جاساندى ينتەللەكتٸمەن جابدىقتالعان مودەل قولمەن جازىلاتىن پاتسيەنتتەر جايلى مەلٸمەتتەر بازاسىن قۇرۋ پروتسەسٸن الماستىراتىن بولادى.
ماساچۋسسەتس ينستيتۋتى اقپاراتتىق تەحنولوگييالار فاكۋلتەتٸ ماماندارى جاساندى ينتەللەكتٸنٸ مەديتسينالىق شەشٸمدەر شىعارۋعا قولدانۋدى جوسپارلاپ وتىر. ەدەتتە پاتسيەنتتەر تۋرالى قولمەن جازىلاتىن قىرۋار مەلٸمەت ەندٸ جاساندى ينتەللەكتٸگە تاپسىرىلاتىن بولادى.
مەديتسيناداعى اۋرۋدى ەرتە انىقتايتىن سالا پاتسيەنتتەرگە دياگنوز قويۋدا جەنە ەمدٸك شارالاردى جٷرگٸزۋ ٸسٸندە ماڭىزدى رٶل اتقارىپ كەلەدٸ. مەسەلەن, جاساندى ينتەللەكت مودەلٸ سەپسيستٸ ەمدەۋ كەزٸندە, قاۋٸپسٸز حيميوتەراپييا جاساۋعا جەنە كەۋدە راگىن ەرتە انىقتاۋ نەمەسە جانساقتاۋ بٶلٸمٸندەگٸ پاتسيەنتتەردٸڭ جاعدايى تۋرالى مەلٸمەتتٸ جيناقتايدى.
مەلٸمەتتەر بازاسى كٶپتەگەن اۋرۋ تۋرالى تاقىرىپتاردى قامتىعانمەن, بٸراق جەكەلەگەن تاقىرىپتار بويىنشا مەلٸمەت ٶتە از بولادى. ال ماماننىڭ مٸندەتٸ – مەلٸمەتتەر بازاسىنداعى «اۋرۋ بەلگٸلەرٸن» تاۋىپ, سولاردى مەديتسينالىق شەشٸم شىعارۋعا قولدانۋ. ال وسى «بەلگٸلەردٸ اۆتوماتتاندىرۋ» ٶتە اۋقىمدى ەرٸ قىمبات پروتسەسس بولۋى مٷمكٸن. ەسٸرەسە سەنسورلى داتچيكتەردٸڭ كەڭ تارالۋىمەن بۇل پروتسەسس ودان ەرٸ قيىنداي تٷسەدٸ. سەبەبٸ دەرٸگەر پاتسيەنتتٸڭ حەل-احۋالىن ۇزاق ۋاقىت بويى باقىلاپ, ۇيقى رەجيمٸن, جٷرٸسٸن, داۋىس ىرعاعىنا دەيٸن جازىپ وتىرادى. بار جوعى بٸر اپتالىق باقىلاۋدان كەيٸن دەرٸگەر پاتسيەنت جايلى ەر تاقىرىپتا بٸرنەشە ميلليارد مەلٸمەت جيناي الادى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن روبوتتاندىرۋ اتتى كونفەرەنتسييادا ماساچۋسسەتس تەحنولوگييا ينستيتۋتى عالىمدارى تاماق اۋرۋلارىن انىقتاۋداعى جاساندى ينتەللەكت مودەلٸن ۇسىندى. اۋرۋ بەلگٸلەرٸ 100-گە جۋىق تاقىرىپ بويىنشا مەلٸمەتتەر بازاسىنا بٸرٸكتٸرٸلەدٸ. پاتسيەنتتٸ بٸر اپتاداي باقىلاعاننان كەيٸن, ناقتى تاقىرىپتار بويىنشا بٸرنەشە ميلليارد سىناما جينالادى. بۇل مەلٸمەتتەر پاتسيەنتتٸڭ موينىنا ورناتىلاتىن كٸشكەنتاي سەنسورلى داتچيك جٸبەرەتٸن سيگنالداردان قۇرالادى.
