سەۋٸردٸڭ ەكٸنشٸ جارتىسىندا COVID-19 ينفەكتسيياسىنا قارسى جاپپاي ۆاكتسينا سالۋ باستالادى. وسىعاي وراي «قازاقپارات» حاا ەربٸر ەكپە الۋشى بٸلۋٸ تيٸس نەگٸزگٸ ەرەجەلەر مەن نورمالاردى ماماننىڭ ايتۋىمەن ىقشامداپ بەرٸپ وتىر.
بۇل ەرەجەلەردٸ بٸزگە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇلتتىق ورتالىعى باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ەپيدەميولوگ ايناگٷل قۋاتباەۆا تٷسٸندٸردٸ.
1. ۆاكتسينا سالعىزۋشى ٶز ستاتۋسىن انىقتاۋى كەرەك
«ەڭ الدىمەن سٸز ارنايى قاۋٸپ-قاتەر توپتارىنا جاتپايتىن ادام بولساڭىز ٶزٸڭٸزدٸڭ ۋچەسكەلٸك دەرٸگەرٸڭٸزگە تەلەفون ارقىلى حابارلاساسىز. ول سٸزدٸڭ ستاتۋسىڭىزدى انىقتايدى. ەگەر سٸز بٸرٸنشٸ شەپتەگٸ قاۋٸپ-قاتەر توبىنا جاتپايتىن قاراپايىم تۇرعىن بولساڭىز, ۆاكتسينانىڭ قوسىمشا پارتيياسى كەلگەنگە دەيٸن سٸزدٸ تٸزٸمگە الادى.
قازٸر ەمدٸك مەكەمەلەردە جەرگٸلٸكتٸ حالىقتىڭ سانىنا قاراي جوسپار جاسالىپ جاتىر. سول جوسپار بويىنشا كەزەگٸڭٸز كەلگەندە سٸزدٸ شاقىرادى. تەلەفون ارقىلى نەمەسە WhatsApp حابارلاما ارقىلى بايلانىسقا شىعادى.
ۆاكتسينا العىسى كەلگەندەر قوڭىراۋ كٷتٸپ وتىرماي, دەرٸگەرگە ٶزدەرٸ حابارلاسۋعا بولادى. «وسى كٷنگە دەيٸن ەشكٸم حابارلاسقان جوق. ستاتۋسىمدى بٸلەيٸن دەپ ەدٸم» دەپ مەن-جايدى تٷسٸندٸرەسٸز».
2. كەلٸسٸلگەن ۋاقىتتان كەشٸكپەڭٸز
«تٸزٸمدەگٸ كەزەگٸڭٸز كەلگەندە ماماندار حابارلاسىپ, ەكپەنٸڭ كٷنٸ مەن ۋاقىتىن ايتادى. سٸزدٸڭ بۇل كەزدەگٸ ەڭ باستى مٸندەتٸڭٸز – كەلٸسٸلگەن ۋاقىتتان كەشٸكپەي بارۋ. سەبەبٸ, وسىنشا ەڭبەكپەن كەلگەن ۆاكتسينانى ىسىراپ ەتۋگە بولمايدى.
كەشٸكپەۋ نەگە ماڭىزدى? ٶيتكەنٸ ۆاكتسينانى اشقاننان كەيٸن 2 ساعاتتىڭ ٸشٸندە ەگٸلٸپ قويۋى كەرەك. ەگەر 2 ساعاتتان ارتىق ۋاقىت ٶتٸپ كەتسە, ول ۆاكتسينانى بٸز اۆتوماتتى تٷردە جويۋعا مٸندەتتٸمٸز. ياعني, قۇتىسىمەن بٸرگە ارنايى دەزينفەكتسييالىق پرەپاراتقا سالىنىپ, جويىلادى.
