Jasandy intellektimen jabdyqtalǵan model qolmen jazylatyn patsientter jaily málimetter bazasyn qurý protsesin almastyratyn bolady.
Masachýssets institýty aqparattyq tehnologiialar fakýlteti mamandary jasandy intellektini meditsinalyq sheshimder shyǵarýǵa qoldanýdy josparlap otyr. Ádette patsientter týraly qolmen jazylatyn qyrýar málimet endi jasandy intellektige tapsyrylatyn bolady.
Meditsinadaǵy aýrýdy erte anyqtaityn sala patsientterge diagnoz qoiýda jáne emdik sharalardy júrgizý isinde mańyzdy ról atqaryp keledi. Máselen, jasandy intellekt modeli sepsisti emdeý kezinde, qaýipsiz himioterapiia jasaýǵa jáne keýde ragyn erte anyqtaý nemese jansaqtaý bólimindegi patsientterdiń jaǵdaiy týraly málimetti jinaqtaidy.
Málimetter bazasy kóptegen aýrý týraly taqyryptardy qamtyǵanmen, biraq jekelegen taqyryptar boiynsha málimet óte az bolady. Al mamannyń mindeti – málimetter bazasyndaǵy «aýrý belgilerin» taýyp, solardy meditsinalyq sheshim shyǵarýǵa qoldaný. Al osy «belgilerdi avtomattandyrý» óte aýqymdy ári qymbat protsess bolýy múmkin. Ásirese sensorly datchikterdiń keń taralýymen bul protsess odan ári qiyndai túsedi. Sebebi dáriger patsienttiń hál-ahýalyn uzaq ýaqyt boiy baqylap, uiqy rejimin, júrisin, daýys yrǵaǵyna deiin jazyp otyrady. Bar joǵy bir aptalyq baqylaýdan keiin dáriger patsient jaily ár taqyrypta birneshe milliard málimet jinai alady.
Densaýlyq saqtaý salasyn robottandyrý atty konferentsiiada Masachýssets tehnologiia institýty ǵalymdary tamaq aýrýlaryn anyqtaýdaǵy jasandy intellekt modelin usyndy. Aýrý belgileri 100-ge jýyq taqyryp boiynsha málimetter bazasyna biriktiriledi. Patsientti bir aptadai baqylaǵannan keiin, naqty taqyryptar boiynsha birneshe milliard synama jinalady. Bul málimetter patsienttiń moinyna ornatylatyn kishkentai sensorly datchik jiberetin signaldardan quralady.
Eksperimentte jasandy intelekt modeli tamaq aýyratyn jáne aýyrmaityn patsientterden tirkelgen aýrý belgilerin asqan dáldikpen toptastyrǵan eken. Jutqynshaqtaǵy patalogiialyq ózgerister patsienttiń án aitqan nemese aiqailaǵan kezindegi daýys yrǵaǵynyń buzylýynan tirkelip otyrǵan. Eń bastysy, jasandy intellekt bul tapsyrmany birde-bir qolmen jazylatyn málimetti qoldanbastan oryndap shyqqan.
MTI Aqparattyń tehnologiialar men Jasandy intellekt laborotoriiasy PhD stýdenti, atalmysh modeldiń avtory Hose Havier Gonsales: «Endi uzaq merzimdi málimetter bazasyn qurý ońai bolady. Al dárigerler málimetter bazasyn tańbalaý úshin óz biliktiligin qoldanýy kerek. Biz dárigerlerdi qol jumysynan bosatyp, aýrý belgilerin jinaýdy jasandy intellektimen jabdyqtalǵan modelmen almastyrǵymyz keledi», - deidi.
Atalmysh modeldi kez kelgen jaǵdaidaǵy aýrý belgilerin zertteýge beiimdeýge bolady. Patsientterdiń kúndelikti daýys yrǵaǵyna qarap olardaǵy tamaq aýrýyn anyqtaý, diagnoz qoiýda, aýrýdy emdeý men aldyn alý úshin quraldardy damyta túsý kerektigin kórsetti. Bul daýysy buzylǵan adamdardy erte anyqtap, eskertý jasaýǵa qajetti jańa fýnktsiialar qosýdy kerek etedi.
Bul jobaǵa Gonsales Ortispen qatar, Aqparattyq tehnologiialar men elektrlik injeneriia jáne jasandy intellekt laborotoriiasy málimetter bazasyn basqarý tobynyń basshysy, professor S.Djekson; Robert Hillman, Djarad Van Stan jáne Dariiýsh Mehta, Masachýssets emhanasy tamaq aýrýlary ota bólimi men daýysty saýyqtyrý ortalyǵynyń barlyq mamandary jumyldyrylyp, Toronto Ýniversiteti aqparattyq tehnologiialar men meditsina bóliminiń assistent professory Marziia Gashemi óz úlesin qosqan eken.
