ەلەمدە قانشا ۇلت, نەسٸل بولسا, سولاردى بٸر-بٸرٸنەن دارالاپ تۇراتىن باستى بويتۇمارى – تۋعان تٸلٸ. «ەر حالىقتىڭ انا تٸلٸ – بٸلٸمنٸڭ كٸلتٸ», - دەپ احمەت جۇبانوۆ تٸلدٸڭ ادامزات ٶمٸرٸندەگٸ ماڭىزىن اشا تٷسكەن.
«ادامزاتتىڭ ايتماتوۆى» اتانعان ەلەم ەدەبيەتٸندەگٸ كٶرنەكتٸ جازۋشى شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ مىنا بٸر پٸكٸرٸ: «تٸل – حالىقتىڭ اۆتوپورترەتٸ. ەر تٸل - ٶز ورنىندا ۇلى, ەر تٸل - بٷكٸل ادامزات قازىناسىنىڭ ورتاق پاليتراسىنداعى ٶز ٶرنەگٸمەن قىمبات», - دەپ انا تٸلٸنٸڭ ۇلىلىعىن دەلەلدەي تٷسەدٸ.
انا تٸلٸنٸڭ قۇدٸرەتٸ جايلى قانشاما ويشىلدارىمىز, اقىن-جازۋشىلارىمىز قۇندى پٸكٸرلەر قالدىردى. وسىناۋ بابالارىمىز سٶيلەپ, دانالارىمىز تولعاپ, انالارىمىز ەلديلەپ ٶسكەن قازاق تٸلٸنٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعىنىڭ كٶركەيۋٸنە زور ىقپال ەتۋدە.
«قازاقستاننىڭ بولاشاعى – قازاق تٸلٸندە. قازاق تٸلٸ 2025 جىلعا قاراي ٶمٸردٸڭ بارلىق سالاسىندا ٷستەمدٸك ەتٸپ, كەز-كەلگەن ورتادا كٷندەلٸكتٸ قاتىناس تٸلٸنە اينالادى. وسىلاي تەۋەلسٸزدٸگٸمٸز بٷكٸل ۇلتتى ۇيىمداستىراتىن ەڭ باستى قۇندىلىعىمىز – تۋعان تٸلٸمٸزدٸڭ مەرەيٸن ٷستەم ەتە تٷسەدٸ».
قازٸرگٸ جاھاندانعان, اقپاراتتىڭ دامىعان عاسىرىندا بولىپ جاتقان تٷرلٸ ٶزگەرٸستەر مەن جاڭاشىلدىقتار ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكا سالاسىنا دا, بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنە دە تىڭ ٸزدەنٸستەردٸ ەنگٸزٸپ وتىر. «جاھاندىق داعدارىستىڭ جالعاسۋىنىڭ ەسەرٸنەن ەلەمدە بولىپ جاتقان ٶزگەرٸستەر بٸزدٸ ٷرەيلەندٸرمەيدٸ. بٸز ولارعا دايىنبىز. بٸزدٸڭ ەندٸگٸ مٸندەتٸمٸز – ەگەمەندٸك جىلدارى قول جەتكٸزگەننٸڭ بارلىعىن ساقتاي وتىرىپ, ححٸ عاسىردا ورنىقتى دامۋدى جالعاستىرۋ», - دەپ ەلباسىمىزدىڭ جولداۋىندا ايتىلعانداي, ەلٸمٸز قاي سالادا بولماسىن قارقىندى دامىپ, ەلەمدٸك كەڭٸستٸككە قارىشتاي قادام باسىپ, ەركٸن قانات سەرمەۋدە.
ەلباسى ن.ە.نازارباەۆتىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلٸمٸز بەرەكە مەن بٸرلٸكتٸڭ, ىنتىماق پەن دوستىقتىڭ, تاتۋلىقتىڭ ٶلكەسٸ بولىپ, كٶپۇلتتى مەملەكەتكە اينالىپ وتىر. وسى ورايدا ەلباسىمىز ن.ە.نازارباەۆ اتاپ ٶتكەندەي: «بٸز - كٶپۇلتتى قوعامبىز. قازاقستاندا تۇراتىن بارلىق ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ تٸلٸن, مەدەنيەتٸن جەنە سالت-دەستٷرٸن دامىتۋعا بارىنشا جاعداي جاساۋدى الدىڭعى ۋاقىتتا دا جالعاستىرا بەرەتٸن بولامىز», - دەگەن ەدٸ.
