لوندوننىڭ تاريحي اۋدانى ۆەستمينستەردٸڭ ورتالىق زالىندا (Central Hall Westminster) سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى جابىلۋىنىڭ 30 جىلدىعىنا جەنە حالىقارالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى ٸس-قيمىل كٷنٸنە ورايلاستىرىلعان شارا بولىپ ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
ونلاين جەنە وففلاين فورماتىندا ٶتكەن باسقوسۋعا ەلەمنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن سپيكەرلەر مەن قوناقتار قاتىسىپ, يادرولىق قارۋ قاۋپٸ جەنە كليماتتىڭ ٶزگەرۋ پروبلەمالارى اراسىنداعى ٶزارا بايلانىس تاقىرىبىن تالقىلادى. ٸس-شارانىڭ ەرەكشەلٸگٸ وعان ەرتٷرلٸ بۋىن ٶكٸلدەرٸ قاتىسىپ, تەجٸريبەلٸ ساراپشىلاردىڭ باياندامالارى جاس قوعامدىق پٸكٸر كٶشباسشىلارىنىڭ وي-تۇجىرىمدارىنا ۇلاستى.
كونفەرەنتسييانى ٶتكٸزۋگە قر ۇلىبريتانيياداعى ەلشٸلٸگٸنٸڭ سەرٸكتەستەرٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ قورى, «پارلامەنتارييلەر يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جەنە جويۋ ٷشٸن» فورۋمى (Parliamentarians for Nuclear Non-Proliferation and Disarmament, PNND), سونداي-اق «Youth Fusion» حالىقارالىق جاستار ۇيىمى اتسالىستى. پٸكٸرتالاستى لوندون ۋنيۆەرسيتەتٸ حالىقارالىق زەرتتەۋلەر جەنە ديپلوماتييا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى دەن پلەش جەنە «Youth Fusion» حالىقارالىق جاستار ۇيىمىنىڭ جەتەكشٸسٸ ۆاندا پروسكوۆا باسقاردى.
75 جىل بۇرىن بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ ەڭ العاشقى وتىرىسى دەل وسى ۆەستمينستەردٸڭ ورتالىق زالىندا ٶتكەنٸن اتاپ ٶتكەن جٶن. سونداي-اق وسى جەردە بۇۇ قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ ەڭ العاشقى قارارى قابىلدانعان بولاتىن.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى – سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ مۇحتار تٸلەۋبەردٸ ٶز قۇتتىقتاۋ سٶزٸندە قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 30 جىلىنداعى دامۋى مەن جەتٸستٸكتەرٸنٸڭ نەگٸزگٸ كەزەڭدەرٸ تۋرالى ايتىپ بەردٸ. تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاريحي رٶلٸ, سونداي-اق پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جاھاندىق يادرولىق قارۋسىزدانۋدى ٸلگەرٸلەتۋدەگٸ ماڭىزدى قادامدارى اتاپ ٶتٸلدٸ.
«2015 جىلى قازاقستان يادرولىق قارۋدان ازات ەلەم قۇرۋ تۋرالى جالپىعا ورتاق دەكلاراتسيياسىنىڭ باستاماشىسى بولىپ, ونى بۇۇ-نا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ قولدادى. بۇۇ با-نىڭ 2015 جىلعى جەلتوقساندا العاش قابىلدانعان تيٸستٸ قارارى 2018 جىلى ماقۇلداندى جەنە وسى جىلى قايتا جاڭارتىلماق. سوندىقتان بٸز حالىقارالىق قۋىمداستىقتىڭ قولداۋىنا سەنٸم ارتامىز», - دەپ اتاپ ٶتتٸ م.تٸلەۋبەردٸ.
بريتان پارلامەنتٸ لوردتار پالاتاسىنىڭ مٷشەسٸ, جاھاندىق قاۋٸپسٸزدٸك جەنە تاراتپاۋ جٶنٸندەگٸ جالپىپارتييالىق پارلامەنتتٸك توپتىڭ تەڭ تٶراعاسى لورد حاننەي يادرولىق قارۋ جەنە كليمات ٶزگەرۋٸنٸڭ نەگٸزگٸ پروبلەمالارى تۋرالى سٶز قوزعادى.
«جاھاندىق پروبلەمالاردى حالىقارالىق قاۋىمداستىق بٸردەن شەشٸپ بەرۋٸ تيٸس, دەپ تالاپ ەتۋدەن قورىقپاۋىمىز كەرەك. بٸزدە ولاردى رەت-رەتٸمەن شەشەتٸن ۋاقىت قالمادى. سوندىقتان ساياسي ەرٸك-جٸگەر مەن رەسۋرستارىمىزدى ٸسكە قوسۋىمىز قاجەت», - دەدٸ ول.