ۆاكتسيناتسيياعا كەلگەن ازامتتاردىڭ بەرٸ اۋىرماعان, دەنٸ ساۋ بولۋى كەرەك. ٷيدەن شىعاردا دەنەڭٸز دەل سال بولىپ, باسىڭىز اۋىرىپ, بالتىرىڭىز سىزداعانىن بايقاساڭىز, سوزىلمالى اۋرۋلارىڭىزدىڭ ٶرشۋ كەزەڭٸ وسى سەتكە سەيكەس كەلٸپ قالسا, دەرٸگەرگە جاعدايىڭىزدى ايتىپ, كەلٸسٸلگەن ۋاقىتتا بارا المايتىنىڭىزدى ەسكەرتۋٸڭٸز كەرەك.
ۆاكتسيناتسييا ەرٸكتٸ ەكەنٸن دە ۇمىتپاۋ كەرەك. ەگەر قالاماساڭىز, دەرٸگەر حابارلاسقان كەزدە دايىن ەمەس ەكەنٸڭٸزدٸ ايتىپ باس تارتا الاسىز».
3. ۆاكتسينا الۋشى قانداي قۇجاتتارعا قول قويادى?
«ۆاكتسيناتسييا جاساۋدىڭ الدىندا ٶز ەركٸمەن ەكپە سالىنىپ جاتقانى تۋرالى قولحات الىنادى. ياعني, ەكپە الۋشى بٸر قۇجاتقا عانا قول قويادى. ونىڭ الدىندا دەرٸگەر وسى جۇقپانىڭ نە ٷشٸن ٶتە اۋىر ٶتەتٸنٸن, ونىڭ الدىن الۋدىڭ ەڭ تيٸمدٸ جولى ۆاكتسينا سالۋ ەكەنٸن تٷسٸندٸرٸپ ايتادى.
ۆاكتسينا العاندا قانداي قاۋٸپ-قاتەر بار, ۆاكتسينا الماعاندا قانداي قاۋٸپ-قاتەر بار ەكەنٸ ايتىلادى. سونىڭ بەرٸ ايتىلعاننان كەيٸن ادام ٶز تاڭداۋىن ايتىپ, قولحاتقا قولىن قويادى. سودان كەيٸن بارىپ مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن ٶتەدٸ».
4. دەرٸگەردٸڭ سۇراقتارىنا ويلانىپ, شىنايى جاۋاپ بەرٸڭٸز
«ەدەيٸ قايتالاپ ايتىپ جاتىرمىن, ەكپە الۋعا بارعان ادامنىڭ سول سەتتە دەنساۋلىعىندا كٸنەرات بولماۋى كەرەك. دەرٸگەرلەر ەكپە الۋشىنىڭ مٸندەتتٸ تٷردە مەديتسينالىق قاراۋدان ٶتكٸزەدٸ. نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق اكتٸلەرٸمٸزدە ۆاكتسينا الۋعا كەلگەن ادامدارعا قويىلاتىن ارنايى سۇراقتاردىڭ تٸزٸمٸ بار. بۇل سۇراقتار مٸندەتتٸ تٷردە قويىلادى جەنە ولاردىڭ ٶز رەتٸ بەلگٸلەنگەن. وسى سۇراقتارعا شىنايى جاۋاپ بەرۋ كەرەك.
اللەرگيياسى بار ادامدارعا تەورييالىق تۇرعىدا ۆاكتسينا سالۋعا بولادى. سوندىقتان سپەتسيفيكالىق سۇراقتار قويۋ ارقىلى ەر ادامعا ينديۆيدۋالدى تٷردە ۆاكتسينا قويۋعا بولاتىنىن نەمەسە بولمايتىنىن انىقتايمىز. سوزىلمالى اۋرلارى بولعان ناۋقاستارعا دا ارنايى سۇراقتار قويىپ, ول سىرقاتىنىڭ ٶرشۋ كەزەڭٸ بار-جوعىن انىقتايمىز.
ەرينە, دەنە قىزۋىن, ىقتيمالدىعى جوعارى اۋرۋ بەلگٸلەرٸن, دەنەنٸڭ بٶرتۋٸن ەسكەرەمٸز. مۇرنىن قاراپ, تاماعىنداعى بادامشا بەزدەرٸنٸڭ كٷيٸن تەكسەرەمٸز. كٶزٸنە قارايمىز. ياعني كٶزگە كٶرٸنٸپ تۇرعان دەنە مٷشەلەرٸندە قانداي دا بٸر ٶزگەرٸستٸڭ بار-جوعى قارالادى.
