Foto: Aqorda
Búginde Germaniia Býndesratynyń Prezidenti retinde tanylǵan Anke Relinger – kópshilikke tek saiasatker retinde ǵana emes, bir kezderi kásibi deńgeide jeńil atletikamen ainalysqan, úlken sportta ózin dáleldegen tulǵa. Onyń saiasi joly – tabandylyq pen jigerdiń jemisi bolsa, sporttyq kezeńi – bul qasietterdiń qainar kózi.
Sportqa alǵashqy qadamyn mektep qabyrǵasynda bastaǵan Anke Saar jeriniń chempiony atanyp, iadro laqtyrýda aimaqtyq rekord ornatty. 1996 jyly 17 tamyzda ol snariadty 16,03 metrge laqtyryp, Saar tarihyndaǵy eń úzdik nátijeniń iesi atandy. Bul rekord áli kúnge deiin jańarmaǵan. Budan buryn, 1995 jyly 23 qyrkúiekte ol disk laqtyrýda da jastar arasyndaǵy Saar rekordyn tirkedi – 49,18 metr. Bul kórsetkishter tek sporttyq jetistik emes, onyń tártipke, jattyǵýǵa, maqsat qoiýǵa jáne ózin-ózi damytýǵa degen biik talpynysyn kórsetedi.
Qazaqstanǵa resmi saparmen kelgen Germaniia Býndesratynyń Prezidenti Anke Relinger Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevpen kezdesý ótkizdi. Kezdesý barysynda Anke Relinger Qazaqstan basshysyna óz rizashylyǵyn bildirip, ekijaqty yntymaqtastyqtyń tereńdeýi jolynda birlesip jumys isteýge daiyn ekenin atap ótti:
«Oi-pikir almasýǵa ýaqyt bólgenińiz úshin kóp raqmet. Sizdiń ystyq yqylasyńyzdy Federaldyq Prezident Shtainmaierge jetkizemin. Ol – Qazaqstan men Ortalyq Aziianyń shynaiy dosy. Qazaqstan orta derjava retinde bizdiń osy óńirdegi negizgi seriktesimiz», – dedi Anke Relinger.
Onyń aitýynsha, qazirgi jahandyq týrbýlenttilik jaǵdaiynda Qazaqstan men Germaniia arasyndaǵy senimdi dialog pen ózara qoldaýǵa negizdelgen áriptestik erekshe mańyzǵa ie. Germaniia Qazaqstanmen jasyl energetika, logistika, kásipkerlik jáne bilim berý salalarynda bailanystardy keńeitýge nietti.
Saýda, investitsiia jáne jasyl energetika: senimdi áriptestik
Qazaqstan men Germaniia arasyndaǵy qarym-qatynas jańa serpin alyp otyr. Bul – tek diplomatiialyq qadam emes, naqty ekonomikalyq jáne strategiialyq áriptestikke baǵyttalǵan utymdy dialog.
Búginde Qazaqstan Germaniia úshin Ortalyq Aziiadaǵy basty ekonomikalyq serikteske ainaldy: aimaqtaǵy Germaniiamen jasalatyn saýdanyń 81%-y Qazaqstanǵa tiesili. 2023 jylǵy ekijaqty taýar ainalymy $4 mlrd-qa jetip, 5,9% ósim kórsetti. Ásirese, Qazaqstandyq ónimderdiń eksporty $1,2 mlrd-qa jetip, 56,8%-ǵa artty. Bul – Qazaqstan úshin saýda qurylymyn ártaraptandyrý men ishki óndiristi ilgeriletý jolynda mańyzdy kórsetkish.
Investitsiia salasynda da aiqyn alǵa jyljý baiqalady. 2005 jyldan beri Germaniia Qazaqstan ekonomikasyna $7,2 mlrd tikelei investitsiia salǵan. Munyń 90%-y shikizattyq emes sektorlarǵa: óńdeý ónerkásibi, himiia óndirisi, qurylys materialdary, transport jáne agroónerkásip keshenine baǵyttalǵan. Bul trend – Qazaqstannyń indýstriialandyrý jáne tehnologiialyq jańǵyrý jolyndaǵy senimdi baǵytyn bildiredi.
Energetika salasy – qos el yntymaqtastyǵynyń strategiialyq ózegi. 2023 jyly Germaniia 10,6 mln tonna qazaqstandyq munai importtap, Qazaqstandy bul salada mańyzdy seriktes retinde bekitti. Alaida, bolashaq energiia baǵytynda da naqty bastamalar bar. Eki el sý sýtegi jáne «jasyl energetika» salasynda birlesken jobalardy damytýǵa múddeli. Bul bastamalar klimattyq mindettemelerdi oryndaý men innovatsiialyq óndiristi damytýda mańyzdy ról atqarady.
Geosaiasi logistika jáne ónerkásiptik kooperatsiia
Qazaqstan men Germaniia arasyndaǵy qarym-qatynastyń taǵy bir mańyzdy qyry – logistika jáne ónerkásiptik kooperatsiia. Germaniia Eýropa úshin Qazaqstandy senimdi tranzittik hab retinde qarastyrady. 2023 jyly Orta dáliz (Middle Corridor) arqyly 4,5 mln tonna júk tasymaldanǵan. Bul Qytaidan Eýropaǵa Resei men Irandy ainalyp ótetin balama dálizge degen suranystyń artqanyn kórsetedi. Orta dálizdiń damýy – tek Qazaqstan emes, Eýropalyq Odaq múddesine de sai.
Ónerkásip salasynda eki el birlesken indýstriialyq klasterler qurýdy kózdep otyr. Erkin ekonomikalyq aimaqtar (SEZ) bazasynda qurylatyn zamanaýi klasterler – sheteldik kompaniialar úshin óndiristik infraqurylymy damyǵan, salyqtyq artyqshylyqtarǵa ie orta qalyptastyrady. Bul – nemis kásipkerleri úshin Qazaqstandy tehnologiialyq óndiris pen eksporttyń jańa núktesine ainaldyra alady.
Sondai-aq, geologiia jáne paidaly qazbalardy igerý salasyndaǵy yntymaqtastyq – Germaniia úshin asa ózekti.Ónerkásiptik ónimderdiń mańyzdy komponentteri sanalatyn sirek kezdesetin metaldar men shikizat kózderin birlesip igerý – jahandyq básekelestikke daiyn bolýdyń amaly.
Germaniia – Qazaqstan ekonomikasyna $6,7 mlrd investitsiia quiǵan senimdi áriptes
Qazaqstan men Germaniia arasyndaǵy ekonomikalyq áriptestik jyldan-jylǵa nyǵaiyp keledi. 2005 jyldan beri Qazaqstanda 740-tan astam nemis kompaniiasy men 400-ge jýyq birlesken kásiporyn tabysty jumys isteýde.
Resmi málimetke sáikes, osy kezeńde nemis biznesiniń Qazaqstan ekonomikasyna quiǵan tikelei investitsiia kólemi $6,7 milliardqa jetken. Ásirese, 2023 jyly airyqsha serpin baiqaldy – bir jylda tartylǵan tikelei investitsiia kólemi $770,2 million dollardy qurady.
Almatyǵa sapary
Almaty qalasynyń ákimi Darhan Satybaldy Germaniia Býndesratynyń Prezidenti, Saar federaldy jeriniń Premer-ministri Anke Relingermen kezdesý ótkizdi.
Kezdesý barysynda saýda-ekonomikalyq bailanystarǵa erekshe nazar aýdaryldy. Búginde Almatyda nemis kapitalynyń qatysýymen 370-ten astam kásiporyn jumys isteidi. Olardyń qatarynda Siemens, Volkswagen, Metro Cash & Carry, Bayer, Knauf sekildi álemge tanymal kompaniialar bar. Bul – Germaniianyń Qazaqstan ekonomikasyna degen seniminiń jáne Almatynyń iskerlik áleýetiniń aiǵaǵy.
Meditsina salasyndaǵy áriptestik te mańyzdy baǵyt retinde atap ótildi. Qazaqstandyq dárigerlerge Germaniianyń jetekshi ýniversitettik klinikalarynda taǵylymdamadan ótý múmkindigi qarastyrylyp jatyr. Sonymen qatar, nemis tájiribesi negizinde elimizde reabilitatsiialyq meditsinany damytý josparlanýda.
Kezdesýde mádeni-gýmanitarlyq bailanystardy nyǵaitýǵa da mán berildi. Qazaqstan-Nemis ýniversiteti, Giote Institýty jáne «Vozrojdenie» nemis etnomádeni birlestiginiń bastamalary eki halyqtyń ózara túsinistigin arttyryp, dostyq kópirin nyǵaitýda mańyzdy ról atqarýda.
Qazaqstanda qansha nemis bar jáne qanshasy kóship ketti?
Qazir kóshi-qon qarqyny báseńdegenimen, toqtaǵan joq. 2024 jyly Germaniiaǵa qonys aýdarǵan etnikalyq nemisterdiń sany shamamen 2 000 adamdy qurady. Degenmen sońǵy jyldary Germaniiadan keri kóship kelip jatqan etnikalyq nemisterdiń de úlesi artyp keledi.
2023 jyly Qazaqstan men Germaniia arasyndaǵy taýar ainalymy shamamen 3,9 milliard AQSh dollaryn qurady, bul ótken jylmen salystyrǵanda 41%-ǵa artyq. Bul ósim eki el arasyndaǵy ekonomikalyq bailanystardyń nyǵaiyp kele jatqanyn kórsetedi.
Eksport jáne import qurylymy
Qazaqstannan Germaniiaǵa eksport kólemi 742,3 million dollardy qurady, bul 2022 jylmen salystyrǵanda 40%-ǵa joǵary. Negizgi eksporttyq taýarlar qataryna shiki munai, kómir briketteri jáne kúmis kiredi.
Germaniiadan Qazaqstanǵa import kólemi 3,15 milliard dollardy qurady, bul 2022 jylmen salystyrǵanda 41,2%-ǵa artyq. Importtyń negizgi bóligin ushaqtar, avtomobilder jáne dári-dármekter quraidy.
Germaniianyń Qazaqstandaǵy investitsiialyq qatysýy
Germaniia Qazaqstandaǵy eń iri sheteldik investorlardyń biri bolyp tabylady. 2023 jyly Germaniiadan Qazaqstanǵa tikelei investitsiialar kólemi 64%-ǵa ósip, 183 million dollardan asty. Bul investitsiialar negizinen saýda, ónerkásip jáne jańartylatyn energiia salalaryna baǵyttalǵan.
Saýda qatynastarynyń bolashaǵy
Qazaqstan men Germaniia arasyndaǵy saýda qatynastarynyń nyǵaiýy eki el arasyndaǵy ekonomikalyq áriptestiktiń tereńdeýine yqpal etýde. Germaniianyń Qazaqstandaǵy investitsiialyq qatysýy men saýda ainalymynyń ósýi eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń bolashaǵy zor ekenin kórsetedi.
Osylaisha, Qazaqstan men Germaniia arasyndaǵy saýda qatynastary 2023 jyly aitarlyqtai nyǵaiyp, eki el arasyndaǵy ekonomikalyq bailanystardyń tereńdeýine jol ashty.
