بٸزدەگٸ ويلانباي ويبايعا باسا بەرەتٸن وپپوزيتسييا ٶكٸلدەرٸنٸڭ ميتينگ جاساۋعا سەبەپ بولاتىن سىلتاۋلارى تاۋسىلعان سيياقتى. سوندىقتان كەيبٸر شولاق بەلسەندٸلەر تاپتاۋرىن بولعان تاقىرىپتاردى ٶڭٸن اينالدىرىپ قايتادان كٶتەرٸپ جٷر. بۇعان وسى جەكسەنبٸدە الماتى قالاسىندا ۋتيل الىمدى مٷلدەم توقتاتۋدى تالاپ ەتكەندەردٸڭ ميتينگٸ دەلەل بولا الادى. وسى جەردە سانجار بوقاەۆتىڭ پارتييا قۇرۋ ٷشٸن كٶتەرٸپ جٷرگەن ۇرانى شىن مەنٸندە رەسەيلٸك بيزنەس مٷددەنٸ كٶزدەپ جٷرگەن جوق پا دەگەن ساۋال تۋادى...
ۇيىمداستىرۋشىلار "ميتينگتٸڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ – بٸرٸنشٸ ۆيتسە-پرەمەر رومان سكليار جارييالاعان ٷكٸمەتتٸڭ مەلٸمدەمەسٸ" دەپ ايتتى. رومان سكليار ول تۋرالى كٶپ ۋاقىت بۇرىن رەسپۋبليكالىق تەلەارنالاردىڭ بٸرٸنٸڭ ەفيرٸنەن ۇعىنىقتى قىلىپ جەتكٸزگەن بولاتىن. ول مەلٸمدەمەدە ۋتيل الىمدى مٷلدەم الىپ تاستاۋ مٷمكٸن ەمەس, سەبەبٸ ونىڭ تٷبٸندە وتاندىق اۆتوٶندٸرٸستٸ قولداۋ مٸندەتٸ تۇر دەپ ايتىلعان ەدٸ. الايدا ساياسي پوپۋليزمنٸڭ باتپاعىنا باتقان بوقاەۆ ٷشٸن بۇنداي دەلەلدٸ اقپاراتتىڭ قۇنى جوق ەكەنٸ تٷسٸنٸكتٸ. ول "ۋتيل الىمنان نەگٸزگٸ پايدا كٶرەتٸن ەڭ باستى ادام تەك قانا سكليار" دەپ جالاڭ جالا جابا سالدى.
سانجار بوقاەۆتىڭ سٶيلەگەن سٶزٸنە تالداۋ جاساپ كٶرەيٸك. ۋتيل الىمدى ساياسي ەليتا مەن وليگارحتار قاراپايىم قازاقستاندىقتاردىڭ قالتاسىن قاعۋ ٷشٸن ويلاپ تاپقان دەگەن ول ٶزٸنٸڭ ۇزىن-سونار بايانداماسى بارىسىندا ەلييا نازارباەۆا تۋرالى بٸر سٶز دە قوزعامادى. وسى جەردە ول قانداي وليگارحتار تۋرالى ايتىپ تۇر دەگەن وي تۋادى. ەلييا نازارباەۆاعا تيەسٸلٸ «وپەراتور روپ» جشس-نٸڭ بۇل ٸستەن شەتتەلگەنٸن, قازٸر ونىمەن مەملەكەت اينالىسىپ جاتقانىن ساۋاتى بار جاننىڭ بارلىعى دا بٸلەدٸ عوي... بٸراق بٸزدٸڭ سانجار مىرزا وندايعا ەرينە مەن بەرمەيدٸ. وعان ايقايعا اتتان قوسۋ, جالاڭ ۇرانداۋ ماڭىزدى. ميتينگ بارىسىندا سانجار مىرزا 50 پايىزدىڭ ەشقانداي ەدٸلەتتٸ ەمەس ەكەنٸن, بۇنداي شەشٸمدٸ ٷكٸمەت ەشقانداي ەسەپ جٷرگٸزبەي قابىلداي سالعانىن, سوندىقتان وعان كەلٸسپەيتٸنٸن ايتۋمەن بولدى.
«اقساق قوي تٷستەن كەيٸن ماڭىرايدى» دەيدٸ. ۋتيل الىم تاقىرىبى العاش كٶتەرٸلگەندە سانجار بوقاەۆ «بۇل مەنٸڭ باستاماممەن بولعان جەڭٸس» دەپ اتاپ, وسى شەشٸممەن كەلٸسەتٸنٸ تۋرالى جاھانعا جار سالعانى كٶپشٸلٸكتٸڭ ەسٸندە. الايدا ۋاقىت ٶتە كەلە ول ويىنان اينىپ, ارانىن اشا تٷسكەن قىلىعى ونىڭ ٶز قوجايىندارىنان باسقا تاپسىرما الدى ما دەگەن ويعا ەرٸكسٸز جەتەلەيدٸ...