جٷرەك-قانتامىر, ٶكپە تىنىس جولدارىنىڭ جەنە ت.ب. جٷيەلەر اۋرۋلارى بويىنشا ەسەپتە تۇرعان ادامدار ٶزٸنٸڭ جاقسى كٷيدە جٷرگەنٸن ايتىپ كەلسە, دەرٸگەرلەر جٷرەگٸ مەن ٶكپەسٸن تىڭدايدى.
وسىنداي مەديتسينالىق قاراۋ ارقىلى ۆاكتسيناتسيياعا كەلگەندەردٸڭ اعزاسىندا بەلگٸلٸ بٸر ۆاكتسيناتسيياعا كەرٸ كٶرسەتكٸشتەر انىقتالىپ جاستا, ونىڭ بەرٸ مەديتسينالىق قۇجاتتارىنا جازىلىپ كٶرسەتٸلەدٸ. مەديتسينالىق كەرٸ كٶرسەتكٸش ۋاقىتشا نەمەسە تٷبەگەيلٸ بولۋى مٷمكٸن.
ۆاكتسيناتسييا ۋاقىتىمەن قاتار كەلۋٸنٸڭ ەسەرٸنەن بولاتىن ەرتٷرلٸ اسقىنۋلاردىڭ الدىن الىپ, ودان ساقتاندىرۋدىڭ بٸردەن-بٸر جولى وسى».
5. ەكپە بٶلمەسٸندە نەنٸ ەسكەرۋ قاجەت?
«بۇدان كەيٸن مامان ەكپە الۋشىنىڭ امبۋلاتورييالىق كٸتاپشاسىنا ۆاكتسيناتسييا الۋشىنىڭ وسى دەرٸگەرگە كەلگەن مەزەتتەگٸ جاعدايىن تٷبەگەيلٸ سيپاتتاپ جازىپ, وسى مەزەتتە قاجەتتٸ ۆاكتسينانىڭ اتىن كٶرسەتٸپ, وسى ۆاكتسينا الۋعا قارسى كٶرسەتكٸشتەرٸ جوق ەكەندٸگٸن نەگٸزگە الا وتىرىپ – رۇقسات ەتەتٸندٸگٸ تۋرالى جازبا قالدىرادى.
سودان كەيٸن عانا بارلىق قاعازىن ۇستاتىپ, ەگۋ بٶلمەسٸنە جٸبەرەدٸ. مۇندا ەكپە سالۋشى ماماندار – مەدبيكەلەر امبۋلاتورييالىق كارتاعا مەديتسينالىق تەكسەرۋ جاساعان دەرٸگەردٸڭ نە دەپ جازعانىن مۇقييات تٷردە وقيدى.
ول جەردە ازاماتتىڭ قاي كٷنٸ, قاي ساعاتتا كەلگەنٸ, دەنە تەمپەرتۋراسى مەن مەديتسينالىق قاراۋدا انىقتالعان ستاتۋسىن راستايتىن مەلٸمەتتەرٸ جازىلادى. امبۋلاتورلىق كارتاداعى كەلگەن ازاماتقا كٶرسەتٸلگەن ۋاقىت پەن داتاسى جەنە «ۆاكتسينا جاساۋعا رۇقسات ەتٸلەدٸ» دەگەن جازىلۋى كەرەك. ەگۋشٸ مەدبيكە وسى كارتاعا قاراۋى كەرەك».
6. مەديتسينالىق تەكسەرۋ قورىتىندىسى بٸر كٷنگە عانا جارامدى
«بٸراق ەگۋ بٶلمەسٸنە بارا جاتقان جولدا جۇمىسىڭىزعا شۇعىل شاقىرىپ قالىپ, كٸرە الماي كەتۋٸڭٸز مٷمكٸن. كەلەسٸ كەلگەندە قايتادان دەرٸگەردٸڭ قاراۋىنان ٶتەسٸز. ول مٸندەتتٸ. سول ٷشٸن مەديتسينالىق باقىلاۋدان ٶتكەن ۋاقىت امبۋلاتوريالىق كارتادا ناقتى جازىلادى.
ەگۋ بٶلمەسٸندەگٸ مەدبيكە امبۋلاتورييالىق كارتاداعى ۋاقىتتىڭ ەسكٸرگەنٸن كٶرسە, ستاتۋسىڭىزدى ناقتىلاۋعا قايتا دەرٸگەرگە جٸبەرەدٸ.
ٶيتكەنٸ كەشەگٸ بولعان دەنساۋلىق جاعدايىڭىز بەن بٷگٸنگٸ دەنساۋلىق جاعدايىڭىز سەيكەسپەۋٸ ەبدەن مٷمكٸن. كەشە دەرٸگەرگە قارالعاندا ساۋ بوعانىڭىزبەن, بٸر كٷننٸڭ ٸشٸندە كٶشەدە ۆيرۋس جۇقتىرعان اداممەن كەزدەيسوق كونتاكتٸگە تٷسۋٸڭٸز مٷمكٸن. سوندىقتان ەرتەڭٸندە دەرٸگەرگە بارماستان بٸردەن ەگۋ بٶلمەسٸنە كەلسەڭٸز, ٶزٸڭٸزگە دە, باسقالارعا دا قاۋٸپ تٶندٸرەسٸز دەگەن سٶز.
بٸزدٸڭ مەدبيكەلەر ول جاعىن جاقسى بٸلەدٸ. وندايعا جول بەرٸلمەۋٸ كەرەك. ونىڭ بەرٸن كٸشكەنتاي بالالارعا ۆاكتسينا سالعان كەزدە مۇقييات تٷسٸندٸرٸپ ايتامىز. ول تەرتٸپتٸ ەگۋگە جاۋاپتى ماماندار جاتقا بٸلەدٸ جەنە ەرەسەك ازاماتتاردى ەگۋ بارىسىندا دا سول تاكتيكا ٸسكە اسىرىلادى».
7. «سپۋتنيك V» يىق بۇلشىق ەتٸنە سالىنادى
«سپۋتنيك V» ۆاكتسيناسى يىقتىڭ دەلتا تەرٸزدەس بۇلشىق ەتٸنە ەگٸلەدٸ. ول 2 ەتاپتا سالىنادى. بٸرٸنشٸ جەنە ەكٸنشٸ ەتاپتىڭ اراسىندا 21 كٷن ٶتۋٸ كەرەك. ال بەلگٸلٸ بٸر جاعدايمەن 21 كٷننەن اسىرىپ الساڭىز, 60 كٷنگە دەيٸن ۋاقىتىڭىز بار. ياعني, ەكٸ ەتاپتىڭ اراسىندا 60 كٷنگە دەيٸن ارالىققا جول بەرٸلەدٸ.
سوڭعى زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىسى بٸرٸنشٸ جاساعان ۆاكتسينادان كەيٸن اعزادا پايدا بولعان انتيدەنەلەردٸڭ يممۋندىق قابٸلەتٸ 60 كٷن بويى جوعارى دەڭگەيدە ساقتالاتىنىن كٶرسەتتٸ».
ەلٸ دە بولسا, عىلىمي جۇمىستاردىڭ جالعاسۋىنا بايلانىستى, ەكٸ ۆاكتسينانىڭ ارالىعى 60 كٷننەن اسسا, قايتادان بٸرٸنشٸ ەتاپتان باستاۋ كەرەكتٸگٸ عىلىمي تۇرعىدان دەلەلدەنگەن جوق».
8. قازاقستان اۋماعىندا كورناۆيرۋسقا قارسى اقىلى ۆاكتسينالاۋ زاڭداستىرىلماعان
«پاندەمييانىڭ كەزٸندە بۇل ۆاكتسينا ارنايى ٷكٸمەت تاراپىنان بٶلٸنگەن اقشاعا ساتىپ الىنىپ وتىر. سول ٷشٸن ۆاكتسينالاۋعا شاقىرىلعان ازاماتتاردىڭ بارلىعىنا تەگٸن جاسالادى.
ال ەگەر بٸرەۋ «بٸزدٸڭ مەكەمەمٸزدە ەشقانداي كەرٸ ەسەرٸ جوق, تيٸمدٸلٸگٸ جوعارى كەرەمەت اقىلى ۆاكتسينا بار» دەسە, ويلانۋىڭىز كەرەك. «بۇل قايدان كەلگەن باتپان قۇيرىق? سول مەزەتتە قۇزىرلى ورگاندارعا حابارلاسىپ, انىق-قانىعىن بٸلٸپ بەرٸڭٸز» دەپ قىزىعۋشىلىق بٸلدٸرۋٸڭٸز قاجەت.
كوروناۆيرۋسقا قارسى اقىلى تٷردە ۆاكتسينا سالۋ ەلٸمٸزدە زاڭداستىرىلماعان. باسقا ۆاكتسينالاردى اقىلى سالعىزۋعا بولادى. بٸراق كوروناۆيرۋس ۆاكتسيناسىن اقىلى تٷردە سالۋ زاڭداستىرىلماعان. سەبەبٸ ٷكٸمەت تاراپىنان ورتالىقتاندىرىلعان جٷيەمەن, تەكسەرۋدەن ٶتكەن, كٷمەنسٸز ۆاكتسينانى الىپ وتىرعاندىقتان ول مەملەكەتتٸك مەديتسينا مەكەمەلەرٸندە عانا اقىسىز جاسالۋ قاراستىرىلعان.
بٷگٸنگٸ تاڭدا اقىلى تٷردە ۆاكتسيناتسييالاۋدى ۇيىمداستىرۋ ۆاكتسيناتسييامەن قامتاماسىز ەتٸلەتٸن ادامداردى جوعارى دەڭگەيدە قامتۋعا كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزەدٸ جەنە ۆاكتسينانىڭ ەپيدەميولوگييالىق احۋالعا تيٸمدٸگٸن تٶمەندەتەدٸ».
9. قانداي مەكەمەلەر ۆاكتسينا سالۋعا قۇزىرلى?
«ۆاكتسينا ەگۋگە رۇقساتى بار مەكەمەلەردٸڭ تٸزٸمٸن جەرگٸلٸكتٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالاردىڭ سايتتارىنان قاراۋعا, ال ول جەردەن قاراۋعا مٷمكٸندٸگٸڭٸز بولماسا, ۋچاسكەلٸك دەرٸگەرٸڭٸزدەن بٸلە الاسىز.
ەلٸمٸزدە ۆاكتسينالاۋ جاسامايتىن ەمحانا جوق دەۋگە بولادى. ەمحانالاردىڭ بارلىعىندا ۆاكتسينالاۋ بۇرىننان جاسالادى. تٸپتٸ جاراقات پۋنكتٸندە دە ۆاكتسينا سالىنادى.
ستاتسيونارلار مەن وڭالتۋ ورتالىقتارىندا عانا جاسالمايدى. قاجەت بوپ جاستا, جەرگٸلٸكتٸ باسقارمانىڭ شەشٸمٸمەن ول مەكەمەلەردٸ دە جابدىقتاۋعا بولادى.
بٷگٸنگٸ كٷنٸ ەلٸمٸزدە 600-دەن استام ەگۋ پۋنكتەرٸ دايىندالعان. سانيتارلىق-ەپيدەميولوگييالىق قاداعالاۋ قىزمەتٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸ ەكپە جاسايتىن پۋنكتەردٸڭ نۇسقاۋلارعا سەيكەستٸگٸن مونيتورينگتەپ وتىرادى.
«سپۋتنيك V» -18 گرادۋستا ساقتالۋى كەرەك. ەڭ بٸرٸنشٸ وسى تەمپەراتۋرالىق تٸزبەك ساقتالۋى قاداعالانادى».
10. كٸشٸ مەديتسينالىق پەرسونال ۆاكتسينا سالا المايدى
«نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق اكتٸلەرٸمٸز بويىنشا, وقىعان, ٷيرەنگەن, ارنايى رۇقساتى بار مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸ عانا ۆاكتسيناتسييا جاساي الادى. كٸشٸ مەديتسينالىق پەرسونال ۆاكينا سالا المايدى. قاراپايىم تٸلمەن ايتساق, تەحنيچكالاردىڭ ۆاكتسينا جاساۋعا قۇقىعى جوق.
