يادرو, سنارياد لاقتىرعان انكەنٸ توقاەۆ قابىلدادى

بٷگٸندە گەرمانييا بۋندەسراتىنىڭ پرەزيدەنتٸ رەتٸندە تانىلعان انكە رەلينگەر – كٶپشٸلٸككە تەك ساياساتكەر رەتٸندە عانا ەمەس, بٸر كەزدەرٸ كەسٸبي دەڭگەيدە جەڭٸل اتلەتيكامەن اينالىسقان, ٷلكەن سپورتتا ٶزٸن دەلەلدەگەن تۇلعا. ونىڭ ساياسي جولى – تاباندىلىق پەن جٸگەردٸڭ جەمٸسٸ بولسا, سپورتتىق كەزەڭٸ – بۇل قاسيەتتەردٸڭ قاينار كٶزٸ.

سپورتقا العاشقى قادامىن مەكتەپ قابىرعاسىندا باستاعان انكە ساار جەرٸنٸڭ چەمپيونى اتانىپ, يادرو لاقتىرۋدا ايماقتىق رەكورد ورناتتى. 1996 جىلى 17 تامىزدا ول سناريادتى 16,03 مەترگە لاقتىرىپ, ساار تاريحىنداعى ەڭ ٷزدٸك نەتيجەنٸڭ يەسٸ اتاندى. بۇل رەكورد ەلٸ كٷنگە دەيٸن جاڭارماعان. بۇدان بۇرىن, 1995 جىلى 23 قىركٷيەكتە ول ديسك لاقتىرۋدا دا جاستار اراسىنداعى ساار رەكوردىن تٸركەدٸ – 49,18 مەتر. بۇل كٶرسەتكٸشتەر تەك سپورتتىق جەتٸستٸك ەمەس, ونىڭ تەرتٸپكە, جاتتىعۋعا, ماقسات قويۋعا جەنە ٶزٸن-ٶزٸ دامىتۋعا دەگەن بيٸك تالپىنىسىن كٶرسەتەدٸ.

قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلگەن گەرمانييا بۋندەسراتىنىڭ پرەزيدەنتٸ انكە رەلينگەر قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆپەن كەزدەسۋ ٶتكٸزدٸ.  كەزدەسۋ بارىسىندا انكە رەلينگەر قازاقستان باسشىسىنا ٶز ريزاشىلىعىن بٸلدٸرٸپ, ەكٸجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ تەرەڭدەۋٸ جولىندا بٸرلەسٸپ جۇمىس ٸستەۋگە دايىن ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ:

«وي-پٸكٸر الماسۋعا ۋاقىت بٶلگەنٸڭٸز ٷشٸن كٶپ راقمەت. سٸزدٸڭ ىستىق ىقىلاسىڭىزدى فەدەرالدىق پرەزيدەنت شتاينمايەرگە جەتكٸزەمٸن. ول – قازاقستان مەن ورتالىق ازييانىڭ شىنايى دوسى. قازاقستان ورتا دەرجاۆا رەتٸندە بٸزدٸڭ وسى ٶڭٸردەگٸ نەگٸزگٸ سەرٸكتەسٸمٸز», – دەدٸ انكە رەلينگەر.

ونىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ جاھاندىق تۋربۋلەنتتٸلٸك جاعدايىندا قازاقستان مەن گەرمانييا اراسىنداعى سەنٸمدٸ ديالوگ پەن ٶزارا قولداۋعا نەگٸزدەلگەن ەرٸپتەستٸك ەرەكشە ماڭىزعا يە. گەرمانييا قازاقستانمەن جاسىل ەنەرگەتيكا, لوگيستيكا, كەسٸپكەرلٸك جەنە بٸلٸم بەرۋ سالالارىندا بايلانىستاردى كەڭەيتۋگە نيەتتٸ.

