قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكٸنٸڭ اقشا-كرەديت ساياساتى كوميتەتٸ بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ +/– 1,0 پ.ت. پايىزدىق دەلٸزٸمەن جىلدىق 14,5% دەڭگەيٸندە بەلگٸلەۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى. تيٸسٸنشە, ٶتٸمدٸلٸكتٸ ۇسىنۋ جٶنٸندەگٸ تۇراقتى قول جەتكٸزۋ وپەراتسييالارى بويىنشا مٶلشەرلەمە 15,5%-دى, ال ٶتٸمدٸلٸكتٸ الۋ جٶنٸندەگٸ تۇراقتى قول جەتكٸزۋ وپەراتسييالارى بويىنشا مٶلشەرلەمە 13,5%-دى قۇرايدى, دەپ حابارلايدى ۇب باسپاسٶز قىزمەتٸ.
"شەشٸم قالىپتاسقان ەكونوميكالىق جاعدايدى, تەۋەكەلدەر تەڭگەرٸمٸن, سونداي-اق ۇلتتىق بانكتٸڭ جاڭارتىلعان بولجامدارىن ەسكەرە وتىرىپ قابىلداندى. لوگيستيكالىق قىزمەتتەر قۇنىنىڭ ٶسۋٸنەن, ساۋدا ەرٸپتەسٸ بولىپ تابىلاتىن ەلدەردەگٸ جوعارى ينفلياتسييادان جەنە تەڭگە باعامىنىڭ رۋبلگە قاتىستى ەلسٸرەۋٸنەن تۋىنداعان سىرتقى سەكتور تاراپىنان قىسىم ساقتالۋدا. دەگەنمەن ەلەمدەگٸ ازىق-تٷلٸك باعاسى تٶمەندەپ كەلەدٸ. باعانىڭ ٶسۋٸنە تٷرتكٸ بولعان ٸشكٸ قوزعاۋشى كٷشتەر اراسىندا ەلەمدٸك نارىقتاردان كەيٸن ازىق-تٷلٸك باعاسىنىڭ تٶمەندەۋٸن تەجەيتٸن جەنە ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا سۇرانىس تاراپىنان جوعارى قىسىم كٶرسەتەتٸن ىنتالاندىرۋشى فيسكالدىق سەرپٸندٸ اتاپ ٶتۋگە بولادى.
جوعارى ينفلياتسييا ٸشكٸ باعالاردىڭ سىرتقى باعا ٶزگەرٸستەرٸنە بەيٸمدەلۋٸنە نەگٸزدەلگەن, بۇل قازٸرگٸ كەزەڭدە اقشا-كرەديت تالاپتارىن قوسىمشا قاتايتۋدى تالاپ ەتپەيدٸ. بۇدان باسقا, 2022 جىلدىڭ باسىنان باستاپ بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ ايتارلىقتاي ارتۋىنىڭ ەكونوميكاعا ەسەرٸ ەلٸ دە بولسا سوڭىنا دەيٸن بايقالماي وتىر جەنە شارالاردى تٷزەتۋ ٷشٸن كەيٸننەن تيٸستٸ باعالاۋ جٷرگٸزۋ قاجەت. بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ اعىمداعى دەڭگەيٸ قارجى نارىعىنىڭ ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ جەنە ەكونوميكا سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ جيناقتاۋ بەلسەندٸلٸگٸن قولداۋ ٷشٸن جەتكٸلٸكتٸ" - دەلٸنگەن حابارلامادا.
ۇلتتىق بانك مەلٸمەتٸنشە, 2022 جىلعى تامىزدا باعانىڭ جىلدىق ٶسۋٸ 16,1%-عا دەيٸن جەدەلدەدٸ. ينفلياتسييانىڭ ٶسۋٸ بارلىق قۇرامداس بٶلٸكتەر بويىنشا بايقالادى: ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى 20,8%-عا, ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن تاۋارلار 15,5%-عا, اقىلى قىزمەتتەر 10,1%-عا ٶستٸ. تاۋارلار مەن قىزمەتتەر اراسىندا بٸرقاتار شارۋاشىلىق تاۋارلارىنىڭ, قانتتىڭ, ۇننىڭ, جارمانىڭ, ماكارون ٶنٸمدەرٸنٸڭ, سونداي-اق تۇرعىن ٷيدٸ جالعا الۋ قىزمەتٸنٸڭ قۇنى ٶستٸ. باعانىڭ تٶمەندەۋٸ, نەگٸزٸنەن, جەمٸس-جيدەك پەن كٶكٶنٸس ٶنٸمدەرٸنٸڭ كەڭ اۋقىمى بويىنشا بايقالادى.
