Londonnyń tarihi aýdany Vestminsterdiń ortalyq zalynda (Central Hall Westminster) Semei iadrolyq synaq poligony jabylýynyń 30 jyldyǵyna jáne Halyqaralyq iadrolyq synaqtarǵa qarsy is-qimyl kúnine orailastyrylǵan shara bolyp ótti, dep habarlaidy QazAqparat.
Onlain jáne offlain formatynda ótken basqosýǵa álemniń túkpir-túkpirinen spikerler men qonaqtar qatysyp, iadrolyq qarý qaýpi jáne klimattyń ózgerý problemalary arasyndaǵy ózara bailanys taqyrybyn talqylady. Is-sharanyń ereksheligi oǵan ártúrli býyn ókilderi qatysyp, tájiribeli sarapshylardyń baiandamalary jas qoǵamdyq pikir kóshbasshylarynyń oi-tujyrymdaryna ulasty.
Konferentsiiany ótkizýge QR Ulybritaniiadaǵy Elshiliginiń seriktesteri Nursultan Nazarbaev Qory, «Parlamentariiler iadrolyq qarýdy taratpaý jáne joiý úshin» forýmy (Parliamentarians for Nuclear Non-Proliferation and Disarmament, PNND), sondai-aq «Youth Fusion» halyqaralyq jastar uiymy atsalysty. Pikirtalasty London ýniversiteti Halyqaralyq zertteýler jáne diplomatiia ortalyǵynyń direktory Den Plesh jáne «Youth Fusion» halyqaralyq jastar uiymynyń jetekshisi Vanda Proskova basqardy.
75 jyl buryn BUU Bas Assambleiasynyń eń alǵashqy otyrysy dál osy Vestminsterdiń ortalyq zalynda ótkenin atap ótken jón. Sondai-aq osy jerde BUU Qaýipsizdik Keńesiniń eń alǵashqy qarary qabyldanǵan bolatyn.
Qazaqstan Respýblikasy Premer-Ministriniń orynbasary – Syrtqy ister ministri Muhtar Tileýberdi óz quttyqtaý sózinde Qazaqstan táýelsizdiginiń 30 jylyndaǵy damýy men jetistikteriniń negizgi kezeńderi týraly aityp berdi. Tuńǵysh Prezident Nursultan Nazarbaevtyń tarihi róli, sondai-aq Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń jahandyq iadrolyq qarýsyzdanýdy ilgeriletýdegi mańyzdy qadamdary atap ótildi.
«2015 jyly Qazaqstan Iadrolyq qarýdan azat álem qurý týraly jalpyǵa ortaq deklaratsiiasynyń bastamashysy bolyp, ony BUU-na múshe memleketterdiń kópshiligi qoldady. BUU BA-nyń 2015 jylǵy jeltoqsanda alǵash qabyldanǵan tiisti qarary 2018 jyly maquldandy jáne osy jyly qaita jańartylmaq. Sondyqtan biz halyqaralyq qýymdastyqtyń qoldaýyna senim artamyz», - dep atap ótti M.Tileýberdi.
Britan Parlamenti Lordtar palatasynyń múshesi, Jahandyq qaýipsizdik jáne taratpaý jónindegi jalpypartiialyq parlamenttik toptyń teń tóraǵasy Lord Hannei iadrolyq qarý jáne klimat ózgerýiniń negizgi problemalary týraly sóz qozǵady.
«Jahandyq problemalardy halyqaralyq qaýymdastyq birden sheship berýi tiis, dep talap etýden qoryqpaýymyz kerek. Bizde olardy ret-retimen sheshetin ýaqyt qalmady. Sondyqtan saiasi erik-jiger men resýrstarymyzdy iske qosýymyz qajet», - dedi ol.
Iadrolyq qarýǵa jumsalatyn qarajatty qaita baǵyttaýdyń oryndylyǵy týraly aita kele, spikerler Elbasynyń árbir memlekettiń áskeri shyǵyndarynyń 1 paiyzyn BUU qoryna aýdarý týraly bastamasynyń ózektiligin atap ótti.
«Nevada-Semei» halyqaralyq antiiadrolyq qozǵalysynyń prezidenti Oljas Súleimenov jas býyn ókilderine sóz arnady. «Biz bir kezderi bastaǵan is búkil álemde jalǵasady dep úmittenemin. Bul adamzat úshin qurdymǵa aparatyn quraldardy toqtatý úshin ortaq kúresimiz bolýy kerek», - dep málimdedi ol.
Konferentsiiaǵa qatysýshylar Semei iadrolyq poligonynda 1949-1991 jyldar aralyǵynda júrgizilgen synaqtar Qazaqstan ekojúiesine ol jabylǵannan keiin de eleýli zalal keltirýin jalǵastyryp jatqanyn atap ótti. Klimattyń ózgerýi, sý resýrstarynyń qysqarýy, topyraqtyń tozýy, aýanyń lastanýy jáne bioalýantúrliliktiń joǵalý problemalary búkil Ortalyq Aziianyń ekologiialyq, ekonomikalyq jáne áleýmettik qaýipsizdigine naqty qater tóndiredi, dedi qatysýshylar.
Leiboristik partiianyń burynǵy kóshbasshysy Djeremi Korbin Qazaqstannyń iadrolyq qarýsyzdaný jáne taratpaý isine qosqan úlesiniń mańyzdylyǵyn atap ótip, memleket iadrolyq qarýdan bas tarta otyryp, kúsheie túskenin tilge tiek etti. Óitkeni Qazaqstan búkil álemmen dialogqa túsip, moraldyq turǵyda kóshbasshy elge ainaldy, dedi ol.
Iadrolyq synaqtarǵa jan-jaqty tyiym salý týraly shart uiymynyń (IaSJTShU) atqarýshy direktory Rob Floidtyń úndeýi iadrolyq synaqtardyń apatty saldarlaryna arnaldy jáne biylǵy jyly óziniń 25 jyldyǵyn atap ótetin uiymdy tez arada zańdyq turǵyda bekitý qajettigi týraly málimdedi.
Bir jaǵynan, tótenshe aýa-raiy men temperatýranyń joǵarylaýy geosaiasi shielenisti kúsheitedi, bul óz kezeginde iadrolyq qaqtyǵys qaýpin arttyrady. Ekinshi jaǵynan, iadrolyq qarýdy damytý, óndirý, synaý jáne qoldaný kóptegen jaǵymsyz ekologiialyq saldarǵa ákeledi, dedi qatysýshylar.
Sessiiaaralyq pikirtalastarǵa kórnekti britandyq qoǵam qairatkerleri, depýtattar, sarapshylar, úkimettik emes uiymdardyń ókilderi qatysty.
Shara osy jyldyń qarasha aiynda Ulybritaniianyń tóraǵalyǵymen Glazgoda ótetin BUU klimattyń ózgerýi jónindegi jahandyq konferentsiiasy qarsańynda uiymdastyryldy. Oǵan qazaqstandyq delegatsiia ókilderiniń qatysýy josparlanǵanyp otyr.
Qazaqstannyń Ulybritaniiadaǵy Elshisi Erlan Ydyrysov is-sharany qorytyndylap, halyqaralyq qaýipsizdik pen beibitshilikti nyǵaitý jolynda urpaqtar dialogyn damytýdyń mańyzdylyǵy týraly sóz qozǵady. Konferentsiiaǵa 50-ge jýyq adam qatysyp, onlain tamashalaǵan kórermender sany shamamen 400-ge jetti.
