Foto: «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymi-praktikalyq ortalyǵy
Búgin Qazaqstan Respýblikasy Ǵylym jáne joǵary bilim ministrligi Til saiasaty komitetiniń tapsyrysymen Shaisultan Shaiahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymi-praktikalyq ortalyǵy Astana qalasynda Á.Qaidar men R.Syzdyqtyń 100 jyldyǵyna orai «Jahandaný kezeńindegi túrki terminologiiasy» taqyrybynda halyqaralyq ǵylymi-praktikalyq konferentsiia ótkizdi.
Ǵylymi basqosý Til saiasaty komitetiniń tóraǵasy Erbol Tileshovtiń kirispe sózimen bastaldy. Ol túrki tilderiniń birizdi terminqoryn jasaý budan júz jyl buryn bastalǵanyn alǵa tarta otyryp, bul máseleniń qazirgi tańda da mańyzdy, ózekti ekendigin aitty.
– Tehnika men tehnologiianyń, jańa halyqaralyq sózderdiń qoldanysqa enýi bul salada úzdiksiz damýdyń, tolyqtyrýdyń qajet ekendigin kórsetedi. Al jahandaný dáýirinde túrki tilderiniń tutastyǵyn saqtap qalý úshin ǵalymdardyń, túrli sala mamandarynyń birigýi mańyzdy, – dei kele, konferentsiia otyrysyna sáttilik tiledi.
Jiynnyń alǵashqy baiandamasyn Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń ǵylym jónindegi vitse-prezidenti, QRUǴA akademigi Sherýbai Qurmanbaiuly jasady. Ol túrki terminologiiasyn tilaralyq birizdendirý máselelerine toqtaldy.
– Túrki tilderi arasynda ortaqtyq pen úilesim azaiyp, alshaqtyq ulǵaiyp barady. Ár ult óz aldyna termin jasai berse, tildik uqsastyǵymyz ajyraidy. Sondyqtan túrki tilderi arasynda tilaralyq, halyqaralyq birizdendirýdi qolǵa alyp, elektrondy baza jasaý kerek. Al bul másele ortaq, halyqaralyq uiym ne jaýapty mekeme qurmai sheshilmeidi, – degen usynysyn jetkizdi.
Al Qoja Ahmet Iasaýi atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýniversitetiniń rektor ókili, professor Nadji Gench tehnikalyq terminder sózdigin ázirleý ádisterimen bólisti. Ol bekitilgen termindi qoldanysqa engizýdi mektep oqýlyqtary men balalarǵa arnalǵan animatsiialyq filmderden bastaý kerektigin alǵa tartty.
– Sońǵy 100 jylda ómirimizge engen jańa sózderdiń balamasyn jasaý úshin tehnikalyq sózder tarihyn izdeýdiń qajeti joq. Jańa uǵymdy qoǵam qoldanysyna ikemdi jasai alý kerek. Al ony kúndelikti sóz qoryna qosý úshin ǵylymi maqala jazý jetkiliksiz. Termin bastaýysh synyp oqýlyǵynan bastap teleserialdarda, derekti filmderde qoldanylýy tiis, – dedi ol.
Halyqaralyq konferentsiiada f.ǵ.d, professor Saialy Sadyqova (Ázerbaijan), f.ǵ.d. Muradqasym Ábdiev (Ózbekstan), f.ǵ.d. Hýsein Iyldyz ben f.ǵ.d., dotsent Abdýlkadir Óztúrk (Túrkiia), f.ǵ.d. Gúlnaz Iagafarova (Ýfa), f.ǵ.k. Olga Galimova (Tatarstan), professor Ismaiyl Qadirov (Qyrǵyzstan) pen otandyq ǵalymdar túrki tilderindegi terminjasamnyń damýy men qazirgi úderisteri jaiynda baiandama jasady. Ǵalymdar jahandaný kezeńindegi túrki tilderi terminologiiasynyń jai-kúii, ulttyq terminologiialyq júieni jetildirý men birizdendirý máselelerin talqylady. Sala mamandary túrki terminologiiasy bazasyn qalyptastyrýdyń, tolyqtyrýdyń ózekti máselelerine toqtalyp, salalyq terminderdiń túrki tildi memleketterde igerilý deńgeiin jan-jaqty qarastyrdy. Tamyry bir túrki tilderindegi shettildik terminderdi aýdarýdaǵy tiimdi, jańa ádisterdi zerdeleý arqyly ózara tájiribe almasty.
Mazmundy jiynǵa otandyq jáne sheteldik ǵalymdar, túrkitanýshylar, terminolog ǵalymdar, Respýblikalyq terminologiia komissiiasynyń músheleri, joǵary oqý oryndarynyń professor-oqytýshylary, doktoranttar men magistranttar jáne mektep muǵalimderi, ortalyq memlekettik organdardyń jergilikti atqarýshy organdardyń qyzmetkerleri, til janashyrlary qatysty.
Aita keteiik, konferentsiia jumysynyń qorytyndysy retinde elektrondyq jinaq ázirlenip, «Termincom.kz» saityna ornalastyrylady.