ەلباسىمىز قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حٷٸٸ سەسسييا وتىرىسىندا قازاقستان ايماعىندا تۇرىپ جاتقان حالىقتاردىڭ باسىن قوساتىن تٸل قازاق تٸلٸ بولۋى كەرەك دەپ انىق اتاپ ايتتى:
«قازاقستاندى, قازاقتى دوستىقتىڭ كيەلٸ شاڭىراعىنا تەڭەسەك, تٷرلٸ ەتنوستار ونىڭ التىن ارايلى شۋاقتارى ٸسپەتتٸ.
بۇل رەتتە بايتاق مەكەندە بارشامىزدى بٸرٸكتٸرە تٷسەتٸن ورتاق قۇندىلىقتار بار.
ول – بٸزدٸڭ تالايلى تاعدىرىمىزدى تۇتاستىراتىن شەجٸرەلٸ تاريحىمىز.
ول – بٸزدٸڭ بايتاق مەدەني مۇرامىز بەن قازىعى بەرٸك مەملەكەتتٸك تٸلٸمٸز».
بٷگٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ مودەرنيزاتسييالانعان زاماندا كٶپ تٸلدٸ مەڭگەرتۋگە اسا نازار اۋدارىلىپ, جان-جاقتى جول اشىلعان. «كەلەشەككە كەمەل بٸلٸممەن», - دەپ ەلباسى ن.ە.نازارباەۆ ۇستانىم ەتكەندەي, كەلشەككە تەرەڭ بٸلٸممەن قادام باسىپ, ەلەمدٸك بٸلٸم كەڭٸستٸگٸنٸڭ قۇپييالارىنا ٷڭٸلٸپ, قوعامعا بەيٸم, ٶز قابٸلەتٸن تانىتا الاتىن, جان-جاقتى دامىعان, بٸرنەشە تٸلدٸ مەڭگەرگەن قۇزٸرەتتٸ تۇلعانى قالىپتاستىرۋ باستى ماقساتتاردىڭ بٸرەگەيٸ بولىپ وتىر.
ٷشتٸلدٸ وقىتۋ – زامان تالابى. ٷشتٸلدٸلٸك – بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەلدەر قاتارىنا اپارار باستى باسپالداقتاردىڭ بٸرٸ.
«ٷشتۇعىرلى تٸل» تۋرالى يدەيانى مەملەكەت باسشىسى 2006 جىلدىڭ قازانىندا ٶتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XII قۇرىلتايىندا جارييا ەتتٸ. ال 2007 جىلعى “جاڭا ەلەمدەگٸ جاڭا قازاقستان” اتتى حالىققا جولداۋىندا “تٸلدەردٸڭ ٷشتۇعىرلىلىعى” اتتى مەدەني جوبانى كەزەڭ-كەزەڭمەن ٸسكە اسىرۋدى ۇسىندى.
ەلباسىمىزدىڭ «جاڭا ەلەمدەگٸ جاڭا قازاقستان» اتتى جولداۋىندا: “تٸلدەردٸڭ ٷشتۇعىرلىعى مەدەني جوباسىن كەزەڭدەپ جٷزەگە اسىرۋدى قولعا الۋدى ۇسىنامىن. قازاقستان بٷكٸل ەلەمگە حالقى ٷش تٸلدٸ پايدالاناتىن مەدەنيەتتٸ ەل رەتٸندە تانىلۋعا تيٸس. بۇلار - قازاق تٸلٸ - مەملەكەتتٸك تٸل, ورىس تٸلٸ - ۇلتارالىق قاتىناس تٸلٸ جەنە اعىلشىن تٸلٸ - جاھاندىق ەكونوميكاعا ويداعىداي كٸرۋ تٸلٸ” دەگەن ساليقالى ٷندەۋٸندە ايتقانداي, ەلەمدٸك كەڭٸستٸككە ەنۋدە اعىلشىن تٸلٸنٸڭ ماڭىزى زور.
