ۇشقان قۇستىڭ قاناتى تالاتىن, جٷگٸرگەن اڭنىڭ تۇياعى كٷيەتٸن كەڭ-بايتاق قازاق دالاسىن تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى جىلدارىندا كٷزەتۋ مەسەلەسٸن ۇيىمداستىرۋ شەكاراشىلار ٷشٸن وڭاي بولمادى. ەسٸرەسە, كادر تاپشىلىعى قاتتى سەزٸلدٸ. مٸنە, وسى كەزەڭدە الماتى قالاسىندا ورنالاسقان شەكارا ۋچيليششەسٸنە ەل باسشىلىعى ەرەكشە نازار اۋداردى.
جوعارى كوماندالىق ۋچيليششە جاڭعىرتىلىپ, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸنٸڭ ەسكەري ينستيتۋتىنا, ودان كەيٸن شەكارا اكادەميياسىنا اينالدى. ۋچيليششەنٸ دامىتىپ, جەتٸلدٸرگەنمەن بارلىق مەسەلە بٸردەن شەشٸلە قويعان جوق. ەندٸ بويىندا قازاقتىڭ ەلٸنە, جەرٸنە دەگەن ماحابباتى بار شەكاراشىلاردىڭ جاڭا بۋىنىن دايىنداۋ مەسەلەسٸ تۇردى. ول ٷشٸن ەسكەري ينستيتۋتقا وسى مٸندەتتەردٸ اتقاراتىن باسشى كەرەك بولدى. تاڭداۋ كٶپ ادامعا تٷستٸ. سونىڭ ٸشٸندە بۇل جاۋاپكەرشٸلٸك قازاقتىڭ بٸرتۋار ازاماتى, گەنەرال باۋىرجان ەلۋباەۆقا جٷكتەلدٸ. ال گەنەرال ەسكەري ينستيتۋتقا كەلگەن كٷننەن باستاپ قازاقستاندىق شەكاراشىلاردى دايارلاۋ ٸسٸنە بەل شەشٸپ كٸرٸستٸ.
مەملەكەتتٸك تٸل بٶلٸمٸنە قاراستى بٶلٸمشە باستىعى بولىپ اۋىسىپ كەلگەن العاشقى سەتتەن باستاپ بايقاعانىم, ۇلتتىق رۋحتى, قازاقى سالت-دەستٷردٸ ۇلىقتاۋعا باعىتتالعان باستامانىڭ بارلىعىن باۋىرجان ىسقاقۇلى سٶزسٸز قولدايدى ەكەن. باسشىسى مىقتى, قوسشىسى تاباندى بولسا, قارا جەردە كەمە جٷرگٸزبەي مە. گەنەرالدىڭ ٶزٸ قولداپ قانا قويماي ٶتكٸزۋگە بارىنشا جاعداي تۋعىزعان باستامانىڭ بٸرٸ – 2007 جىلعى 16 جەلتوقسانعا قاراي ۇيىمداستىرىلعان «ار-نامىسىم, قاسٸرەتٸم, قۋانىشىم – جەلتوقسان» اتتى تاريحي-تانىمدىق ەدەبي-سازدى كەش بولاتىن. كەشتٸڭ نەگٸزگٸ يدەياسى وقۋ ورنىنىڭ بەت-بەينەسٸنەن 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسى كەزٸندە سول كەزدەگٸ بيلٸكتٸڭ شەكارا ۋششيليششەسٸ كۋرسانتتارىن الاڭعا شىققان جاستاردى تىنىشتاندىرۋعا پايدالانعاندىعىنان تٷسكەن قارا داقتى كەتٸرۋ ەدٸ. كەشكە لەززات اسانوۆانىڭ, قايرات رىسقۇلبەكوۆتٸڭ, ەربول سىپاتاەۆتىڭ انالارى شاقىرىلدى. جەلتوقسان وقيعاسىنان كٶلەڭكە ەففەكتٸسٸ ارقىلى تەاترلاندىرىلعان كٶرٸنٸس كٶرسەتٸلٸپ, ارنايى شاقىرىلعان قۇرمانعازى ۇلت اسپاپتار وركەسترٸ «جەلتوقسان» شىعارماسىن ورىندادى. كەشتٸڭ كۋلميناتسييالىق سەتٸ − باۋىرجان ىسقاقۇلىنىڭ ساحناعا كٶتەرٸلٸپ, جەلتوقسان قۇرباندارىنىڭ انالارىنان كەشٸرٸم سۇراۋ سەتٸ بولدى. انالاردىڭ يىقتارىنا قامزول جابىلىپ, باستارىنا ورامال سالىندى. قۇرمەت قاراۋىلى ٷلكەن سەبەتتەرمەن گٷلدەستەلەر ەكەلٸپ, الدارىندا بٸر تٸزەرلەپ, باستارىن يدٸ. سول كٷن – قاسيەتتٸ جۇما ەدٸ. بۇدان ەرٸ قاراي بوزداقتاردىڭ ەرۋاعىنا ارنالىپ اس بەرٸلٸپ, قۇران باعىشتالدى.