ەكسپەريمەنتتە جاساندى ينتەلەكت مودەلٸ تاماق اۋىراتىن جەنە اۋىرمايتىن پاتسيەنتتەردەن تٸركەلگەن اۋرۋ بەلگٸلەرٸن اسقان دەلدٸكپەن توپتاستىرعان ەكەن. جۇتقىنشاقتاعى پاتالوگييالىق ٶزگەرٸستەر پاتسيەنتتٸڭ ەن ايتقان نەمەسە ايقايلاعان كەزٸندەگٸ داۋىس ىرعاعىنىڭ بۇزىلۋىنان تٸركەلٸپ وتىرعان. ەڭ باستىسى, جاساندى ينتەللەكت بۇل تاپسىرمانى بٸردە-بٸر قولمەن جازىلاتىن مەلٸمەتتٸ قولدانباستان ورىنداپ شىققان.
متي اقپاراتتىڭ تەحنولوگييالار مەن جاساندى ينتەللەكت لابوروتوريياسى PhD ستۋدەنتٸ, اتالمىش مودەلدٸڭ اۆتورى حوسە حاۆيەر گونسالەس: «ەندٸ ۇزاق مەرزٸمدٸ مەلٸمەتتەر بازاسىن قۇرۋ وڭاي بولادى. ال دەرٸگەرلەر مەلٸمەتتەر بازاسىن تاڭبالاۋ ٷشٸن ٶز بٸلٸكتٸلٸگٸن قولدانۋى كەرەك. بٸز دەرٸگەرلەردٸ قول جۇمىسىنان بوساتىپ, اۋرۋ بەلگٸلەرٸن جيناۋدى جاساندى ينتەللەكتٸمەن جابدىقتالعان مودەلمەن الماستىرعىمىز كەلەدٸ», - دەيدٸ.
اتالمىش مودەلدٸ كەز كەلگەن جاعدايداعى اۋرۋ بەلگٸلەرٸن زەرتتەۋگە بەيٸمدەۋگە بولادى. پاتسيەنتتەردٸڭ كٷندەلٸكتٸ داۋىس ىرعاعىنا قاراپ ولارداعى تاماق اۋرۋىن انىقتاۋ, دياگنوز قويۋدا, اۋرۋدى ەمدەۋ مەن الدىن الۋ ٷشٸن قۇرالداردى دامىتا تٷسۋ كەرەكتٸگٸن كٶرسەتتٸ. بۇل داۋىسى بۇزىلعان ادامداردى ەرتە انىقتاپ, ەسكەرتۋ جاساۋعا قاجەتتٸ جاڭا فۋنكتسييالار قوسۋدى كەرەك ەتەدٸ.
بۇل جوباعا گونسالەس ورتيسپەن قاتار, اقپاراتتىق تەحنولوگييالار مەن ەلەكترلٸك ينجەنەرييا جەنە جاساندى ينتەللەكت لابوروتوريياسى مەلٸمەتتەر بازاسىن باسقارۋ توبىنىڭ باسشىسى, پروفەسسور س.دجەكسون; روبەرت حيللمان, دجاراد ۆان ستان جەنە دارييۋش مەحتا, ماساچۋسسەتس ەمحاناسى تاماق اۋرۋلارى وتا بٶلٸمٸ مەن داۋىستى ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنىڭ بارلىق ماماندارى جۇمىلدىرىلىپ, تورونتو ۋنيۆەرسيتەتٸ اقپاراتتىق تەحنولوگييالار مەن مەديتسينا بٶلٸمٸنٸڭ اسسيستەنت پروفەسسورى مارزييا گاشەمي ٶز ٷلەسٸن قوسقان ەكەن.