اعىلشىن تٸلٸ - ەلەمدٸك بيزنەس تٸلٸ, ونى مەڭگەرۋ – جاستارعا ەلەم تانۋدىڭ كٸلتٸ بولماق. اعىلشىن تٸلٸن بٸلۋ بٸزدٸڭ جاستارعا شەكسٸز مٷمكٸندٸكتەر اشادى. ول – جاھاندانۋدىڭ كەپٸلٸ. «اقپاراتتىق تەحنولوگييا دامىعان قازٸرگٸ دەۋٸردە كٷن سايىن دەرلٸك اعىلشىن تٸلٸ دٷنيە جٷزٸ حالىقتارىنىڭ تٸلدەرٸنە جاڭا سٶزدەر مەن ۇعىمدار ارقىلى باتىل ەنۋ ٷستٸندە. بۇل ٷدەرٸستەن بٸز دە تىس قالماۋىمىز كەرەك» .
«ٷشتٸلدٸلٸك - ناقتى تۇلعا, ۇجىم, حالىقتىڭ بەلگٸلٸ بٸر قوعامدا قارىم-قاتىناس ٷدەرٸسٸندە قاجەت بولعان جاعدايدا ٷش تٷرلٸ تٸلدٸ الما-كەزەك قولدانۋ قۇبىلىسى», - ب.حاسانۇلى انىقتاما بەرگەندەي, بٷگٸندە ونى قولدانۋعا جان-جاقتى كٷش سالىنۋدا.
وسى ورايدا قۇرىلعان «تٸلدەردٸ قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنىڭ» باستى ماقساتى:
قازاق تٸلٸنٸڭ مەرتەبەسٸن كٶتەرۋ;
مەملەكەتتٸك مەكەمەلەردە ٸس-قاعازداردى قازاق تٸلٸندە جٷرگٸزۋ;
اعىلشىن تٸلٸن مەڭگەرتۋ;
ورىس تٸلٸن جەتٸك بٸلۋ;
ەر ۇلتتىڭ تٸلدەرٸن دامىتۋ, ولاردى ساقتاپ قالۋعا مٷمكٸندٸك جاساۋ;
تٸلدەر گارمونيياسىنىڭ بٸرلٸگٸنە جول اشۋ.
ەلباسىنىڭ ٷشتۇعىرلى ساياساتى اياسىندا شەتەل تٸلٸن ٷيرەنۋ, ونىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ بٷگٸندە كەزەك كٷتتٸرمەيتٸن ٶزەكتٸ دە كەلەلٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ بولىپ وتىر. الايدا «ٶزگە تٸلدٸڭ بەرٸن بٸل, ٶز تٸلٸڭدٸ قۇرمەتتە»,-دەپ اقىن جىرلاعانداي, ٶز تٸلٸندە ەركٸن سٶيلەپ, ٶز تٸلٸن قۇرمەتتەيتٸن تۇلعانى باۋلىساق, ٶزگە تٸلدٸ قادٸرلەيتٸن تۇلعانى باۋليتىنىمىزعا كٶز جەتكٸزەمٸز.
سوندىقتان دا «مەملەكەتتٸك تٸلدٸ ٷيرەتۋ بالاباقشادان باستالۋى تيٸس. بۇل - زامان تالابى»,- دەگەن ەلباسىنىڭ قاعيداسىنا سٷيەنە وتىرىپ, قازٸرگٸ تاڭدا بالاباقشادان باستاپ مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعان سەتتەن انا تٸلٸن مەڭگەرتۋگە, ساۋاتتىلىققا كٷش سالىنۋدا. وسى ورايدا اۋىر جٷك ارتىلىپ وتىرعان مۇعالٸمدەر مەن تەربيەشٸ-ۇستازداردىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸ تۇلعانى تەربيەلەۋدەگٸ ەڭبەگٸ زور.
ەلباسى ن.ە.نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگيياسىندا مۇعالٸمدەرگە سەنٸم ارتا وتىرىپ, جاستارىمىزدان ٷمٸتتەنەدٸ. «بولاشاقتا ەڭبەك ەتٸپ, ٶمٸر سٷرەتٸندەر – بٷگٸنگٸ مەكتەپ وقۋشىلارى, مۇعالٸم ولاردى قالاي تەربيەلەسە, قازاقستان دا سول دەڭگەيدە بولادى. سوندىقتان دا ۇستازعا جٷكتەلەتٸن مٸندەت اۋىر»-دەلٸنگەندەي, جاستاردى ساۋاتتى باۋلىساق بولاشاعىمىزدىڭ جارقىن بولاتىنى بەلگٸلٸ. «مەن سٶزٸمدٸ, ەسٸرەسە, جاستارىمىزعا ارناعىم كەلەدٸ. مەن سٸزدەرگە – جاڭا بۋىن قازاقستاندىقتارعا سەنٸم ارتامىن. سٸزدەر جاڭا باعىتتىڭ قوزعاۋشى كٷشٸنە اينالۋعا تيٸسسٸزدەر. ال كەيٸنگٸ تولقىن جاستارعا ايتارىم: سەندەر – بولاشاققا دەگەن ٷكٸلٸ ٷمٸتٸمٸزدٸڭ تٸرەگٸسٸڭدەر»,- دەگەن جولداردا جاستارىمىزعا دەگەن ٷمٸت پەن سەنٸم جاتىر. سوندىقتان دا جاستارىمىزدىڭ بولاشاعى ٷشٸن ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەر مەن كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق كوللەدجدەر اشىلىپ, «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ نەگٸزٸندە ولاردىڭ شەتەلگە شىعىپ بٸلٸم الۋىنا جان-جاقتى جول اشىلعان.
ەلەمدە قانشا ۇلت, نەسٸل بولسا, سولاردى بٸر-بٸرٸنەن دارالاپ تۇراتىن باستى بويتۇمارى – تۋعان تٸلٸ. «ەر حالىقتىڭ انا تٸلٸ – بٸلٸمنٸڭ كٸلتٸ»,-دەپ احمەت جۇبانوۆ تٸلدٸڭ ادامزات ٶمٸرٸندەگٸ ماڭىزىن اشا تٷسكەن [1, 16].
«ادامزاتتىڭ ايتماتوۆى» اتانعان, ەلەم ەدەبيەتٸندەگٸ كٶرنەكتٸ جازۋشى.
شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ مىنا بٸر پٸكٸرٸ: «تٸل – حالىقتىڭ اۆتوپورترەتٸ. ەر تٸل - ٶز ورنىندا ۇلى, ەر تٸل - بٷكٸل ادامزات قازىناسىنىڭ ورتاق پاليتراسىنداعى ٶز ٶرنەگٸمەن قىمبات»,-دەپ انا تٸلٸنٸڭ ۇلىلىعىن دەلەلدەي تٷسەدٸ [1, 20].
انا تٸلٸنٸڭ قۇدٸرەتٸ جايلى قانشاما ويشىلدارىمىز, اقىن-جازۋشىلارىمىز قۇندى پٸكٸرلەر قالدىردى. وسىناۋ بابالارىمىز سٶيلەپ, دانالارىمىز تولعاپ, انالارىمىز ەلديلەپ ٶسكەن قازاق تٸلٸنٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعىنىڭ كٶركەيۋٸنە زور ىقپالەتۋدە.
«قازاق تٸلٸ– بٸزدٸڭ رۋحاني نەگٸزٸمٸز».
«قازاقستاننىڭ بولاشاعى – قازاق تٸلٸندە. قازاق تٸلٸ 2025 جىلعا قاراي ٶمٸردٸڭ بارلىق سالاسىندا ٷستەمدٸك ەتٸپ, كەز-كەلگەن ورتادا كٷندەلٸكتٸ قاتىناس تٸلٸنە اينالادى. وسىلاي تەۋەلسٸزدٸگٸمٸز بٷكٸل ۇلتتى ۇيىمداستىراتىن ەڭ باستى قۇندىلىعىمىز – تۋعان تٸلٸمٸزدٸڭ مەرەيٸن ٷستەم ەتە تٷسەدٸ» [2, 5].
قازٸرگٸ جاھاندانعان, اقپاراتتىڭ دامىعان عاسىرىندا بولىپ جاتقان تٷرلٸ ٶزگەرٸستەر مەن جاڭاشىلدىقتار ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكا سالاسىنا دا, بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنە دە تىڭ ٸزدەنٸستەردٸ ەنگٸزٸپ وتىر. «جاھاندىق داعدارىستىڭ جالعاسۋىنىڭ ەسەرٸنەن ەلەمدە بولىپ جاتقان ٶزگەرٸستەر بٸزدٸ ٷرەيلەندٸرمەيدٸ. بٸز ولارعا دايىنبىز. بٸزدٸڭ ەندٸگٸ مٸندەتٸمٸز – ەگەمەندٸك جىلدارى قول جەتكٸزگەننٸڭ بارلىعىن ساقتاي وتىرىپ, ححٸ عاسىردا ورنىقتى دامۋدى جالعاستىرۋ»,-دەپ ەلباسىمىزدىڭ جولداۋىندا ايتىلعانداي, ەلٸمٸز قاي سالادا بولماسىن قارقىندى دامىپ, ەلەمدٸك كەڭٸستٸككە قارىشتاي قادام باسىپ, ەركٸن قانات سەرمەۋدە.
ەلباسى ن.ە.نازارباەۆتىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلٸمٸز بەرەكە مەن بٸرلٸكتٸڭ, ىنتىماق پەن دوستىقتىڭ, تاتۋلىقتىڭ ٶلكەسٸ بولىپ, كٶپۇلتتى مەملەكەتكە اينالىپ وتىر. وسى ورايدا ەلباسىمىز ن.ە.نازارباەۆ اتاپ ٶتكەندەي: «بٸز - كٶپۇلتتى قوعامبىز. قازاقستاندا تۇراتىن بارلىق ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ تٸلٸن, مەدەنيەتٸن جەنە سالت-دەستٷرٸن دامىتۋعا بارىنشا جاعداي جاساۋدى الدىڭعى ۋاقىتتا دا جالعاستىرا بەرەتٸن بولامىز»[2, 24],-دەگەن ەدٸ.
ەلباسىمىز قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حٷٸٸ سەسسييا وتىرىسىندا قازاقستان ايماعىندا تۇرىپ جاتقان حالىقتاردىڭ باسىن قوساتىن تٸل قازاق تٸلٸ بولۋى كەرەك دەپ انىق اتاپ ايتتى:
«قازاقستاندى, قازاقتى دوستىقتىڭ كيەلٸ شاڭىراعىنا تەڭەسەك, تٷرلٸ ەتنوستار ونىڭالتىنارايلىشۋاقتارىٸسپەتتٸ.
بۇل رەتتە بايتاق مەكەندە بارشامىزدى بٸرٸكتٸرە تٷسەتٸن ورتاق قۇندىلىقتار بار.
ول–بٸزدٸڭ تالايلى تاعدىرىمىزدى تۇتاستىراتىن شەجٸرەلٸ تاريحىمىز.
ول – بٸزدٸڭ بايتاق مەدەني مۇرامىز بەن قازىعى بەرٸك مەملەكەتتٸك تٸلٸمٸز»[3, 7].
بٷگٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ مودەرنيزاتسييالانعان زاماندا كٶپ تٸلدٸ مەڭگەرتۋگە اسا نازار اۋدارىلىپ, جان-جاقتى جول اشىلعان. «كەلەشەككە كەمەل بٸلٸممەن»,-دەپ ەلباسى ن.ە.نازارباەۆ ۇستانىم ەتكەندەي, كەلشەككە تەرەڭ بٸلٸممەن قادام باسىپ, ەلەمدٸك بٸلٸم كەڭٸستٸگٸنٸڭ قۇپييالارىنا ٷڭٸلٸپ, قوعامعا بەيٸم, ٶز قابٸلەتٸن تانىتا الاتىن, جان-جاقتى دامىعان, بٸرنەشە تٸلدٸ مەڭگەرگەن قۇزٸرەتتٸ تۇلعانى قالىپتاستىرۋ باستى ماقساتتاردىڭ بٸرەگەيٸ بولىپ وتىر.
ٷشتٸلدٸ وقىتۋ – زامان تالابى. ٷشتٸلدٸلٸك – بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەلدەر قاتارىنا اپارار باستى باسپالداقتاردىڭ بٸرٸ.