سانجار بوقاەۆ بۇل مەسەلە بويىنشا سكليار مىرزانىڭ كەلتٸرگەن دەلەلدەرٸمەن ساناسۋدى جٶن دەپ تاپپاعان سيياقتى. ونىڭ ورنىنا جينالعان حالىققا اتى-جٶندەرٸ بەلگٸسٸز شەنەۋنٸكتەر مەن وليگارحتار تۋرالى ايتۋمەن بولدى. ونىڭ تٷپكٸ ويى ەيگٸلٸ ەۋلەتتٸڭ ۋتيل الىمعا تٸكەلەي قاتىستى ەكەنٸن جينالعانداردان جاسىرىپ قالۋ بولعانى ەندٸ تٷسٸنٸكتٸ بولىپ وتىر.
سانجار ۇيىمداستىرعان ساياسي سپەكتاكلدٸ ارى قاراي تاماشالايىق. بوقاەۆ ميتينگ بارىسىندا ەسٸمدەرٸ ەلگە مەلٸم تاعى ەكٸ بەلسەندٸنٸ شاقىردى. بولات ەبٸلوۆ پەن ماكس بوقاەۆ. ياعني, وسى ارقىلى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق تاقىرىپقا جاتاتىن ۋتيل الىم مەسەلەسٸنە ساياي رەڭك بەرۋگە تالپىنىس جاساپ كٶردٸ.
ەل الدىنا شىققان ماكس بوقاەۆ: «ۋتيل الىمدى مٷلدەم الىپ تاستاۋ ماڭىزدى. بۇل نازارباەۆ رەجيمٸنەن قالعان قاتەرلٸ ٸسٸك. ونى تامىرىمەن جۇلىپ الۋ كەرەك» دەپ بٸراق قايىردى.
سىزىلا سٶز العان بولات ەبٸلوۆ بولسا بٸردٸ ايتىپ, بٸرگە كەتتٸ. باسىندا قازاقستاندى قىرعىزستان, ارمەنييا ەلدەرٸمەن سالىستىردى. ەكٸ مەملەكەتتٸڭ دەموكراتييالى ەلدەر ەكەنٸ, سوندىقتان ول جاقتا كٶلٸكتەردٸڭ ارزان تۇراتىنى, سول سەبەپتٸ قازاقستاندىقتاردىڭ اۆتوماشينالاردى سول ەلدەردەن تاسيتىنى ت.ب. ۇزىن-سونار ەڭگٸمە.. جالپى بۇل - ەبٸليازوۆقا تەن ستيل. قازٸرگٸ سەنگە اينالعان تٸلمەن ايتقاندا كەز-كەلگەن تاقىرىپتان «حايپ» جاساۋدى جاقسى مەڭگەرگەن ەسكٸ وپپوزيتسييا ٶكٸلٸ.
تەك ٶزٸنە عانا تەن ويلاۋ جٷيەسٸنەن شىققان بولجامدارىن شىندىققا بالايتىن بولات بٸر كەزدە «ۋتيل الىمدى ەلييا نازارباەۆعا بەرگەن سەبەبٸ, ەۋلەتتٸڭ باسقا مٷشەلەرٸ ٶزگە بايلىقتىڭ بارلىعىن الىپ قويعان بولاتىن. سوندىقتان ەليياعا قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسىنا قاعۋدان باسقا جول قالمادى» دەپ سالدى. كەنەت ەڭگٸمەنٸڭ اعىنى «قاڭتار وقيعالارىنا» قاراي بۇرىلدى. ٷش ايدان بەرٸ وعان ەشكٸم ەشتەڭە تٷسٸندٸرمەگەنٸن, قاراپايىم حالىقتىڭ ٶلٸمٸنە كٸمدەر كٸنەلٸ ەكەنٸن ايتپاعانىن, جالپى ەلدە ەشقانداي وڭ ٶزگەرٸس ورىن الىپ جاتپاعانىن جەتكٸزدٸ. ەتتەڭ سول كەزدە ونىڭ قاسىنداعىلاردىڭ اراسىنان «ەگەر ەشتەمە ٶزگەرمەسە قازٸر ميتينگٸلەرگە ەركٸن قاتىسا المايتىن ەدٸڭ, تەك اعايىندى نىعماتۋلليندەردٸڭ جابىق توي-تومالاعىندا, ارنايى الدىرعان شاراپ ٸشٸپ وتىرار ەدٸڭ» دەپ ايتىپ سالاتىن ادام تابىلماعانى ٶكٸنٸشتٸ. قىزدى-قىزدىمەن سٶز سوڭىندا ەبٸلوۆ مىرزا «قاڭتار وقيعاسىن» ۋكرايناداعى «بۋچا قىرعىنىمەن» تەڭەستٸرٸپ تاستادى. ياعني, ۇقكۇ ساربازدارى, سونىڭ ٸشٸندە رەسەي ەسكەرٸ قازاقستاندىقتاردى قىرىپ تاستادى دەگەندٸ مەڭزەدٸ.
