جالاقى بويىنشا بەرەشەكتٸ ٶتەۋ مەسەلەسٸ ەرەكشە باقىلاۋدا - ساپارباەۆ

قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋ جٶنٸندەگٸ شارالار كەشەنٸ تالقىلاندى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz پورتالىنا سٸلتەمە جاساپ.

جۇمىسكەرلەردٸڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ, ونىڭ ٸشٸندە ۋاقىتىلى جەنە لايىقتى جالاقى الۋىنا جاعداي جاساۋ

ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترٸ بەردٸبەك ساپارباەۆ ٶز بايانداماسىندا بٷگٸندە ەل ەكونوميكاسىنىڭ تٷرلٸ سالالارىنداعى 165 مىڭ كەسٸپورىندا 6,6 ملن-عا جۋىق ادام جۇمىس ٸستەيتٸنٸن جەتكٸزدٸ.

«قازٸرگٸ تاڭدا ەل ەكونوميكاسىندا 6,6 ملن جالدامالى قىزمەتكەر 165 مىڭ تۇراقتى ٸستەپ  تۇرعان كەسٸپورىندا ەڭبەك ەتۋدە. دٷنيەجٷزٸلٸك ەكونوميكالىق فورۋم رەيتينگٸسٸنٸڭ نەتيجەسٸ بويىنشا ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋدە 140 مەملەكەتتٸڭ ٸشٸندە بۇرىن 35-شٸ ورىندا بولاتىن بولساق, بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 30-ورىنعا كٶتەرٸلدٸك. بيىلعى جىلدىڭ باسىنان باستاپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس, ەڭ تٶمەنگٸ جالاقى 42 500 تەڭگەگە دەيٸن كٶتەرٸلدٸ, ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1,5 ەسە ٶستٸ. قازٸرگٸ تاڭدا مەملەكەتٸمٸزدە ورتاشا جالاقىسى 176 مىڭ تەڭگە بولىپ ەسەپتەلەدٸ.

مينيسترلٸكتٸڭ الدىندا تۇرعان بٸرٸنشٸ كەزەكتەگٸ مٸندەت — جۇمىسكەرلەردٸڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ, ونىڭ ٸشٸندە ۋاقىتىلى جەنە لايىقتى ەڭبەكاقى تٶلەۋ. ولاردىڭ الدىندا جالاقى بويىنشا بەرەشەكتٸ ٶتەۋ مەسەلەسٸ ەرەكشە باقىلاۋدا. 2018 جىلى قابىلدانعان شارالار نەتيجەسٸندە 32 مىڭنان استام جۇمىسكەردٸڭ قۇقىقتارى قورعالدى (ەسك. – جالاقى بويىنشا قارىز مەسەلەسٸندە), ولارعا 3,2 ملرد تەڭگە تٶلەندٸ.

«دەگەنمەن قازٸرگٸ تاڭدا مەملەكەتٸمٸزدەگٸ جالاقىنىڭ قارىزى 1 ملرد 700 ميلليون تەڭگە. ونىڭ 75 پايىزى بانكروت پەن ساۋىقتىرۋدا تۇرعان كەسٸپورىنداردا. قازٸر جەرگٸلٸكتٸ بيلٸكپەن, پروكۋراتۋرا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن جۇمىس ٸستەپ جاتىرمىز. جالاقى قارىزىن ازايتۋ ٷشٸن كەستە ەزٸرلەدٸك. مەجٸلٸستە زاڭ جوباسى قارالۋدا. وندا ەڭبەك ينسپەكتسيياسىندا شىعارعان شەشٸمدەرٸن سوتتىڭ شەشٸمدەرٸمەن تەڭەستٸرۋ, سول ينسپەكتسييانىڭ بەرگەن مەلٸمەتتەرٸ بويىنشا قارىزداردى دەر كەزٸندە تٶلەۋ كٶزدەلگەن», — دەدٸ ب. ساپارباەۆ.

مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, جالاقى بويىنشا بەرەشەكتٸ ٶتەۋدٸڭ نەتيجەلٸلٸگٸن ارتتىرۋ ماقساتىندا مينيسترلٸك مەملەكەتتٸك ەڭبەك ينسپەكتورلارىنىڭ ۇيعارىمىن سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ اتقارۋ قۇجاتتارىنىڭ تٸزبەسٸنە قوسۋدى ۇسىنۋدا. بۇل ولاردى سوت شەشٸمدەرٸمەن تەڭەستٸرۋگە جەنە ولاردىڭ مەجبٷرلەپ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

فورمالدى ەمەس ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ ساقتالۋىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. 2018–2019 جىلدارى «ەڭبەك شارتىن جاسا» جالپىرەسپۋبليكالىق ناۋقانى ٶتكٸزٸلدٸ. بۇل شارا قورىتىندىسى بويىنشا 40 مىڭنان استام ەڭبەك شارتى جاسالدى.