تەربيەشٸ-وفيتسەرلەرگە وتان قورعاۋشى ٶز ەلٸن, ٶز ەلٸنٸڭ سالت-دەستٷرٸن, تٸلٸ مەن دٸلٸن جان-جٷرەگٸنەن ٶتكٸزگەن, جانىنداي سٷيگەن ادام بولۋى كەرەك ەكەندٸگٸ تٷسٸندٸرٸلدٸ. سەبەبٸ, بولاشاق ەل قورعاۋشىنىڭ وتانسٷيگٸشتٸك تەربيەسٸندە وشاقتىڭ ٷش بۇتىنداي – دٸل, تٸل جەنە دەستٷردٸڭ ورنى بٶلەك ەكەندٸگٸ بەسەنەدەن بەلگٸلٸ. تۋعان جەرگە, ەلگە دەگەن ماحاببات, پارىز سەزٸمٸ وسىلارعا دەگەن قۇرمەتتەن تۋىندايدى. وسى ٷشتاعاننىڭ بٸرەۋٸنە دەگەن نەمقۇرايدىلىق – رۋحاني تۇراقسىزدىققا ەكەلٸپ سوعاتىندىعىن تاريح تالاي مەرتە دەلەلدەگەن. ب.مومىشۇلى بۇل تۋرالى: «حالىقتى جاۋىنگەرلٸك اسىل قاسيەتتەرگە تەربيەلەيتٸن دەستٷرلەرٸنەن قالاي ايىرۋعا بولادى? ...قاتارىمىزدى تولىقتىرار جاڭا كٷش كەلٸپ قوسىلىپ جاتادى, ولاردىڭ كەيبٸرەۋلەرٸنە قاراساق, بەت ەلپەتٸ بٸزدٸكٸ, ال كەۋدەسٸنە ٷڭٸلسەك, اياعى اسپاننان سالبىراپ تٷسكەندەي. بۇل قالاي دەپ ويلايسىڭ? ونىڭ بويىندا نە قازاققا, نە ورىسقا تەن ەشنەرسە جوق. بۇل جاعداي مەنٸڭ زىعىردانىمدى قايناتتى, نەگە بۇلاي بولدى دەپ مۇنىڭ سەبەبٸن ٸزدەۋگە مەجبٷر بولدىم, سٶيتسەم بۇل سورلى بەيباق ٶزٸنٸڭ حالقىنىڭ يگٸ دەستٷرلەرٸنەن مٷلدەم بەيحابار ماقۇرىم ەكەن. ەگەر بۇل سانالى تٷردە ٸستەلٸنسە – وندا زييانكەستٸك بولعانى, ال ەگەر سانالى تٷردە ٸستەلٸنبەسە – وندا حالقىمىزدىڭ يگٸ دەستٷرلەرٸن اياققا باسىپ تاپتاعاندىق – ناعىز اقىماقتىق ەرەكەت بولعانى. دەستٷر تەربيەنٸڭ باستى قاينارلارىنىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى ەرٸ ونىڭ ٶتە ٷلكەن مەنٸ بار», دەگەن بولاتىن «سوعىس پسيحولوگيياسى» ەڭبەگٸندە. جاۋىنگەرلٸك تەربيەدە تەكتٸلٸك, ماحاببات, سۇلۋلىق, تٶزٸمدٸلٸك, سەنٸم, كٶپشٸلدٸك, وتانسٷيگٸشتٸك ۇعىمدارى بٸرتۇتاس. وسىنى باۋىرجان ىسقاقۇلى جان-جٷرەگٸمەن تٷسٸنٸپ, ينستيتۋتتىڭ وقۋ-تەربيە ٷدەرٸسٸندە جٷزەگە اسىردى.
قاناتبەك سولتانوۆ, پولكوۆنيك, ۇقك شەكارا اكادەميياسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى
