بٷگٸن "جاڭا قازاقستان" فورۋمى باسپاسٶز مەسليحاتىن ٶتكٸزدٸ. جيىننىڭ كٸرٸسپە سٶزٸندە ساياساتكەر, فورۋم مٷشەسٸ ەمٸرجان قوسانوۆ ٷكٸمەتكە اشىق حات جولداعاندارىن حابارلادى. وندا قىتايلىق 51 كومپانييانىڭ قىزمەتٸنە بايلانىستى سۇراۋ سالىنعان.
اشىق حاتتىڭ مازمۇنى تٶمەندەگٸدەي:
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸ
باقىتجان ساعىنتاەۆ مىرزاعا
قازاقستانعا قىتايدان كٶشٸرٸلەتٸن 51 كەسٸپورىن تۋرالى
سوڭعى ۋاقىتتا قازاق قوعامىندا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ شىنجاڭ-ۇيعىر اۆتونومييالىق اۋدانىنداعى از ۇلتتارعا, سونىڭ ٸشٸندە, قازاق دياسپوراسىنا جٷرگٸزٸپ جاتقان ساياساتىنا دەگەن الاڭداۋشىلىق ۇلعايىپ كەلەدٸ. تەرروريزم مەن سەپاراتيزمگە قارسى كٷرەس دەگەن ۇرانمەن جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان بۇل ساياسات سول جەردە تۇراتىن ميلليونداعان قانداستارىمىزدىڭ قۇقىقتار مەن ەركٸندٸكتەرٸن شەكتەۋگە, ال كەيبٸرەۋلەرٸن جازىقسىز جازالاۋعا الىپ كەلۋدە.
وسى ساياساتتىڭ سالدارىنان پايدا بولعان «قىتايدان ٷركۋ» (قىتايفوبييا) دەرتٸ كٶرشٸ ەكٸ ەلدٸڭ اراسىنداعى بارلىق سالالارعا ٶزٸنٸڭ كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزەتٸنٸ انىق. سولاردىڭ ٸشٸندەگٸ بٷگٸندە قوعامدا قىزۋ تالقىلانىپ زور قىنجىلىس تۋعىزعان تٷيتكٸلدەردٸڭ بٸرٸ – قىتاي جاعىنان كەلٸپ, قازاقستانعا سالىناتىن 51 كەسٸپورىننىڭ مەسەلەسٸ.
بۇل باعىتتا ٶتٸرٸك-شىنى ارالاس سان تٷرلٸ بولجامدار ايتىلۋدا. الايدا, ٶكٸنٸشكە وراي, وسى كەسٸپورىنداردى قازاقستانعا ورنالاستىرۋ مەسەلەسٸمەن تٸكەلەي اينالىساتىن اتقارۋشى بيلٸك ەلٸ كٷنگە دەيٸن تۇششىمدى اقپارات جارييالاعان ەمەس.
وسى كەمشٸلٸكتٸڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا, تٶمەندەگٸ سۇراقتاردىڭ ەربٸر تارماعىنا (ەگەر ولار كوممەرتسييالىق قۇپييا بولىپ تابىلماسا) ناقتى جاۋاپ بەرۋٸڭٸزدٸ سۇرايمىز:
- قازاقستان كونستيتۋتسيياسىنىڭ 4-بابىندا “رەسپۋبليكا قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلاتىن حالىقارالىق شارتتار جارييالانادى” دەلٸنگەن. قازاقستان مەن قىتاي اراسىندا, ونىڭ قاتارىندا داۋلى 51 كەسٸپورىنعا قاتىستى, كٶپتەگەن باسقا دا ەلدەرمەن جاسالعان كەلٸسٸم-شارتتار, نەلٸكتەن حالىقتان جاسىرىن ساقتالادى? بۇل قانشالىقتى زاڭدى بولىپ تابىلادى?
- قازاقستانعا قىتاي تاراپىنان كٶشٸرٸلمەكشٸ ەربٸر ٶندٸرٸس ورىندارىنىڭ قاي سالاعا جاتاتىنى (اۋىلشارۋاشىلىق ٶنٸمدەرٸن ٶڭدەۋ سالاسى, حيمييالىق ٶندٸرٸس, ماشينا جاساۋ ت.ب.) جەنە ولار ناقتى قاي جەردە ورنالاستىرالاتىنى جٶنٸندەگٸ تولىققاندى اقپارات بەرٸلسٸن.
- 51 قىتايلىق ٶندٸرٸس اشىلۋى نەتيجەسٸندە قانشا جاڭا جۇمىس ورنى پايدا بولماق? ول جەردە جالاقى مٶلشەرٸ, ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدەمەلەر, ەڭبەك قاۋٸپسٸزدٸگٸ قالاي قامتاماسسىز ەتٸلەدٸ? شىندىعىندا بۇل ٶندٸرٸستەر قانداي تەحنولوگييالارعا نەگٸزدەلگەن – ەسكٸرگەن بە جاڭا ما?
- حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ تۋرالى قر زاڭىنا سەيكەس كەز-كەلگەن جۇمىس ورنىنا قابىلداۋدا بٸرٸنشٸ كەزەكتە باسىمدىق قازاقستان ازاماتتارىنا بەرٸلۋٸ كٶزدەلگەن. شەتەلدٸكتەر بولسا تەك جەرگٸلٸكتٸ جۇمىس كٷشٸ جەتٸسپەگەندە نەمەسە قاجەتتٸ ماماندىق يەسٸ بولماعاندا عانا تارتىلادى. ولاي بولسا اتالعان تالاپتار جەنە بەلگٸلەنگەن تيٸستٸ كۆوتالار قانشالىقتى ورىندالعان?
- سٶز بولىپ وتىرعان ٶندٸرٸستەردٸڭ ەرقايسىسىندا قانشا جۇمىسشى, قانشا ەكٸمشٸلٸك قىزمەتكەرلەرٸ جەنە قانشا مامانداردىڭ بولاتىنى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلٸ مەلٸمەت, سونىمەن قاتار, سولاردىڭ ٸشٸندە قانشا مامان, قانشا جۇمىسشىنىڭ قىتايدان كەلەتٸنٸ, قانشاسىنىڭ جەرگٸلٸكتٸ قازاقستاندىق ازاماتتاردان جاساقتالىناتىنى تۋرالى اقپارات بەرٸلۋ كەرەك.
- وسى 51 كەسٸپورىننىڭ كٶشٸرٸلٸپ اشىلۋىنا بايلانىستى شىعىننىڭ كٶلەمٸ قانداي? ونىڭ قاي بٶلٸگٸن قازاقستان, ال قاي بٶلٸگٸن قىتاي ٶز موينىنا الادى? جىل سايىن ولاردان قازاقستان قازىناسىنا تٷسەتٸن پايدا كٶلەمٸ قانشالىقتى بولماق? بۇل كەسٸپورىنداردىڭ قوجايىنى كٸم بولماق جەنە قازاقستان ازاماتتارىنىڭ مٷددەلەرٸ مەن حۇقىقتارى قالاي ساقتالماق?
- 51 كەسٸپورىننىڭ ەكولوگييالىق ساراپتامادان ٶتكەنٸ تۋرالى (ولاردىڭ جۇمىستارى اۋانى, سۋدى, جەردٸ, تابيعاتتى لاستامايتىن بولۋى كەرەك) حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي قۇجاتتارى بار ما? قىتاي ٷكٸمەتٸ وسى 51 كەسٸپورىندى ٶز جەرٸنەن نەگە شىعارماقشى? ولار ٶزدەرٸ جۇمىس ٸستەگەن اۋدانداردىڭ ەكولوگيياسىنا, تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىنا قانداي زارداپ ەكەلدٸ?
بۇل اقپاراتتتاردى رەسمي تٷردە جارييالاۋ – قوعامداعى اشىقتىق پەن جارييالىلىقتى قامتاماسىز ەتۋمەن قاتار, شەتەلدٸك ينۆەستيتسيياعا دەگەن پوزيتيۆتٸ كٶزقاراس قالىپتاستىرادى دەپ ويلايمىز.
سونىمەن بٸرگە قازاقستان ٷكٸمەتٸ قىتايدان كەلەتٸن كەسٸپورىنداردىڭ ەكولوگييالىق ساراپتاماسىنا تەۋەلسٸز ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىن دا قامتاماسىز ەتۋٸ شارت. قىتاي كەسٸپورىندارى ورنالاساتىن وبلىستاردا قوعامدىق تىڭداۋلار ٶتكٸزٸلۋٸ دە اسا قاجەتتٸ. ال ەندٸ اتالعان زاڭدى تالاپتار ورىندالماي, كٶتەرٸلگەن مەسەلەلەر حالىققا دەيەكتٸ دە تىڭعىلىقتى تٷسٸندٸرلەمەسە, بۇل جاعدايدىڭ ۋشىعۋىنا جەنە قازاقستاننىڭ مٷددەسٸنە قايشى سالدارعا ەكەلۋٸ مٷمكٸن ەكەندٸگٸن ەسكەرتەمٸز. وسىنداي جاعدايدا جاۋاپكەرشٸلٸك رەسمي ورىنداردىڭ موينىندا بولادى.
«جاڭا قازاقستان» فورۋمى, الماتى, 25 ماۋسىم 2018 جىل