Aýrý belgilerin úirený
MTI ǵalymdary jyldar boiy tamaq aýrýlaryna ota jasaý ortalyǵy men daýysty saýyqtyrý bólimimen birlese jumys istep, patsienttiń moinyna ilingen sensorly datchikten kúndizgi ýaqytta jinalǵan málimetti saraptamadan ótkizgen. Sensorly datchik túiinshegi patsienttiń moinyna jabystyrylyp, smartfonmen bailanysady. Adam sóilegen kezde, sensorly datchik smartfonǵa singaldardy málimetterdi jiberip otyrady. Bir aptanyń ishinde ǵalymdar 104 taqyryp boiynsha málimet jinaǵan. Sonymen qatar zertteý barysynda adamnyń jasy, jynysy, mamandyǵy men basqa da faktorlar da esepke alynady.
Ádette, dárigerler ártúrli aýrýlardy anyqtaý úshin keibir belgilerdi qolmen engizýi kerek bolady. Bul densaýlyq saqtaýdaǵy avtomattandyrýda keń taralǵan problema: robotty qaita oqytýdyń aldyn alady. Osylaisha, modeldi baptaǵan kezde sáikes kelýi múmkin barlyq meditsinalyq belgilerdi emes, tek kerekti taqyryptardy «esine saqtaidy». Sebebi, modeldi testten ótkizý kezinde jańa patsientte kezdesetin uqsas belgilerdi ajyrata almaý faktisi de tirkelgen.
Gonsales Ortistiń aitýynsha, model meditsinalyq aýrý belgilerin tirkei bergennen góri, ol belgilerdi kórgen kezde: «Bul – Sara, onyń deni saý, al Piterdiń tamaq túiinderinde aýrý bar» dep aitatyn bolady. Bul – taqyrypqa qatysty aýrý belgilerin eske saqtaý degen sóz. Sodan keiin ol jańa patsient Endriýdiń daýysy jaily málimetterdi kórgen kezde, ony qai belgimen toptastyrý kerektigin bilmei qalady.
Robotty qaita oqytýdaǵy qiyndyqtyń aldyn alý úshin aýrý belgilerin qolmen engizý kerek. Sol maqsatta ónertapqysh ǵalymdar jasandy intellektige aýrý belgilerin patsientten tys úiretýdi qolǵa aldy. Ol úshin patsienttiń sóilegen kezinde daýys kúshin tirkeidi.
Jasandy intellektiniń patsientten jinaǵan daýys segmentteri barlyq málimettiń 10 paiyzyn ǵana quraidy. Daýys yrǵaǵy arnaiy terezelerde spektrogramǵa jazylyp, daýys jiiligi ózgerip otyrady. Bul spektrogramdar myńdaǵan bólikten turatyn úlken matritsalar túrinde saqtalady.
Biraq bul matritsalardyń úlkendigi olardy óńdeýdi qiyndatady. Sondyqtan iri málimetter bazasyn tiimdi kodtarǵa ainaldyratyn avtomatty kodtaýshy neirondyq júie spektogramdy otyz bólikten turatyn kodqa ainaldyrady. Sodan keiin árqaisysyn jeke spektogramdarǵa qaita bólip shyǵady.
Qalypty jáne patalogiialyq belgilerdi beineleý
Aldymen jasandy intellekt modeli adamnyń «patsient» nemese «saý» ekendigin anyqtaidy. Adamnyń daýysy jazylǵan spektrogramnyń segmentteri naqty belgilerge súziledi. Eger adamnyń daýysynda patalogiialyq segmentter baiqalsa, ol «patsient» bolyp esepteledi. Eger daýysy qalypty bolsa, olar «saý» adamnyń sanatyna jatqyzady.
Eksperiment kezinde atalysh model aýrý belgilerin avtomattandyrýdaǵy dáldigi eń zamanaýi model retinde tanyldy. Mańyzdysy, ǵalymdardyń usynǵan modeli málimetter bazasyndaǵy meditsinalyq belgiler men patsientke qatysy joq málimetterdi ajyratýda da minsiz nátije kórsetken.
Kelesi qadamda ónertapqysh ǵalymdar jasandy intellekt modelin ota jasalǵannan keiin nemese daýysty emdeý nátijesin baqylaýǵa da paidalanǵysy keledi. Sonymen qatar, olar uqsas ádisti júrek soǵysyn tirkeitin elektrokardiogrammada jinalatyn málimetti óńdeýge qoldanýdy oilaidy.
Mańyzdysy, modeldiń bólip beretin spektrogramy shynaiy spektogramdaǵy málimetten aiyrmashylyq týǵyzbaýyn qadaǵalaý kerek. Sol úshin model spektogramdaǵy súzilgen segmentterdiń barlyǵyn saraptamadan ótkizýi kerek. Al osy súzilgen segmentter aýrýdy anyqtaýǵa kómektesetin belgiler sanalady.
Maqalanyń túpnusqasy: news.mit.edu