جالپى سانجار بوقاەۆقا ەبٸلوۆكە تەن بٸر قاسيەتتٸ ەسكەرتە كەتكەن ارتىق بولماس. ەبٸلوۆ ٶزٸنٸڭ ٶتكەن كەزەڭدە وپپوزيتسييادا بولعان تەجٸريبەسٸ تۋرالى ايتا كەلٸپ, ٶزٸ سەنٸم ارتقان دوستارىنىڭ كٶڭٸلٸن قالدىرعانىن, ال ٶزٸ قانشاما قارجىسىن سولار ٷشٸن جەلگە شاشقانىن, اياعىندا بەرٸن تاستاپ كەتٸپ قالعانىن مەلٸمدەگەن ەدٸ. بٸراق, ٶكٸنٸشكە وراي, ونىڭ وسىلاي ورتا جولدان كٸەمدٸ بولسا دا لاقتىرىپ, وڭاي كەتە بەرەتٸن مٸنەزٸن تەجٸريبەسٸ از ۋتيل الىممەن كٷرەسۋشٸلەر تولىق بٸلمەيتٸن سيياقتى.
بٸزدٸڭ حالىقتىڭ ٶتە سەنگٸش قوي. سوندىقتان سانجار بوقاەۆتىڭ انتي-ۋتيل الىم ۇرانىن نە ٷشٸن كٶتەرٸپ جٷرگەنٸن تسٷٸندٸرە كەتەيٸك. شىن مەنٸندە, ۋتيل الىم – بٸزدٸڭ وتاندىق اۆتو ٶندٸرٸس ٷشٸن ٶتە قاجەت شارا. ەگەر ونى الىپ تاستاسا وتاندىق اۆتونارىققا شەت ەلدٸڭ ەسكٸ كٶلٸكتەرٸ اعىلاتىنى تٷسٸنٸكتٸ. جەنە ول بوقاەۆ ايتىپ جٷرگەندەي جاپوننىڭ نەمەسە نەمٸستٸڭ ساپالى اۆتولارى ەمەس. قازٸرگٸ جاھاندىق جاعدايدى باجايلاپ قاراساق, بٸزدٸڭ نارىقتى ورىستىڭ «قاڭسىق قاڭىلتىرلارى» اتالىپ كەتكەن كٶلٸكتەرٸ باسىپ كەتەتٸنٸ تٷسٸنٸكتٸ. ورىستىڭ اۆتو ٶندٸرٸسٸ سانكتسييالارعا بايلانىستى شەت ەلدەردەن كەلەتٸن اۆتو بٶلشەكتەرگە قازٸر زەرۋ بولىپ وتىر. بٸراق ٶندٸرٸستٸ توقتاتپاۋ كەرەك. سوندىقتان ولاردا الداعى ۋاقىتتا سوناۋ 70 جىلداردىڭ سەنٸندەگٸ «نيۆالارىن», كەڭەستٸك «جيگۋليلەر» مەن «موسكۆيچتەرٸن» قايتا جاساپ شىعارۋدان باسقا امال قالمايدى.
سوندىقتان وسىلاردى وي ەلەگٸنەن ٶتكٸزگەن ادام ۋتيل الىممەن كٷرەسكەرلەردٸڭ كٸمنٸڭ مٷددەسٸن قورعاپ جٷرگەندەرٸن تٷسٸنەدٸ دەپ ويلايمىن. «ناعىز كرەملدٸڭ اگەنتتەرٸ» دەگەن اتاققا سۇرانىپ تۇرعاندار.
تاعى بٸر قىزىقتى جايتتى ايتا كەتەيٸك. ۋتيل الىمعا قارسى كٷرەسٸپ جٷرگەندەردٸڭ اكتسيياسىن اقپاراتتىق قولداۋ كٶرسەتٸپ جٷرگەندەردٸڭ ٸشٸندە اقشاسىن تٶلەمەسە, ساۋساعىنىڭ ۇشىن قيمىلداتپايتىن ۆاديم بورەيكو دەگەن جۋرناليست بار. وسى جۋرناليست اتالعان ميتينگكە قاتىسقاندار قول قويدى دەگەن پەتيتسييانىڭ نەتيجەسٸمەن بٶلٸسٸپتٸ. جيىنى 420 ادام قول قويعان ەكەن. ال «وردا», «ۆلاست» دەگەن اتاۋمەن بەلگٸلٸ اپارات قۇرالدارى اتالعان ميتينگٸگە 100 بەن 300 شاماسىندا ادام جينالدى دەپ جازادى. سوندا بورەيكو ايتقان 420 ادام قايدان شىقتى دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى. دەگەنمەن شيكٸ ساياساتكەرلەر ٷشٸن ويدان ستاتيستيكا شىعارىپ, ەلدٸ الداي سالۋ تٷككە دە تۇرمايتىنى بەلگٸلٸ عوي...