اۋرۋ بەلگٸلەرٸن ٷيرەنۋ
متي عالىمدارى جىلدار بويى تاماق اۋرۋلارىنا وتا جاساۋ ورتالىعى مەن داۋىستى ساۋىقتىرۋ بٶلٸمٸمەن بٸرلەسە جۇمىس ٸستەپ, پاتسيەنتتٸڭ موينىنا ٸلٸنگەن سەنسورلى داتچيكتەن كٷندٸزگٸ ۋاقىتتا جينالعان مەلٸمەتتٸ ساراپتامادان ٶتكٸزگەن. سەنسورلى داتچيك تٷيٸنشەگٸ پاتسيەنتتٸڭ موينىنا جابىستىرىلىپ, سمارتفونمەن بايلانىسادى. ادام سٶيلەگەن كەزدە, سەنسورلى داتچيك سمارتفونعا سينگالداردى مەلٸمەتتەردٸ جٸبەرٸپ وتىرادى. بٸر اپتانىڭ ٸشٸندە عالىمدار 104 تاقىرىپ بويىنشا مەلٸمەت جيناعان. سونىمەن قاتار زەرتتەۋ بارىسىندا ادامنىڭ جاسى, جىنىسى, ماماندىعى مەن باسقا دا فاكتورلار دا ەسەپكە الىنادى.
ەدەتتە, دەرٸگەرلەر ەرتٷرلٸ اۋرۋلاردى انىقتاۋ ٷشٸن كەيبٸر بەلگٸلەردٸ قولمەن ەنگٸزۋٸ كەرەك بولادى. بۇل دەنساۋلىق ساقتاۋداعى اۆتوماتتاندىرۋدا كەڭ تارالعان پروبلەما: روبوتتى قايتا وقىتۋدىڭ الدىن الادى. وسىلايشا, مودەلدٸ باپتاعان كەزدە سەيكەس كەلۋٸ مٷمكٸن بارلىق مەديتسينالىق بەلگٸلەردٸ ەمەس, تەك كەرەكتٸ تاقىرىپتاردى «ەسٸنە ساقتايدى». سەبەبٸ, مودەلدٸ تەستتەن ٶتكٸزۋ كەزٸندە جاڭا پاتسيەنتتە كەزدەسەتٸن ۇقساس بەلگٸلەردٸ اجىراتا الماۋ فاكتٸسٸ دە تٸركەلگەن.
گونسالەس ورتيستٸڭ ايتۋىنشا, مودەل مەديتسينالىق اۋرۋ بەلگٸلەرٸن تٸركەي بەرگەننەن گٶرٸ, ول بەلگٸلەردٸ كٶرگەن كەزدە: «بۇل – سارا, ونىڭ دەنٸ ساۋ, ال پيتەردٸڭ تاماق تٷيٸندەرٸندە اۋرۋ بار» دەپ ايتاتىن بولادى. بۇل – تاقىرىپقا قاتىستى اۋرۋ بەلگٸلەرٸن ەسكە ساقتاۋ دەگەن سٶز. سودان كەيٸن ول جاڭا پاتسيەنت ەندريۋدٸڭ داۋىسى جايلى مەلٸمەتتەردٸ كٶرگەن كەزدە, ونى قاي بەلگٸمەن توپتاستىرۋ كەرەكتٸگٸن بٸلمەي قالادى.
روبوتتى قايتا وقىتۋداعى قيىندىقتىڭ الدىن الۋ ٷشٸن اۋرۋ بەلگٸلەرٸن قولمەن ەنگٸزۋ كەرەك. سول ماقساتتا ٶنەرتاپقىش عالىمدار جاساندى ينتەللەكتٸگە اۋرۋ بەلگٸلەرٸن پاتسيەنتتەن تىس ٷيرەتۋدٸ قولعا الدى. ول ٷشٸن پاتسيەنتتٸڭ سٶيلەگەن كەزٸندە داۋىس كٷشٸن تٸركەيدٸ.
جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ پاتسيەنتتەن جيناعان داۋىس سەگمەنتتەرٸ بارلىق مەلٸمەتتٸڭ 10 پايىزىن عانا قۇرايدى. داۋىس ىرعاعى ارنايى تەرەزەلەردە سپەكتروگرامعا جازىلىپ, داۋىس جيٸلٸگٸ ٶزگەرٸپ وتىرادى. بۇل سپەكتروگرامدار مىڭداعان بٶلٸكتەن تۇراتىن ٷلكەن ماتريتسالار تٷرٸندە ساقتالادى.
بٸراق بۇل ماتريتسالاردىڭ ٷلكەندٸگٸ ولاردى ٶڭدەۋدٸ قيىنداتادى. سوندىقتان ٸرٸ مەلٸمەتتەر بازاسىن تيٸمدٸ كودتارعا اينالدىراتىن اۆتوماتتى كودتاۋشى نەيروندىق جٷيە سپەكتوگرامدى وتىز بٶلٸكتەن تۇراتىن كودقا اينالدىرادى. سودان كەيٸن ەرقايسىسىن جەكە سپەكتوگرامدارعا قايتا بٶلٸپ شىعادى.
قالىپتى جەنە پاتالوگييالىق بەلگٸلەردٸ بەينەلەۋ
الدىمەن جاساندى ينتەللەكت مودەلٸ ادامنىڭ «پاتسيەنت» نەمەسە «ساۋ» ەكەندٸگٸن انىقتايدى. ادامنىڭ داۋىسى جازىلعان سپەكتروگرامنىڭ سەگمەنتتەرٸ ناقتى بەلگٸلەرگە سٷزٸلەدٸ. ەگەر ادامنىڭ داۋىسىندا پاتالوگييالىق سەگمەنتتەر بايقالسا, ول «پاتسيەنت» بولىپ ەسەپتەلەدٸ. ەگەر داۋىسى قالىپتى بولسا, ولار «ساۋ» ادامنىڭ ساناتىنا جاتقىزادى.
ەكسپەريمەنت كەزٸندە اتالىش مودەل اۋرۋ بەلگٸلەرٸن اۆتوماتتاندىرۋداعى دەلدٸگٸ ەڭ زاماناۋي مودەل رەتٸندە تانىلدى. ماڭىزدىسى, عالىمداردىڭ ۇسىنعان مودەلٸ مەلٸمەتتەر بازاسىنداعى مەديتسينالىق بەلگٸلەر مەن پاتسيەنتكە قاتىسى جوق مەلٸمەتتەردٸ اجىراتۋدا دا مٸنسٸز نەتيجە كٶرسەتكەن.
كەلەسٸ قادامدا ٶنەرتاپقىش عالىمدار جاساندى ينتەللەكت مودەلٸن وتا جاسالعاننان كەيٸن نەمەسە داۋىستى ەمدەۋ نەتيجەسٸن باقىلاۋعا دا پايدالانعىسى كەلەدٸ. سونىمەن قاتار, ولار ۇقساس ەدٸستٸ جٷرەك سوعىسىن تٸركەيتٸن ەلەكتروكارديوگراممادا جينالاتىن مەلٸمەتتٸ ٶڭدەۋگە قولدانۋدى ويلايدى.
ماڭىزدىسى, مودەلدٸڭ بٶلٸپ بەرەتٸن سپەكتروگرامى شىنايى سپەكتوگرامداعى مەلٸمەتتەن ايىرماشىلىق تۋعىزباۋىن قاداعالاۋ كەرەك. سول ٷشٸن مودەل سپەكتوگرامداعى سٷزٸلگەن سەگمەنتتەردٸڭ بارلىعىن ساراپتامادان ٶتكٸزۋٸ كەرەك. ال وسى سٷزٸلگەن سەگمەنتتەر اۋرۋدى انىقتاۋعا كٶمەكتەسەتٸن بەلگٸلەر سانالادى.
ماقالانىڭ تٷپنۇسقاسى: news.mit.edu