نەگٸزٸنەن مەدبيكەلەر جاسايدى. دەرٸگەر دە جاساۋى مٷمكٸن. بٸراق كٶبٸنە جىلىنا بٸر رەت ەمتيحان تاپسىرىپ, قولىنا رۇقسات قاعاز العان مەدبيكەلەر جاسايدى.
11. ۆاكتسينا العان ادام نەشە ساعات جۇمىستان بوساتىلادى?
«ۆاكتسينا ەرٸكتٸ تٷردە سالىناتىن بولعاندىقتان, مەكەمەلەردٸڭ باسشىلارىن حاباردار ەتٸپ جاتىرمىز. ەگەر ٷلكەن مەكەمە بولسا, ول جەردٸڭ ٶزٸندە ەگۋ پۋنكتەرٸن ۇيىمداستىرۋ تاپسىرىلىپ جاتىر.
ەكپە العاننان كەيٸن قىزمەتكەر جارتى ساعات وتىرىپ, تٷبەگەيلٸ جۇمىسىنا كٸرٸسٸپ كەتە بەرەدٸ. ۆاكتسينا الىپ بولعاننان كەيٸن اۋىر جۇمىس ٸستەمەۋ كەرەك دەگەن تالاپ جوق. جۇمىس بەرۋشٸ ٷيگە جٸبەرەمٸن دەسە, ونى ٶزٸ شەشەدٸ. بٸزدٸڭ تاراپىمىزدان ونداي نۇسقاۋ بەرٸلمەيدٸ.
12. ەكپە سالاتىن ماماننىڭ مٸندەتٸ
«ەڭ بٸرٸنشٸ مەدبيكە كەلگەن ادامنىڭ امۋبلاتورييالىق كارتاسىن قاراپ, اتى-جٶنٸن ناقتىلايدى. ول مەلٸمەتتەردٸڭ كەلگەن كٸسٸنٸڭ تٶل قۇجاتىنا سەيكەس بولۋى دا كٶزدەلگەن. باعانا ايتقانىمداي, امبۋلاتورييالىق كارتاداعى مەلٸمەتتەر ۆاكتسينا الۋشىنىڭ بٷگٸنگٸ كٷنٸندەگٸ جاعدايىنا ساي كەلۋٸ قاجەت.
سوسىن بارىپ مەدبيكە ۆاكتسينانى شىعارادى. 3 مل-لٸك بٸر قۇتىنى 5 ادامعا 0,5 مل دوزادان ەگەمٸز. ەڭ بٸرٸنشٸ كەلگەن ادامنىڭ كٶزٸنشە قۇتىنىڭ سىرتىنا قابىرعا ساعاتتاعى ۋاقىت پەن داتا جازىلادى. -18 گاردۋس سۋىقتان شىعارىلعان ۆاكتسينا مەدبيكەنٸڭ الاقانىندا 2-3 مينۋتتىڭ ٸشٸندە ەريدٸ.
ەكٸنشٸدەن باستاپ بەسٸنشٸ ادام كەلگەنگە دەيٸن قۇتىنىڭ سىرتىنداعى ۋاقىت پەن قابىرعا ساعاتىنداعى ۋاقىت سالىستىرىلىپ وتىرىرلادى. ەكٸ ساعاتتان بٸر مينۋت تا اسىپ كەتكەن بولسا, جاڭا قۇتى ەكەلۋدٸ تالاپ ەتۋٸ كەرەك. ٶيتكەنٸ قۇتى اشىلاعاننان كەيٸن 2 ساعات ٸشٸندە ۆاكتسينا سالىنىپ بٸتۋٸ كەرەك.
13. ۆاكتسينا بٸر رەتتٸك شپريتسپەن ەگٸلەدٸ
«مەدبيكەنٸڭ قولىندا قولعاپ, بەتٸندە ماسكا بولۋى كەرەك. ۆاكتسينا بٸر رەتتٸك شپريتسپەن سالىنادى.