ەلباسىنىڭ «قازاقستاندىقتاردىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ ٶسۋٸ: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتىرۋ» جولداۋىن ورىنداۋ شەڭبەرٸندە قر ەحەقم جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارمەن بٸرلەسٸپ جالاقىسى تٶمەن جۇمىسكەرلەردٸڭ جالاقىسىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸپ جاتىر. ەكٸمدٸكتەردٸڭ اقپاراتى بويىنشا, بيىل 14 ناۋرىزدا 184 مىڭنان استام جۇمىس بەرۋشٸ 958 مىڭ جالاقىسى تٶمەن جۇمىسكەرلەردٸڭ جالاقىسىن ارتتىردى. اتالعان كەسٸپورىندار بويىنشا جالاقىسى تٶمەن جۇمىسكەرلەردٸڭ ورتاشا جالاقى مٶلشەرٸ 33%-عا ارتتىرىلدى.

جۇمىسكەرلەردٸڭ قاۋٸپسٸز ەڭبەك جاعدايلارىن قامتاماسىز ەتۋ  

سونىمەن قاتار ب. ساپارباەۆ ٶندٸرٸستٸك جاراقاتتانۋدىڭ 2018 جىلى 6,6%-عا تٶمەندەگەنٸن ايتتى.

«كەلەسٸ مەسەلە - ٶندٸرٸستەگٸ جاراقاتتاردى ازايتۋ, ەڭبەك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ. ول جىلدان جىلعا تٶمەندەپ كەلە جاتىر. ٶتكەن جىلعى بولعان جاعدايلار - 1548, بٸراق ٶكٸنٸشكە قاراي, ەڭبەك قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ ساقتالماعانىنان بىلتىر 220 ادام قايتىس بولدى. 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 9 پايىزعا تٶمەن. كەيبٸر ٶڭٸرلەردە, ەسٸرەسە اقمولا, الماتى, تٷركٸستان وبلىستارىندا ٶسۋ بار.

قولدا بار دەرەكتەر بويىنشا, مەملەكەتتٸك ەڭبەك ينسپەكتورلارىنىڭ تالاپتارىنا سەيكەس, جۇمىس بەرۋشٸلەر 100 لاۋازىمدى ادامدى جۇمىستان بوساتتى, 16 ٶندٸرٸس نىسانىنىڭ جۇمىسىنا تىيىم سالىندى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا 1400 ماتەريال جٸبەرٸلدٸ, ولار بويىنشا 98 قىلمىستىق ٸس قوزعالدى.», - دەدٸ ساپارباەۆ وتىرىستا. 

سونىمەن قاتار, قر-دا ٶندٸرٸستٸك جاراقاتتانۋدى جەنە زيياندى ەڭبەك جاعدايلارى بار جۇمىس ورىندارىن ازايتۋدىڭ 2019–2023 جىلدارعا ارنالعان كەشەندٸ جول كارتاسى ەزٸرلەندٸ, ول:

• ٶندٸرٸستٸك كەسٸپورىنداردا ەڭبەكتٸ قورعاۋدى باسقارۋدىڭ زاماناۋي جٷيەسٸن ەنگٸزۋدٸ,

• ەڭبەك زاڭناماسىنىڭ ساقتالۋىن مەملەكەتتٸك, ٸشكٸ جەنە قوعامدىق باقىلاۋ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋدى كٶزدەيدٸ. 

ۇجىمدىق ەڭبەك داۋلارىنىڭ الدىن الۋ جەنە ولاردى ەسكەرتۋ

ۇجىمدىق ەڭبەك داۋلارىنىڭ الدىن الۋ جەنە ولاردى ەسكەرتۋ جۇمىستارىن كٷشەيتۋ ٷشٸن ەڭبەك داۋلارىن ەسكەرتۋ جەنە ولاردى شەشۋ بويىنشا ٸس-شارالار جوسپارى ەزٸرلەندٸ.

مەسەلەن, بارلىق ەلەۋمەتتٸك ەرٸپتەستەردٸڭ كٷشٸمەن جۇمىس بەرۋشٸلەر مەن جۇمىسكەرلەردٸ كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزۋ ماشىقتارىنا جەنە كونسەنسۋسقا قول جەتكٸزۋگە وقىتۋ جٷرگٸزٸلەدٸ.

جۇمىس بەرۋشٸلەر بٸرلەستٸكتەرٸنٸڭ ەڭبەك داۋلارىنىڭ الدىن الۋ بويىنشا جۇمىسى بارىنشا بەلسەندەندٸرٸلەدٸ. ول ٷشٸن جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ رەسپۋبليكالىق, سالالىق بٸرلەستٸكتەرٸ جانىندا «ەڭبەك ومبۋدسمەنٸ» ينستيتۋتى قۇرىلدى.

ٶز كەزەگٸندە, يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترٸ ر. سكليار ٶندٸرٸستٸك قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ شارالارى تۋرالى ايتىپ بەردٸ.

وتىرىستا قر كەسٸپوداقتار فەدەراتسيياسىنىڭ تٶراعاسى ب. ەبدٸرايىم مەن «اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسى تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى و. ورداباەۆ ەلەۋمەتتٸك-ەڭبەك سالاسىن ودان ەرٸ جاقسارتۋ بويىنشا ٶز ۇسىنىستارىن بٸلدٸردٸ.

«بٷگٸنگٸ تاڭدا كەسٸپورىندار مەن ۇيىمداردىڭ نەبەرٸ 40 پايىزى عانا ۇجىمدىق شارتتارمەن قامتىلعان. دەگەنمەن, سوڭعى ۋاقىتتا كەي ٶڭٸرلەردە ۇجىمدىق شارتتار سانىنىڭ ٶسۋ ديناميكاسى بايقالادى. مۇنى بٸر عانا الماتى قالاسىنان كٶرۋگە بولادى. مۇندا ٶتكەن جىلى بەكٸتٸلگەن شارتتاردىڭ ٷلەسٸ 4-تەن 19 پايىزعا ارتتى. سوعان قاراماستان بۇل مەسەلە ەلٸمٸزدە تولىق شەشٸمٸن تاپپاي جاتىر. وسىعان وراي وبلىستىق ٷشجاقتى كوميسسييالار جۇمىسىن جانداندىرىپ, ۇجىمدىق شارتتار بويىنشا مەسەلەنٸ تۇراقتى تٷردە قاداعالاپ وتىرۋدى ۇسىنامىز», - دەدٸ ب. ەبدٸرايىم.

سونىمەن قاتار, ول لايىقتى ەڭبەكاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸن كٶتەردٸ.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا ساي سوڭعى جارتىجىلدىقتا ەڭبەكاقىنى كٶتەرۋگە قاتىستى شەشٸم ەكٸ رەت قابىلداندى. 2019 جىلدان باستاپ ەڭ تٶمەنگٸ جالاقى مٶلشەرٸ 1,5 ەسەگە  ارتتى, ال اعىمداعى جىلدىڭ شٸلدە ايىنان باستاپ بيۋدجەت سالاسى قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ تابىسى كٶبەيمەك. سولاي بولا تۇرا, اۋىل, ورمان شارۋاشىلىعىندا جەنە باسقا بٸرقاتار سالاداعى جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسى ەلٸ دە تٶمەن. سوندىقتان كەسٸپورىن باسشىلارىن, بيزنەس-قاۋىمداستىقتى, جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋ ورگاندارىن جالاقىسى تٶمەن قىزمەتكەرلەردٸڭ ەڭبەكاقىسىن ساتىلى تٷردە ارتتىرۋعا شاقىرامىز», - دەدٸ ول.

ونىڭ ايتۋىنشا, قازٸر ٷكٸمەت بيۋدجەت سالاسىنداعى تابىس دەڭگەيٸن ارتتىرۋدى قولعا الىپ جاتىر.

«وسى رەتتە بٸز ەلباسى قويعان حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ ەلەۋمەتتٸك ستاندارتتارىن ارتتىرۋعا قاتىستى مٸندەتتەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, ٷكٸمەتكە بيۋدجەت سالاسىنداعى بازالىق لاۋازىمدىق قىزمەتاقىنى ەڭ تٶمەنگٸ جالاقىعا كەزەڭمەن اۋىستىرۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرۋدى سۇرايمىز», - دەدٸ كەسٸپوداقتار فەدەراتسيياسىنىڭ تٶراعاسى.

ٶڭٸرلەردەگٸ ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى قاراعاندى وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ە. قوشانوۆ پەن جامبىل وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ا. مىرزاحمەتوۆ باياندادى.

قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى گ. ەبدٸقالىقوۆا ٶز كەزەگٸندە, وبلىس ەكٸمدەرٸن ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋ مەسەلەسٸنە ەرەكشە نازار اۋدارۋعا شاقىردى. اتاپ ايتقاندا, مونيتورينگ جٷرگٸزٸپ, جۇمىسكەرلەردٸ قىسقارتۋ جەنە ولاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ مەسەلەلەرٸندە باقىلاۋ جاسالۋى تيٸس, سونداي-اق جالاقى بويىنشا قارىزدىڭ ٶسۋٸنە جول بەرٸلمەۋٸ كەرەك.