Búgin "Jańa Qazaqstan" forýmy baspasóz máslihatyn ótkizdi. Jiynnyń kirispe sózinde saiasatker, forým múshesi Ámirjan Qosanov Úkimetke Ashyq hat joldaǵandaryn habarlady. Onda qytailyq 51 kompaniianyń qyzmetine bailanysty suraý salynǵan.
Ashyq hattyń mazmuny tómendegidei:
Qazaqstan Respýblikasynyń Premer-ministri
Baqytjan Saǵyntaev myrzaǵa
Qazaqstanǵa Qytaidan kóshiriletin 51 kásiporyn týraly
Sońǵy ýaqytta qazaq qoǵamynda Qytai Halyq Respýblikasynyń Shynjań-Uiǵyr avtonomiialyq aýdanyndaǵy az ulttarǵa, sonyń ishinde, qazaq diasporasyna júrgizip jatqan saiasatyna degen alańdaýshylyq ulǵaiyp keledi. Terrorizm men separatizmge qarsy kúres degen uranmen júzege asyrylyp jatqan bul saiasat sol jerde turatyn milliondaǵan qandastarymyzdyń quqyqtar men erkindikterin shekteýge, al keibireýlerin jazyqsyz jazalaýǵa alyp kelýde.
Osy saiasattyń saldarynan paida bolǵan «Qytaidan úrký» (qytaifobiia) derti kórshi eki eldiń arasyndaǵy barlyq salalarǵa óziniń keri áserin tigizetini anyq. Solardyń ishindegi búginde qoǵamda qyzý talqylanyp zor qynjylys týǵyzǵan túitkilderdiń biri – Qytai jaǵynan kelip, Qazaqstanǵa salynatyn 51 kásiporynnyń máselesi.
Bul baǵytta ótirik-shyny aralas san túrli boljamdar aitylýda. Alaida, ókinishke orai, osy kásiporyndardy Qazaqstanǵa ornalastyrý máselesimen tikelei ainalysatyn atqarýshy bilik áli kúnge deiin tushymdy aqparat jariialaǵan emes.
Osy kemshiliktiń ornyn toltyrý maqsatynda, tómendegi suraqtardyń árbir tarmaǵyna (eger olar kommertsiialyq qupiia bolyp tabylmasa) naqty jaýap berýińizdi suraimyz:
- Qazaqstan Konstitýtsiiasynyń 4-babynda “Respýblika qatysýshysy bolyp tabylatyn halyqaralyq sharttar jariialanady” delingen. Qazaqstan men Qytai arasynda, onyń qatarynda daýly 51 kásiporynǵa qatysty, kóptegen basqa da eldermen jasalǵan kelisim-sharttar, nelikten halyqtan jasyryn saqtalady? Bul qanshalyqty zańdy bolyp tabylady?
- Qazaqstanǵa Qytai tarapynan kóshirilmekshi árbir óndiris oryndarynyń qai salaǵa jatatyny (aýylsharýashylyq ónimderin óńdeý salasy, himiialyq óndiris, mashina jasaý t.b.) jáne olar naqty qai jerde ornalastyralatyny jónindegi tolyqqandy aqparat berilsin.
- 51 qytailyq óndiris ashylýy nátijesinde qansha jańa jumys orny paida bolmaq? Ol jerde jalaqy mólsheri, áleýmettik kepildemeler, eńbek qaýipsizdigi qalai qamtamassyz etiledi? Shyndyǵynda bul óndirister qandai tehnologiialarǵa negizdelgen – eskirgen be jańa ma?
- Halyqty jumyspen qamtý týraly QR Zańyna sáikes kez-kelgen jumys ornyna qabyldaýda birinshi kezekte basymdyq Qazaqstan azamattaryna berilýi kózdelgen. Sheteldikter bolsa tek jergilikti jumys kúshi jetispegende nemese qajetti mamandyq iesi bolmaǵanda ǵana tartylady. Olai bolsa atalǵan talaptar jáne belgilengen tiisti kvotalar qanshalyqty oryndalǵan?
- Sóz bolyp otyrǵan óndiristerdiń árqaisysynda qansha jumysshy, qansha ákimshilik qyzmetkerleri jáne qansha mamandardyń bolatyny týraly egjei-tegjeili málimet, sonymen qatar, solardyń ishinde qansha maman, qansha jumysshynyń Qytaidan keletini, qanshasynyń jergilikti qazaqstandyq azamattardan jasaqtalynatyny týraly aqparat berilý kerek.
- Osy 51 kásiporynnyń kóshirilip ashylýyna bailanysty shyǵynnyń kólemi qandai? Onyń qai bóligin Qazaqstan, al qai bóligin Qytai óz moinyna alady? Jyl saiyn olardan Qazaqstan qazynasyna túsetin paida kólemi qanshalyqty bolmaq? Bul kásiporyndardyń qojaiyny kim bolmaq jáne Qazaqstan azamattarynyń múddeleri men huqyqtary qalai saqtalmaq?
- 51 kásiporynnyń ekologiialyq saraptamadan ótkeni týraly (olardyń jumystary aýany, sýdy, jerdi, tabiǵatty lastamaityn bolýy kerek) halyqaralyq standarttarǵa sai qujattary bar ma? Qytai úkimeti osy 51 kásiporyndy óz jerinen nege shyǵarmaqshy? Olar ózderi jumys istegen aýdandardyń ekologiiasyna, turǵyndardyń densaýlyǵyna qandai zardap ákeldi?
Bul aqparatttardy resmi túrde jariialaý – qoǵamdaǵy ashyqtyq pen jariialylyqty qamtamasyz etýmen qatar, sheteldik investitsiiaǵa degen pozitivti kózqaras qalyptastyrady dep oilaimyz.
Sonymen birge Qazaqstan úkimeti Qytaidan keletin kásiporyndardyń ekologiialyq saraptamasyna táýelsiz sarapshylardyń qatysýyn da qamtamasyz etýi shart. Qytai kásiporyndary ornalasatyn oblystarda qoǵamdyq tyńdaýlar ótkizilýi de asa qajetti. Al endi atalǵan zańdy talaptar oryndalmai, kóterilgen máseleler halyqqa dáiekti de tyńǵylyqty túsindirlemese, bul jaǵdaidyń ýshyǵýyna jáne Qazaqstannyń múddesine qaishy saldarǵa ákelýi múmkin ekendigin eskertemiz. Osyndai jaǵdaida jaýapkershilik resmi oryndardyń moinynda bolady.
«Jańa Qazaqstan» forýmy, Almaty, 25 maýsym 2018 jyl