ينفلياتسييالىق كٷتۋلەر جوعارى دەڭگەيدە قالىپ وتىر. 2022 جىلعى تامىزدا كٷتٸلەتٸن ينفلياتسييانىڭ مەديانالىق باعاسى 16,5%-دى قۇرادى. بٸر جىلدان كەيٸن ينفلياتسييا قارقىنىنىڭ ساقتالۋىن نەمەسە جوعارىلاۋىن كٷتەتٸن رەسپوندەنتتەردٸڭ ٷلەسٸ 55%-عا دەيٸن ٶستٸ.
جاھاندىق ەكونوميكانىڭ بۇدان بىلايعى دامۋ تەۋەكەلدەرٸ ناشارلاۋ جاعىنا قاراي ىعىستىرىلعان. حۆق بولجامى بويىنشا, ەلەمدٸك ەكونوميكا 2021 جىلعى 6,1%-دان 2022 جىلى 3,2%-عا دەيٸن جەنە 2023 جىلى 2,9%-عا دەيٸن باياۋلايدى (حۆق-نىڭ 2022-2023 جىلدارعا ارنالعان الدىڭعى بولجامى – 3,6%). قازاقستاننىڭ نەگٸزگٸ ساۋدا ەرٸپتەسٸ سانالاتىن ەلدەر (ەو, قىتاي, رەسەي) بويىنشا 2022-2023 جىلدارعا ارنالعان بولجامدار دا ناشارلادى.
سىرتقى ازىق-تٷلٸك ينفلياتسيياسى تٶمەندەۋ ٷردٸسٸن جالعاستىرىپ كەلەدٸ. فاو ازىق-تٷلٸك باعالارىنىڭ يندەكسٸ 2022 جىلعى تامىزدا يندەكسكە كٸرەتٸن بارلىق قۇرامداس بٶلٸكتەردٸڭ تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى 1,9%-عا تٷستٸ (شٸلدەدە 9%-عا تٶمەندەدٸ). استىق باعاسىنىڭ تٶمەندەۋٸ ۋكراينا مەن رەسەي فەدەراتسيياسى اراسىندا قول جەتكٸزٸلگەن ۋكراينانىڭ نەگٸزگٸ قارا تەڭٸز پورتتارىنىڭ اشىلۋى تۋرالى ۋاعدالاستىققا جەنە سولتٷستٸك جارتىشاردا ەگٸن جيناۋعا ٸشٸنارا نەگٸزدەلدٸ, بۇل ۇسىنىستىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتتٸ. فاو-نىڭ پٸكٸرٸنشە, ەلەمدٸك تٷسٸمگە قاتىستى جاقسى بولجامدارعا بايلانىستى ەلەمدٸك نارىقتاعى استىق ۇسىنىسىنىڭ ارتۋى باعانىڭ ودان ەرٸ تٶمەندەۋٸنە ىقپال ەتەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە.
ەلەمدە تۇتىنۋشىلىق ينفلياتسييا جوعارى دەڭگەيدە قالىپ وتىر. ەو-دا 2022 جىلعى شٸلدەدە جىلدىق ينفلياتسييا 9,8%-عا دەيٸن جەدەلدەدٸ. اقش-تا مۇناي باعاسىنىڭ بٸرشاما تٶمەندەۋٸ سالدارىنان ينفلياتسييا 8,5%-عا دەيٸن باياۋلادى. حۆق-نىڭ 2022-2023 جىلدارعا ارنالعان جاھاندىق ينفلياتسييا بويىنشا بولجامدارى باعانىڭ بۇرىن كٷتٸلگەننەن دە تەزٸرەك ٶسۋٸن كٶزدەيدٸ.
