فوتو: «تٸل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى
بٷگٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسى عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترلٸگٸ تٸل ساياساتى كوميتەتٸنٸڭ تاپسىرىسىمەن شايسۇلتان شاياحمەتوۆ اتىنداعى «تٸل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى استانا قالاسىندا ە.قايدار مەن ر.سىزدىقتىڭ 100 جىلدىعىنا وراي «جاھاندانۋ كەزەڭٸندەگٸ تٷركٸ تەرمينولوگيياسى» تاقىرىبىندا حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسييا ٶتكٸزدٸ.
عىلىمي باسقوسۋ تٸل ساياساتى كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى ەربول تٸلەشوۆتٸڭ كٸرٸسپە سٶزٸمەن باستالدى. ول تٷركٸ تٸلدەرٸنٸڭ بٸرٸزدٸ تەرمينقورىن جاساۋ بۇدان جٷز جىل بۇرىن باستالعانىن العا تارتا وتىرىپ, بۇل مەسەلەنٸڭ قازٸرگٸ تاڭدا دا ماڭىزدى, ٶزەكتٸ ەكەندٸگٸن ايتتى.
– تەحنيكا مەن تەحنولوگييانىڭ, جاڭا حالىقارالىق سٶزدەردٸڭ قولدانىسقا ەنۋٸ بۇل سالادا ٷزدٸكسٸز دامۋدىڭ, تولىقتىرۋدىڭ قاجەت ەكەندٸگٸن كٶرسەتەدٸ. ال جاھاندانۋ دەۋٸرٸندە تٷركٸ تٸلدەرٸنٸڭ تۇتاستىعىن ساقتاپ قالۋ ٷشٸن عالىمداردىڭ, تٷرلٸ سالا ماماندارىنىڭ بٸرٸگۋٸ ماڭىزدى, – دەي كەلە, كونفەرەنتسييا وتىرىسىنا سەتتٸلٸك تٸلەدٸ.
جيىننىڭ العاشقى بايانداماسىن حالىقارالىق «قازاق تٸلٸ» قوعامىنىڭ عىلىم جٶنٸندەگٸ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ, قرۇعا اكادەميگٸ شەرۋباي قۇرمانبايۇلى جاسادى. ول تٷركٸ تەرمينولوگيياسىن تٸلارالىق بٸرٸزدەندٸرۋ مەسەلەلەرٸنە توقتالدى.
– تٷركٸ تٸلدەرٸ اراسىندا ورتاقتىق پەن ٷيلەسٸم ازايىپ, الشاقتىق ۇلعايىپ بارادى. ەر ۇلت ٶز الدىنا تەرمين جاساي بەرسە, تٸلدٸك ۇقساستىعىمىز اجىرايدى. سوندىقتان تٷركٸ تٸلدەرٸ اراسىندا تٸلارالىق, حالىقارالىق بٸرٸزدەندٸرۋدٸ قولعا الىپ, ەلەكتروندى بازا جاساۋ كەرەك. ال بۇل مەسەلە ورتاق, حالىقارالىق ۇيىم نە جاۋاپتى مەكەمە قۇرماي شەشٸلمەيدٸ, – دەگەن ۇسىنىسىن جەتكٸزدٸ.
ال قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تٷرٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ رەكتور ٶكٸلٸ, پروفەسسور نادجي گەنچ تەحنيكالىق تەرميندەر سٶزدٸگٸن ەزٸرلەۋ ەدٸستەرٸمەن بٶلٸستٸ. ول بەكٸتٸلگەن تەرميندٸ قولدانىسقا ەنگٸزۋدٸ مەكتەپ وقۋلىقتارى مەن بالالارعا ارنالعان انيماتسييالىق فيلمدەردەن باستاۋ كەرەكتٸگٸن العا تارتتى.
– سوڭعى 100 جىلدا ٶمٸرٸمٸزگە ەنگەن جاڭا سٶزدەردٸڭ بالاماسىن جاساۋ ٷشٸن تەحنيكالىق سٶزدەر تاريحىن ٸزدەۋدٸڭ قاجەتٸ جوق. جاڭا ۇعىمدى قوعام قولدانىسىنا يكەمدٸ جاساي الۋ كەرەك. ال ونى كٷندەلٸكتٸ سٶز قورىنا قوسۋ ٷشٸن عىلىمي ماقالا جازۋ جەتكٸلٸكسٸز. تەرمين باستاۋىش سىنىپ وقۋلىعىنان باستاپ تەلەسەريالداردا, دەرەكتٸ فيلمدەردە قولدانىلۋى تيٸس, – دەدٸ ول.
حالىقارالىق كونفەرەنتسييادا ف.ع.د, پروفەسسور سايالى سادىقوۆا (ەزەربايجان), ف.ع.د. مۇرادقاسىم ەبديەۆ (ٶزبەكستان), ف.ع.د. حۋسەين يىلدىز بەن ف.ع.د., دوتسەنت ابدۋلكادير ٶزتٷرك (تٷركييا), ف.ع.د. گٷلناز ياگافاروۆا (ۋفا), ف.ع.ك. ولگا گاليموۆا (تاتارستان), پروفەسسور يسمايىل قادٸروۆ (قىرعىزستان) پەن وتاندىق عالىمدار تٷركٸ تٸلدەرٸندەگٸ تەرمينجاسامنىڭ دامۋى مەن قازٸرگٸ ٷدەرٸستەرٸ جايىندا بايانداما جاسادى. عالىمدار جاھاندانۋ كەزەڭٸندەگٸ تٷركٸ تٸلدەرٸ تەرمينولوگيياسىنىڭ جاي-كٷيٸ, ۇلتتىق تەرمينولوگييالىق جٷيەنٸ جەتٸلدٸرۋ مەن بٸرٸزدەندٸرۋ مەسەلەلەرٸن تالقىلادى. سالا ماماندارى تٷركٸ تەرمينولوگيياسى بازاسىن قالىپتاستىرۋدىڭ, تولىقتىرۋدىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸنە توقتالىپ, سالالىق تەرميندەردٸڭ تٷركٸ تٸلدٸ مەملەكەتتەردە يگەرٸلۋ دەڭگەيٸن جان-جاقتى قاراستىردى. تامىرى بٸر تٷركٸ تٸلدەرٸندەگٸ شەتتٸلدٸك تەرميندەردٸ اۋدارۋداعى تيٸمدٸ, جاڭا ەدٸستەردٸ زەردەلەۋ ارقىلى ٶزارا تەجٸريبە الماستى.
مازمۇندى جيىنعا وتاندىق جەنە شەتەلدٸك عالىمدار, تٷركٸتانۋشىلار, تەرمينولوگ عالىمدار, رەسپۋبليكالىق تەرمينولوگييا كوميسسيياسىنىڭ مٷشەلەرٸ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلارى, دوكتورانتتار مەن ماگيسترانتتار جەنە مەكتەپ مۇعالٸمدەرٸ, ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرٸ, تٸل جاناشىرلارى قاتىستى.
ايتا كەتەيٸك, كونفەرەنتسييا جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى رەتٸندە ەلەكتروندىق جيناق ەزٸرلەنٸپ, «Termincom.kz» سايتىنا ورنالاستىرىلادى.
