Ushqan qustyń qanaty talatyn, júgirgen ańnyń tuiaǵy kúietin keń-baitaq qazaq dalasyn táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda kúzetý máselesin uiymdastyrý shekarashylar úshin ońai bolmady. Ásirese, kadr tapshylyǵy qatty sezildi. Mine, osy kezeńde Almaty qalasynda ornalasqan Shekara ýchilishesine el basshylyǵy erekshe nazar aýdardy.
Joǵary komandalyq ýchilishe jańǵyrtylyp, Ulttyq qaýipsizdik komitetiniń Áskeri institýtyna, odan keiin Shekara akademiiasyna ainaldy. Ýchilisheni damytyp, jetildirgenmen barlyq másele birden sheshile qoiǵan joq. Endi boiynda qazaqtyń eline, jerine degen mahabbaty bar shekarashylardyń jańa býynyn daiyndaý máselesi turdy. Ol úshin Áskeri institýtqa osy mindetterdi atqaratyn basshy kerek boldy. Tańdaý kóp adamǵa tústi. Sonyń ishinde bul jaýapkershilik qazaqtyń birtýar azamaty, general Baýyrjan Elýbaevqa júkteldi. Al general Áskeri institýtqa kelgen kúnnen bastap qazaqstandyq shekarashylardy daiarlaý isine bel sheship kiristi.
Memlekettik til bólimine qarasty bólimshe bastyǵy bolyp aýysyp kelgen alǵashqy sátten bastap baiqaǵanym, ulttyq rýhty, qazaqy salt-dástúrdi ulyqtaýǵa baǵyttalǵan bastamanyń barlyǵyn Baýyrjan Ysqaquly sózsiz qoldaidy eken. Basshysy myqty, qosshysy tabandy bolsa, qara jerde keme júrgizbei me. Generaldyń ózi qoldap qana qoimai ótkizýge barynsha jaǵdai týǵyzǵan bastamanyń biri – 2007 jylǵy 16 jeltoqsanǵa qarai uiymdastyrylǵan «Ar-namysym, qasiretim, qýanyshym – jeltoqsan» atty tarihi-tanymdyq ádebi-sazdy kesh bolatyn. Keshtiń negizgi ideiasy oqý ornynyń bet-beinesinen 1986 jylǵy jeltoqsan oqiǵasy kezinde sol kezdegi biliktiń shekara ýshilishesi kýrsanttaryn alańǵa shyqqan jastardy tynyshtandyrýǵa paidalanǵandyǵynan túsken qara daqty ketirý edi. Keshke Lázzat Asanovanyń, Qairat Rysqulbekovtiń, Erbol Sypataevtyń analary shaqyryldy. Jeltoqsan oqiǵasynan kóleńke effektisi arqyly teatrlandyrylǵan kórinis kórsetilip, arnaiy shaqyrylǵan Qurmanǵazy ult aspaptar orkestri «Jeltoqsan» shyǵarmasyn oryndady. Keshtiń kýlminatsiialyq sáti − Baýyrjan Ysqaqulynyń sahnaǵa kóterilip, Jeltoqsan qurbandarynyń analarynan keshirim suraý sáti boldy. Analardyń iyqtaryna qamzol jabylyp, bastaryna oramal salyndy. Qurmet qaraýyly úlken sebettermen gúldesteler ákelip, aldarynda bir tizerlep, bastaryn idi. Sol kún – qasietti juma edi. Budan ári qarai bozdaqtardyń árýaǵyna arnalyp as berilip, quran baǵyshtaldy.
Tárbieshi-ofitserlerge Otan qorǵaýshy óz elin, óz eliniń salt-dástúrin, tili men dilin jan-júreginen ótkizgen, janyndai súigen adam bolýy kerek ekendigi túsindirildi. Sebebi, bolashaq el qorǵaýshynyń otansúigishtik tárbiesinde oshaqtyń úsh butyndai – dil, til jáne dástúrdiń orny bólek ekendigi beseneden belgili. Týǵan jerge, elge degen mahabbat, paryz sezimi osylarǵa degen qurmetten týyndaidy. Osy úshtaǵannyń bireýine degen nemquraidylyq – rýhani turaqsyzdyqqa ákelip soǵatyndyǵyn tarih talai márte dáleldegen. B.Momyshuly bul týraly: «Halyqty jaýyngerlik asyl qasietterge tárbieleitin dástúrlerinen qalai aiyrýǵa bolady? ...Qatarymyzdy tolyqtyrar jańa kúsh kelip qosylyp jatady, olardyń keibireýlerine qarasaq, bet álpeti bizdiki, al keýdesine úńilsek, aiaǵy aspannan salbyrap túskendei. Bul qalai dep oilaisyń? Onyń boiynda ne qazaqqa, ne orysqa tán eshnárse joq. Bul jaǵdai meniń zyǵyrdanymdy qainatty, nege bulai boldy dep munyń sebebin izdeýge májbúr boldym, sóitsem bul sorly beibaq óziniń halqynyń igi dástúrlerinen múldem beihabar maqurym eken. Eger bul sanaly túrde istelinse – onda ziiankestik bolǵany, al eger sanaly túrde istelinbese – onda halqymyzdyń igi dástúrlerin aiaqqa basyp taptaǵandyq – naǵyz aqymaqtyq áreket bolǵany. Dástúr tárbieniń basty qainarlarynyń biri bolyp tabylady ári onyń óte úlken máni bar», degen bolatyn «Soǵys psihologiiasy» eńbeginde. Jaýyngerlik tárbiede tektilik, mahabbat, sulýlyq, tózimdilik, senim, kópshildik, otansúigishtik uǵymdary birtutas. Osyny Baýyrjan Ysqaquly jan-júregimen túsinip, institýttyń oqý-tárbie úderisinde júzege asyrdy.
Qanatbek SOLTANOV, polkovnik, UQK Shekara akademiiasynyń aǵa oqytýshysy