مەديتسينالىق ستولعا قويىپ, كەلۋشٸنٸڭ قولىن دايىندايدى. قولىن دايىنداپ بولعانشا ٶزٸن-ٶزٸ بلوكتايتىن نەمەسە ٶزدٸگٸنەن دەفورماتسيياعا ۇشىرايتىن شپريتس پايدالانىلىپ جاتقانىن ايتادى. ۆاكتسينانى ينەمەن تارتۋدىڭ الدىندا قۇتىنىڭ قالپاعىن شەشەدٸ. قالپاعىن شەشكەن كەزدە ورنىن بٸر رەت سپريتتٸك سالفەتكامەن سٷرتٸپ الادى.
بٸر قۇتىدا 3 مل ۆاكتسينا بار. سوندا 0,5 ميلليليتردەن دەگەندە 6 دوزا بولادى. بٸراق بٸز 5 ادامعا عانا جاسايمىز. ٶيتكەنٸ ەر دوزانى تارتقان سايىن شپريتس ٸشٸندە اۋا قالماس ٷشٸن بولىمسىز پورتسيياسىن شىعارىپ وتىرىلادى.
ول شىعارىلعان ازداعان مٶلشەرٸنٸڭ سىرتقى ورتاعا ەشقانداي قاۋپٸ جوق. اۋادا قالسا دا, جەرگە تٷسسە دە زييان كەلتٸرمەيدٸ. وعان قوسىمشا ەگۋ پۋنكتەرٸندە تازالاۋ ٶڭدەۋ جۇمىستارىنا دا كٶپ كٶڭٸل بٶلٸنەدٸ.
14. ەكپەدەن كەيٸن 30 مينۋت مامانداردىڭ باقىلاۋىندا بولىڭىز
«دوزا شپريتسكە تارتىلعاننان كەيٸن مەدبيكە قولىنا تاعى بٸر سپيرتتٸك سالفەتكانى الىپ, يىقتىڭ ينە سالاتىن جەرٸن سٷرتەدٸ. وسىدان كەيٸن ەكپە سالىنادى. ەكپە سالىنعاننان كەيٸن ينە كٸرگەن ورىنعا باكتەرييا تٷسٸپ كەتپەۋٸ ٷشٸن پلاستىر جاپسىرۋعا بولادى. بٸراق ونى ۋاقىتشا جاساۋ كەرەك نەمەسە سپيرتتٸك سالفەتكامەن باسىپ تۇرۋعا دا بولادى.
ورنىنان قوزعاپ, ارى-بەرٸ سٷرتۋدٸڭ قاجەت جوق. ۆاكتسيناتسييالاۋدان كەيٸن ازاماتتىڭ جاعدايىن كايتا سۇراپ, ۆاكتسيناتسييا تۋرالى مەلٸمەتتەر قاجەتتٸ مەديتسينالىق قۇجاتتارعا جەنە كومپيۋتەرلٸك دەرەكتەر جٷيەسٸنە ەنگٸزٸلەدٸ.
سالىپ بولعاننان كەيٸن مەدبيكە كەلۋشٸنٸڭ جاعدايىن سۇراۋعا مٸندەتتٸ, سەبەبٸ ۆاكتسيناتسييادان كەيٸنگٸ جاعدايى دا قاجەتتٸ مەلٸمەت, ول دا قۇجاتقا مٸنەتتٸ تٷردە جازىلادى.
1-2 مينۋت ٶتكەننەن كەيٸن قولدى تٷسٸرٸپ, كەلەسٸ بٶلمەدە 30 مينۋت كٷتۋ كەرەك. ۆاكتسينا سالىنعان ادامداردىڭ ەكپە العانىن راستايتىن قاعازدان جاسالعان بەيدج تاعامىز.
كەيبٸر مەملەكەتتەر بٸلەزٸك تاعىپ, تۇمارشا ٸلٸپ جاتادى. ونىڭ بەرٸ دە بەلگٸلەنگەن تەرتٸپكە بايلانىستى. ۆاكتسينا العان ادام الماعان اداممەن قارىم-قاتىناستا بولمايدى.
ەكٸ توپ بٶلەك-بٶلەك كٷتۋٸ كەرەك. ەڭ بٸرٸنشٸ بۇل بٷگٸنگٸ كٷنگٸ ەلەۋمەتتٸك ديستانتسييا تالابى, سونىمەن قاتار ۆاكتسينا الۋعا كەلگەن ازاماتتارىمىزدىڭ پسيحولوگييالىق جاعدايىن دا ويلاستىرۋىمىز قاجەت.
ياعني, ۆاكتسينا العان ادامنىڭ اۋزىنان شىققان ەربٸر سٶز ەگٸلمەگەن ادامعا ەر تٷرلٸ ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن. كەيبٸر ەزٸلقوي جاستار ەدەيٸ قورقىتىپ ايتۋى مٷمكٸن دەگەندەي. ەكپەدەن كەيٸن كەلۋشٸ 30 مينۋت كٷتٸپ بارىپ, تىسقا شىعادى. ودان ەرتە كەتۋگە رۇقسات بەرمەيمٸز».
15. ماماندار سٸزدٸ 3 كٷن بويى قاشىقتان باقىلايدى
«ٷي جاعدايىندا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸ كٷنٸنە بٸر رەت حابارلاسىپ, جاعدايىن سۇرايدى. بەينەقوڭىراۋ ارقىلى دا بايلانىسقا شىعۋى مٷمكٸن.
ٷيگە بارىپ ۆاكتسينا سالۋ قاراستىرىلىپ جاتقان جوق. ەگەر ونداي ٶتٸنٸش بولسا, ينديۆيدۋالدى تٷردە جەرگٸلٸكتٸ مەديتسينالىق مەكەمەنٸڭ قاداعالاۋىمەن, رۇقساتىمەن جاسالۋى كەرەك. بٷگٸندە ونداي قاجەتتٸلٸك تۋىنداپ وتىرعان جوق. قاجەتتٸلٸك تۋىنداپ جاتسا, جان-جاقتى ويلاستىرىلىپ بارىپ شەشٸم قابىلدانادى».
16. كوروناۆيرۋسپەن اۋىرعان ادامعا 6 اي بويى ۆاكتسينا سالۋعا بولمايدى
«عالىمدار كورناۆيرۋس ينفەكتسيياسى جۇققاننان كەيٸن پايدا بولاتىن انتيدەنەلەر 3-6 ايدىڭ اراسىندا تٷگەل جويىلاتىنىن دەلەلدٸ. ياعني ۆيرۋس جۇقتىرىپ اۋىرعان ادام 6 ايعا دەيٸن ۆاكتسينا سالدىرا المايدى. 6 اي ٶتكەننەن كەيٸن عانا سالدىرۋى كەرەك. قازٸرگٸ مەلٸمەت بويىنشا وسىنداي تالاپ بار.
17. 18-گە تولماعاندار نەگە ۆاكتسينا سالعىزا المايدى?
«جٷكتٸ ەيەلدەرگە جەنە جاسى 18-گە تولماعان ادامداردىڭ ۆاكتسينا الۋعا مٷمكٸندٸگٸ جوق. سەبەبٸ ولار ۆاكتسينا سىناعىنا قاتىسقان ەرٸكتٸلەر قاتارىنا الىنعان جوق. زەرتتەۋ بارىسىندا ولارعا ۆاكتسينا سالىنىپ, تەكسەرٸلگەن جوق.
سٶز سوڭىندا ايناگٷل قۋاتباەۆا ٶزٸنٸڭ ۆاكتسينا سالعىزعانىن ايتتى.
«مەنٸڭ ٶزٸم ۆاكتسينا سالدىرعاندار قاتارىنا جاتامىن. مەن ۆاكتسينا سالاسىندا جۇمىس ٸستەپ جٷرگەن ادام بولعاندىقتان, ٶزٸمنٸڭ وتباسىما قولجەتٸمدٸ ۆاكتسينانىڭ بەرٸن سالعىزۋعا تىرىسامىن», - دەدٸ ەپيدەميولوگ.