ساۋدا, ينۆەستيتسييا جەنە جاسىل ەنەرگەتيكا: سەنٸمدٸ ەرٸپتەستٸك

قازاقستان مەن گەرمانييا اراسىنداعى قارىم-قاتىناس جاڭا سەرپٸن الىپ وتىر. بۇل – تەك ديپلوماتييالىق قادام ەمەس, ناقتى ەكونوميكالىق جەنە ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸككە باعىتتالعان ۇتىمدى ديالوگ. 

بٷگٸندە قازاقستان گەرمانييا ٷشٸن ورتالىق ازيياداعى باستى ەكونوميكالىق سەرٸكتەسكە اينالدى: ايماقتاعى گەرمانييامەن جاسالاتىن ساۋدانىڭ 81%-ى قازاقستانعا تيەسٸلٸ. 2023 جىلعى ەكٸجاقتى تاۋار اينالىمى $4 ملرد-قا جەتٸپ, 5,9% ٶسٸم كٶرسەتتٸ. ەسٸرەسە, قازاقستاندىق ٶنٸمدەردٸڭ ەكسپورتى $1,2 ملرد-قا جەتٸپ, 56,8%-عا ارتتى. بۇل – قازاقستان ٷشٸن ساۋدا قۇرىلىمىن ەرتاراپتاندىرۋ مەن ٸشكٸ ٶندٸرٸستٸ ٸلگەرٸلەتۋ جولىندا ماڭىزدى كٶرسەتكٸش.

ينۆەستيتسييا سالاسىندا دا ايقىن العا جىلجۋ بايقالادى. 2005 جىلدان بەرٸ گەرمانييا قازاقستان ەكونوميكاسىنا $7,2 ملرد تٸكەلەي ينۆەستيتسييا سالعان. مۇنىڭ 90%-ى شيكٸزاتتىق ەمەس سەكتورلارعا: ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ, حيمييا ٶندٸرٸسٸ, قۇرىلىس ماتەريالدارى, ترانسپورت جەنە اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸنە باعىتتالعان. بۇل ترەند – قازاقستاننىڭ يندۋسترييالاندىرۋ جەنە تەحنولوگييالىق جاڭعىرۋ جولىنداعى سەنٸمدٸ باعىتىن بٸلدٸرەدٸ.

ەنەرگەتيكا سالاسى – قوس ەل ىنتىماقتاستىعىنىڭ ستراتەگييالىق ٶزەگٸ. 2023 جىلى گەرمانييا 10,6 ملن توننا قازاقستاندىق مۇناي يمپورتتاپ, قازاقستاندى بۇل سالادا ماڭىزدى سەرٸكتەس رەتٸندە بەكٸتتٸ. الايدا, بولاشاق ەنەرگييا باعىتىندا دا ناقتى باستامالار بار. ەكٸ ەل سۋ سۋتەگٸ جەنە «جاسىل ەنەرگەتيكا» سالاسىندا بٸرلەسكەن جوبالاردى دامىتۋعا مٷددەلٸ. بۇل باستامالار كليماتتىق مٸندەتتەمەلەردٸ ورىنداۋ مەن يننوۆاتسييالىق ٶندٸرٸستٸ دامىتۋدا ماڭىزدى رٶل اتقارادى.

گەوساياسي لوگيستيكا جەنە ٶنەركەسٸپتٸك كووپەراتسييا

قازاقستان مەن گەرمانييا اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ تاعى بٸر ماڭىزدى قىرى – لوگيستيكا جەنە ٶنەركەسٸپتٸك كووپەراتسييا. گەرمانييا ەۋروپا ٷشٸن قازاقستاندى سەنٸمدٸ ترانزيتتٸك حاب رەتٸندە قاراستىرادى. 2023 جىلى ورتا دەلٸز (Middle Corridor) ارقىلى 4,5 ملن توننا جٷك تاسىمالدانعان. بۇل قىتايدان ەۋروپاعا رەسەي مەن يراندى اينالىپ ٶتەتٸن بالاما دەلٸزگە دەگەن سۇرانىستىڭ ارتقانىن كٶرسەتەدٸ. ورتا دەلٸزدٸڭ دامۋى – تەك قازاقستان ەمەس, ەۋروپالىق وداق مٷددەسٸنە دە ساي.