يادرولىق قارۋعا جۇمسالاتىن قاراجاتتى قايتا باعىتتاۋدىڭ ورىندىلىعى تۋرالى ايتا كەلە, سپيكەرلەر ەلباسىنىڭ ەربٸر مەملەكەتتٸڭ ەسكەري شىعىندارىنىڭ 1 پايىزىن بۇۇ قورىنا اۋدارۋ تۋرالى باستاماسىنىڭ ٶزەكتٸلٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
«نەۆادا-سەمەي» حالىقارالىق انتييادرولىق قوزعالىسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ولجاس سٷلەيمەنوۆ جاس بۋىن ٶكٸلدەرٸنە سٶز ارنادى. «بٸز بٸر كەزدەرٸ باستاعان ٸس بٷكٸل ەلەمدە جالعاسادى دەپ ٷمٸتتەنەمٸن. بۇل ادامزات ٷشٸن قۇردىمعا اپاراتىن قۇرالداردى توقتاتۋ ٷشٸن ورتاق كٷرەسٸمٸز بولۋى كەرەك», - دەپ مەلٸمدەدٸ ول.
كونفەرەنتسيياعا قاتىسۋشىلار سەمەي يادرولىق پوليگونىندا 1949-1991 جىلدار ارالىعىندا جٷرگٸزٸلگەن سىناقتار قازاقستان ەكوجٷيەسٸنە ول جابىلعاننان كەيٸن دە ەلەۋلٸ زالال كەلتٸرۋٸن جالعاستىرىپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ. كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ, سۋ رەسۋرستارىنىڭ قىسقارۋى, توپىراقتىڭ توزۋى, اۋانىڭ لاستانۋى جەنە بيوالۋانتٷرلٸلٸكتٸڭ جوعالۋ پروبلەمالارى بٷكٸل ورتالىق ازييانىڭ ەكولوگييالىق, ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸنە ناقتى قاتەر تٶندٸرەدٸ, دەدٸ قاتىسۋشىلار.
لەيبوريستٸك پارتييانىڭ بۇرىنعى كٶشباسشىسى دجەرەمي كوربين قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ جەنە تاراتپاۋ ٸسٸنە قوسقان ٷلەسٸنٸڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتٸپ, مەملەكەت يادرولىق قارۋدان باس تارتا وتىرىپ, كٷشەيە تٷسكەنٸن تٸلگە تيەك ەتتٸ. ٶيتكەنٸ قازاقستان بٷكٸل ەلەممەن ديالوگقا تٷسٸپ, مورالدىق تۇرعىدا كٶشباسشى ەلگە اينالدى, دەدٸ ول.
يادرولىق سىناقتارعا جان-جاقتى تىيىم سالۋ تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ (ياسجتشۇ) اتقارۋشى ديرەكتورى روب فلويدتىڭ ٷندەۋٸ يادرولىق سىناقتاردىڭ اپاتتى سالدارلارىنا ارنالدى جەنە بيىلعى جىلى ٶزٸنٸڭ 25 جىلدىعىن اتاپ ٶتەتٸن ۇيىمدى تەز ارادا زاڭدىق تۇرعىدا بەكٸتۋ قاجەتتٸگٸ تۋرالى مەلٸمدەدٸ.
بٸر جاعىنان, تٶتەنشە اۋا-رايى مەن تەمپەراتۋرانىڭ جوعارىلاۋى گەوساياسي شيەلەنٸستٸ كٷشەيتەدٸ, بۇل ٶز كەزەگٸندە يادرولىق قاقتىعىس قاۋپٸن ارتتىرادى. ەكٸنشٸ جاعىنان, يادرولىق قارۋدى دامىتۋ, ٶندٸرۋ, سىناۋ جەنە قولدانۋ كٶپتەگەن جاعىمسىز ەكولوگييالىق سالدارعا ەكەلەدٸ, دەدٸ قاتىسۋشىلار.
سەسسيياارالىق پٸكٸرتالاستارعا كٶرنەكتٸ بريتاندىق قوعام قايراتكەرلەرٸ, دەپۋتاتتار, ساراپشىلار, ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ ٶكٸلدەرٸ قاتىستى.
شارا وسى جىلدىڭ قاراشا ايىندا ۇلىبريتانييانىڭ تٶراعالىعىمەن گلازگودا ٶتەتٸن بۇۇ كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ جٶنٸندەگٸ جاھاندىق كونفەرەنتسيياسى قارساڭىندا ۇيىمداستىرىلدى. وعان قازاقستاندىق دەلەگاتسييا ٶكٸلدەرٸنٸڭ قاتىسۋى جوسپارلانعانىپ وتىر.
قازاقستاننىڭ ۇلىبريتانيياداعى ەلشٸسٸ ەرلان ىدىرىسوۆ ٸس-شارانى قورىتىندىلاپ, حالىقارالىق قاۋٸپسٸزدٸك پەن بەيبٸتشٸلٸكتٸ نىعايتۋ جولىندا ۇرپاقتار ديالوگىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى سٶز قوزعادى. كونفەرەنتسيياعا 50-گە جۋىق ادام قاتىسىپ, ونلاين تاماشالاعان كٶرەرمەندەر سانى شامامەن 400-گە جەتتٸ.