«ٷشتۇعىرلى تٸل» تۋرالى يدەيانى مەملەكەت باسشىسى 2006 جىلدىڭ قازانىندا ٶتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XII قۇرىلتايىندا جارييا ەتتٸ. ال 2007 جىلعى “جاڭا ەلەمدەگٸ جاڭا قازاقستان” اتتى حالىققا جولداۋىندا “تٸلدەردٸڭ ٷشتۇعىرلىلىعى” اتتى مەدەني جوبانى كەزەڭ-كەزەڭمەن ٸسكە اسىرۋدى ۇسىندى.
ەلباسىمىزدىڭ «جاڭا ەلەمدەگٸ جاڭا قازاقستان» اتتى.
حالقىنا جولداۋىندا: “تٸلدەردٸڭ ٷشتۇعىرلىعى مەدەني جوباسىن كەزەڭدەپ جٷزەگە اسىرۋدى قولعا الۋدى ۇسىنامىن. قازاقستان بٷكٸل ەلەمگە حالقى ٷش تٸلدٸ پايدالاناتىن مەدەنيەتتٸ ەل رەتٸندە تانىلۋعا تيٸس. بۇلار - قازاق تٸلٸ - مەملەكەتتٸك تٸل, ورىس تٸلٸ - ۇلتارالىق قاتىناس تٸلٸ جەنە اعىلشىن تٸلٸ - جاھاندىق ەكونوميكاعا ويداعىداي كٸرۋ تٸلٸ” دەگەن ساليقالى ٷندەۋٸندە ايتقانداي, ەلەمدٸك كەڭٸستٸككە ەنۋدە اعىلشىن تٸلٸنٸڭ ماڭىزى زور. [4, 41].
اعىلشىن تٸلٸ - ەلەمدٸك بيزنەس تٸلٸ, ونى مەڭگەرۋ – جاستارعا ەلەم تانۋدىڭ كٸلتٸ بولماق. اعىلشىن تٸلٸن بٸلۋ بٸزدٸڭ جاستارعا شەكسٸز مٷمكٸندٸكتەر اشادى. ول – جاھاندانۋدىڭ كەپٸلٸ. «اقپاراتتىق تەحنولوگييا دامىعان قازٸرگٸ دەۋٸردە كٷن سايىن دەرلٸك اعىلشىن تٸلٸ دٷنيە جٷزٸ حالىقتارىنىڭ تٸلدەرٸنە جاڭا سٶزدەر مەن ۇعىمدار ارقىلى باتىل ەنۋ ٷستٸندە. بۇل ٷدەرٸستەن بٸز دە تىس قالماۋىمىز كەرەك» .
«ٷشتٸلدٸلٸك - ناقتى تۇلعا, ۇجىم, حالىقتىڭ بەلگٸلٸ بٸر قوعامدا قارىم-قاتىناس ٷدەرٸسٸندە قاجەت بولعان جاعدايدا ٷش تٷرلٸ تٸلدٸ الما-كەزەك قولدانۋ قۇبىلىسى»,-ب. حاسانۇلى انىقتاما بەرگەندەي [5, 4], بٷگٸندە ونى قولدانۋعا جان-جاقتى كٷش سالىنۋدا.
وسى ورايدا قۇرىلعان «تٸلدەردٸ قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنىڭ» باستى ماقساتى:
قازاق تٸلٸنٸڭ مەرتەبەسٸن كٶتەرۋ;
مەملەكەتتٸك مەكەمەلەردە ٸس-قاعازداردى قازاق تٸلٸندە جٷرگٸزۋ;
اعىلشىن تٸلٸن مەڭگەرتۋ;
ورىس تٸلٸن جەتٸك بٸلۋ;
ەر ۇلتتىڭ تٸلدەرٸن دامىتۋ, ولاردى ساقتاپ قالۋعا مٷمكٸندٸك جاساۋ;
تٸلدەر گارمونيياسىنىڭ بٸرلٸگٸنە جول اشۋ.
ەلباسىنىڭ ٷشتۇعىرلى ساياساتى اياسىندا شەتەل تٸلٸن ٷيرەنۋ, ونىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ بٷگٸندە كەزەك كٷتتٸرمەيتٸن ٶزەكتٸ دە كەلەلٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ بولىپ وتىر. الايدا «ٶزگە تٸلدٸڭ بەرٸن بٸل, ٶز تٸلٸڭدٸ قۇرمەتتە»,-دەپ اقىن جىرلاعانداي, ٶز تٸلٸندە ەركٸن سٶيلەپ, ٶز تٸلٸن قۇرمەتتەيتٸن تۇلعانى باۋلىساق, ٶزگە تٸلدٸ قادٸرلەيتٸن تۇلعانى باۋليتىنىمىزعا كٶز جەتكٸزەمٸز.
