screens and mental health» بايانداماسىندا ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸڭ ەكٸ قىرى بارىن كٶرسەتكەن: بٸر جاعىنان, دوستارمەن بايلانىس پەن ٶزٸن-ٶزٸ بٸلدٸرۋ الاڭى بولسا, ەكٸنشٸ جاعىنان, كيبەربۋللينگ پەن جالعان بەينەلەر پسيحولوگييالىق قىسىم تۋدىرادى.
قازاقستاندىق تاعى بٸر زەرتتەۋدە جاستاردىڭ Instagram-عا تەۋەلدٸلٸگٸ جوعارىلاعان سايىن جالعىزدىق سەزٸمٸ كٷشەيەتٸنٸ انىقتالعان.
جاستاردىڭ «قوس ەلەم سيندرومىنا» ۇرىنۋى مەن ۆيرتۋالدى كەڭٸستٸكتە ارتىق ۋاقىت ٶتكٸزۋٸنە بايلانىستى سۇراقتارىمىزعا جاۋاپ بەرگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ ٶكٸلٸ گ. سەرسەنباەۆا الدىن الۋ شارالارى تەك مەديتسينامەن شەكتەلمەيتٸنٸن ايتتى.
"بۇل مەسەلەنٸ شەشۋدە اتا-انالاردىڭ, بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸنٸڭ, ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ جەنە جاستاردىڭ ٶزدەرٸنٸڭ بەلسەندٸ قاتىسۋى اسا ماڭىزدى. پسيحولوگييالىق تۇراقتىلىقتى ارتتىرۋ, وقۋ ورىندارىندا جٷيەلٸ قولداۋ كٶرسەتۋ جەنە ونلاين-كەڭٸستٸكتە اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ – نەگٸزگٸ باعىتتاردىڭ بٸرٸ", – دەيدٸ.