ٶنەركەسٸپ سالاسىندا ەكٸ ەل بٸرلەسكەن يندۋسترييالىق كلاستەرلەر قۇرۋدى كٶزدەپ وتىر. ەركٸن ەكونوميكالىق ايماقتار (سەز) بازاسىندا قۇرىلاتىن زاماناۋي كلاستەرلەر – شەتەلدٸك كومپانييالار ٷشٸن ٶندٸرٸستٸك ينفراقۇرىلىمى دامىعان, سالىقتىق ارتىقشىلىقتارعا يە ورتا قالىپتاستىرادى. بۇل – نەمٸس كەسٸپكەرلەرٸ ٷشٸن قازاقستاندى تەحنولوگييالىق ٶندٸرٸس پەن ەكسپورتتىڭ جاڭا نٷكتەسٸنە اينالدىرا الادى.

سونداي-اق, گەولوگييا جەنە پايدالى قازبالاردى يگەرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق – گەرمانييا ٷشٸن اسا ٶزەكتٸ.ٶنەركەسٸپتٸك ٶنٸمدەردٸڭ ماڭىزدى كومپونەنتتەرٸ سانالاتىن سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدار مەن شيكٸزات كٶزدەرٸن بٸرلەسٸپ يگەرۋ – جاھاندىق بەسەكەلەستٸككە دايىن بولۋدىڭ امالى.

گەرمانييا – قازاقستان ەكونوميكاسىنا $6,7 ملرد ينۆەستيتسييا قۇيعان سەنٸمدٸ ەرٸپتەس

قازاقستان مەن گەرمانييا اراسىنداعى ەكونوميكالىق ەرٸپتەستٸك جىلدان-جىلعا نىعايىپ كەلەدٸ. 2005 جىلدان بەرٸ قازاقستاندا 740-تان استام نەمٸس كومپانيياسى مەن 400-گە جۋىق بٸرلەسكەن كەسٸپورىن تابىستى جۇمىس ٸستەۋدە.
رەسمي مەلٸمەتكە سەيكەس, وسى كەزەڭدە نەمٸس بيزنەسٸنٸڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا قۇيعان تٸكەلەي ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ $6,7 ميللياردقا جەتكەن. ەسٸرەسە, 2023 جىلى ايرىقشا سەرپٸن بايقالدى – بٸر جىلدا تارتىلعان تٸكەلەي ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ $770,2 ميلليون دوللاردى قۇرادى.

الماتىعا ساپارى

الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدى گەرمانييا بۋندەسراتىنىڭ پرەزيدەنتٸ, ساار فەدەرالدى جەرٸنٸڭ پرەمەر-مينيسترٸ انكە رەلينگەرمەن كەزدەسۋ ٶتكٸزدٸ. 

كەزدەسۋ بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. بٷگٸندە الماتىدا نەمٸس كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 370-تەن استام كەسٸپورىن جۇمىس ٸستەيدٸ. ولاردىڭ قاتارىندا Siemens, Volkswagen, Metro Cash & Carry, Bayer, Knauf سەكٸلدٸ ەلەمگە تانىمال كومپانييالار بار. بۇل – گەرمانييانىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا دەگەن سەنٸمٸنٸڭ جەنە الماتىنىڭ ٸسكەرلٸك ەلەۋەتٸنٸڭ ايعاعى.

مەديتسينا سالاسىنداعى ەرٸپتەستٸك تە ماڭىزدى باعىت رەتٸندە اتاپ ٶتٸلدٸ. قازاقستاندىق دەرٸگەرلەرگە گەرمانييانىڭ جەتەكشٸ ۋنيۆەرسيتەتتٸك كلينيكالارىندا تاعىلىمدامادان ٶتۋ مٷمكٸندٸگٸ قاراستىرىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار, نەمٸس تەجٸريبەسٸ نەگٸزٸندە ەلٸمٸزدە رەابيليتاتسييالىق مەديتسينانى دامىتۋ جوسپارلانۋدا.