سوندىقتان دا «مەملەكەتتٸك تٸلدٸ ٷيرەتۋ بالاباقشادان باستالۋى تيٸس. بۇل - زامان تالابى»,- دەگەن ەلباسىنىڭ قاعيداسىنا سٷيەنە وتىرىپ, قازٸرگٸ تاڭدا بالاباقشادان باستاپ مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعان سەتتەن انا تٸلٸن مەڭگەرتۋگە, ساۋاتتىلىققا كٷش سالىنۋدا. وسى ورايدا اۋىر جٷك ارتىلىپ وتىرعان مۇعالٸمدەر مەن تەربيەشٸ-ۇستازداردىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸ تۇلعانى تەربيەلەۋدەگٸ ەڭبەگٸ زور.
ەلباسى ن.ە.نازارباەۆ «قازاقستان -2050 » ستراتەگيياسىندا مۇعالٸمدەرگە سەنٸم ارتا وتىرىپ, جاستارىمىزدان ٷمٸتتەنەدٸ. «بولاشاقتا ەڭبەك ەتٸپ, ٶمٸر سٷرەتٸندەر – بٷگٸنگٸ مەكتەپ وقۋشىلارى, مۇعالٸم ولاردى قالاي تەربيەلەسە, قازاقستان دا سول دەڭگەيدە بولادى. سوندىقتان دا ۇستازعا جٷكتەلەتٸن مٸندەت اۋىر»-دەلٸنگەندەي [4,3], جاستاردى ساۋاتتى باۋلىساق بولاشاعىمىزدىڭ جارقىن بولاتىنى بەلگٸلٸ. «مەن سٶزٸمدٸ, ەسٸرەسە, جاستارىمىزعا ارناعىم كەلەدٸ. مەن سٸزدەرگە – جاڭا بۋىن قازاقستاندىقتارعا سەنٸم ارتامىن. سٸزدەر جاڭا باعىتتىڭ قوزعاۋشى كٷشٸنە اينالۋعا تيٸسسٸزدەر. ال كەيٸنگٸ تولقىن جاستارعا ايتارىم: سەندەر – بولاشاققا دەگەن ٷكٸلٸ ٷمٸتٸمٸزدٸڭ تٸرەگٸسٸڭدەر»,- دەگەن جولداردا جاستارىمىزعا دەگەن ٷمٸت پەن سەنٸم جاتىر. [2,57]. سوندىقتان دا جاستارىمىزدىڭ بولاشاعى ٷشٸن ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەر مەن كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق كوللەدجدەر اشىلىپ, «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ نەگٸزٸندە ولاردىڭ شەتەلگە شىعىپ بٸلٸم الۋىنا جان-جاقتى جول اشىلعان.
مەكتەپتە قازاق تٸلٸن وقىتۋ بارىسىندا ورىس تٸلٸ, اعىلشىن تٸلٸ پەندەرٸن بٸرلٸكتە الۋ مۇعالٸمنٸڭ شەبەرلٸگٸنە بايلانىستى جٷرگٸزٸلٸپ جٷر. بۇل جەردە ٶتٸلٸپ وتىرعان باعدارلاماعا ساي ٷش پەندٸ بٸرلٸكتە الا وتىرىپ, پەنارالىق بايلانىستى جٷزەگە اسىرۋعا بولادى. الايدا دەستٷرلٸ وقىتۋدا تەك اۋدارما جاساتۋمەن عانا شەكتەلٸپ وتىرساق, قازٸرگٸ وقىتۋ تەحنولوگيياسىندا تٷرلٸ شىعارماشىلىق باعىتتاعى تاپسىرمالار بەرە وتىرىپ, وقۋشى-سۋبەكتٸنٸڭ ٸزدەنٸسٸنە, ياعني, جەكە تۇلعانىڭ ەرەكەتٸن دامىتۋدى ماقسات ەتۋدەمٸز.