كەزدەسۋدە مەدەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا دا مەن بەرٸلدٸ. قازاقستان-نەمٸس ۋنيۆەرسيتەتٸ, گيوتە ينستيتۋتى جەنە «ۆوزروجدەنيە» نەمٸس ەتنومەدەني بٸرلەستٸگٸنٸڭ باستامالارى ەكٸ حالىقتىڭ ٶزارا تٷسٸنٸستٸگٸن ارتتىرىپ, دوستىق كٶپٸرٸن نىعايتۋدا ماڭىزدى رٶل اتقارۋدا.

قازاقستاندا قانشا نەمٸس بار جەنە قانشاسى كٶشٸپ كەتتٸ?

قازٸر كٶشٸ-قون قارقىنى بەسەڭدەگەنٸمەن, توقتاعان جوق. 2024 جىلى گەرمانيياعا قونىس اۋدارعان ەتنيكالىق نەمٸستەردٸڭ سانى شامامەن 2 000 ادامدى قۇرادى. دەگەنمەن سوڭعى جىلدارى گەرمانييادان كەرٸ كٶشٸپ كەلٸپ جاتقان ەتنيكالىق نەمٸستەردٸڭ دە ٷلەسٸ ارتىپ كەلەدٸ.

2023 جىلى قازاقستان مەن گەرمانييا اراسىنداعى تاۋار اينالىمى شامامەن 3,9 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرادى, بۇل ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 41%-عا ارتىق. بۇل ٶسٸم ەكٸ ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ نىعايىپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتەدٸ.

ەكسپورت جەنە يمپورت قۇرىلىمى

قازاقستاننان گەرمانيياعا ەكسپورت كٶلەمٸ 742,3 ميلليون دوللاردى قۇرادى, بۇل 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 40%-عا جوعارى. نەگٸزگٸ ەكسپورتتىق تاۋارلار قاتارىنا شيكٸ مۇناي, كٶمٸر بريكەتتەرٸ جەنە كٷمٸس كٸرەدٸ.

گەرمانييادان قازاقستانعا يمپورت كٶلەمٸ 3,15 ميلليارد دوللاردى قۇرادى, بۇل 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 41,2%-عا ارتىق. يمپورتتىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸن ۇشاقتار, اۆتوموبيلدەر جەنە دەرٸ-دەرمەكتەر قۇرايدى.

گەرمانييانىڭ قازاقستانداعى ينۆەستيتسييالىق قاتىسۋى

گەرمانييا قازاقستانداعى ەڭ ٸرٸ شەتەلدٸك ينۆەستورلاردىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى. 2023 جىلى گەرمانييادان قازاقستانعا تٸكەلەي ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸ 64%-عا ٶسٸپ, 183 ميلليون دوللاردان استى. بۇل ينۆەستيتسييالار نەگٸزٸنەن ساۋدا, ٶنەركەسٸپ جەنە جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا سالالارىنا باعىتتالعان.

ساۋدا قاتىناستارىنىڭ بولاشاعى

قازاقستان مەن گەرمانييا اراسىنداعى ساۋدا قاتىناستارىنىڭ نىعايۋى ەكٸ ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق ەرٸپتەستٸكتٸڭ تەرەڭدەۋٸنە ىقپال ەتۋدە. گەرمانييانىڭ قازاقستانداعى ينۆەستيتسييالىق قاتىسۋى مەن ساۋدا اينالىمىنىڭ ٶسۋٸ ەكٸ ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ بولاشاعى زور ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.

وسىلايشا, قازاقستان مەن گەرمانييا اراسىنداعى ساۋدا قاتىناستارى 2023 جىلى ايتارلىقتاي نىعايىپ, ەكٸ ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ تەرەڭدەۋٸنە جول اشتى.