ەلەمدٸك مۇناي نارىعىندا مۇناي باعاسىنىڭ جوعارى دەڭگەيٸ ساقتالادى دەپ كٷتٸلۋدە. حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بولجامى بويىنشا, جاقىن ارادا بەنزين مەن ٶزگە دە ەنەرگييا كٶزدەرٸنە باعانىڭ جوعارى بولۋىنا بايلانىستى سۇرانىس ازداپ تٶمەندەۋٸ ىقتيمال. مۇناي ٶندٸرۋ بٸرتٸندەپ ارتادى, بٸراق بۇل ەسەر رەسەي مەن تاياۋ شىعىس ەلدەرٸندەگٸ ەلسٸز مۇناي ٶندٸرۋمەن تەڭەستٸرٸلەدٸ. بولجام بويىنشا, 2022 جىلى Brent ماركالى مۇناي باعاسى ورتاشا ەسەپپەن 1 باررەل ٷشٸن – 105,3 اقش دوللارىن, ال 2023 جىلى 1 باررەل ٷشٸن – 90,3 اقش دوللارىن قۇرايدى. وسى فاكتورلار مەن بولجامداردى ەسكەرە وتىرىپ, بازالىق ستسەناريي اياسىندا Brent ماركالى مۇناي باعاسىن 2023 جىلى اعىمداعى دەڭگەيدەن باررەلٸنە 90 اقش دوللارى جەنە 2024 جىلى باررەلٸنە 85 اقش دوللارى ورتاشا بەلگٸسٸنە دەيٸن بٸرتٸندەپ تٶمەندەتۋ تراەكتوريياسى بەلگٸلەندٸ.
2022 جىلى ۇلتتىق بانكتٸڭ قازاقستانداعى ەكونوميكانىڭ ٶسۋٸنە قاتىستى بولجامدارى ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸڭ باياۋلاۋى اياسىندا قايتا قارالدى. بيىلعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, ٸرٸ كەن ورىندارىندا كٷتٸلەتٸن جوسپارلى جٶندەۋ جەنە كاسپيي قۇبىر كونسورتسيۋمىندا ساقتالىپ وتىرعان بەلگٸسٸزدٸك اياسىندا جٸٶ ديناميكاسى 2,5-3,5%-عا دەيٸن باياۋلايدى. سۇرانىستىڭ بارلىق قۇرامداس بٶلٸكتەرٸ تاراپىنان وڭ ٷلەس كٷتٸلەدٸ. 2022 جىلعى ەكٸنشٸ جەنە ٷشٸنشٸ توقساندارداعى كەيبٸر قىسقارتۋلاردان كەيٸن بٸرٸنشٸ توقساندا قالىپتاسقان جوعارى بازا مەن جىل سوڭىنا تامان ٶسۋ قارقىنىنىڭ قالپىنا كەلۋٸ اياسىندا ناقتى ەكسپورت ايتارلىقتاي ٷلەس قوساتىن بولادى.
ورتا مەرزٸمدٸ باعالاۋ 2023-2024 جىلدارى مۇناي ٶندٸرۋدٸڭ ٶسۋٸ اياسىندا ەكسپورتتىڭ ٶتە جىلدام ٶسۋٸن كٶرسەتەدٸ. مەملەكەتتٸك شىعىستاردىڭ ٶسۋٸ جاعدايىندا تۇتىنۋشىلىق سۇرانىستىڭ جوعارى ديناميكاسى قوسىمشا ىنتالاندىرۋ كٶزدەرٸنە اينالادى. سونىمەن بٸرگە, فيسكالدىق ىنتالاندىرۋدىڭ سالدارى بولاتىن يمپورتتىڭ جوعارى ديناميكاسى ٸشكٸ سۇرانىستىڭ ٶسۋٸن ٸشٸنارا تەڭەستٸرەدٸ. 2023 جىلى جٸٶ-نٸڭ ٶسۋ قارقىنىنىڭ 4-5%-عا دەيٸن جەدەلدەۋٸ بولجانىپ وتىر. 2024 جىلى جٸٶ ٶسٸمٸ وسىنداي دەڭگەيدە بولادى.
اعىمداعى العىشارتتاردى ەسكەرە وتىرىپ, 2022 جىلدىڭ سوڭىنا تامان ينفلياتسييا 16-18% ارالىعىندا بولجانادى. بۇل ۇلتتىق بانكتٸڭ الدىڭعى باعالارىنان جوعارى. سىرتقى جەنە ٸشكٸ ازىق-تٷلٸك نارىقتارىنداعى باعالاردىڭ ديناميكاسىن ەسكەرە وتىرىپ, باعانىڭ ٶسۋٸنە ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸ نەگٸزگٸ ٷلەس قوسۋدى جالعاستىرۋدا. وڭ فيسكالدىق سەرپٸن, جوعارى سىرتقى ينفلياتسييا, تەڭگەنٸڭ ەلسٸرەۋٸ مەن لوگيستيكالىق جەنە ٶندٸرٸستٸك تٸزبەكتەردٸ قايتا قۇرۋ اياسىندا ينفلياتسييالىق قىسىم بايقالاتىن بولادى. جوعارى, تۇراقسىز ينفلياتسييالىق كٷتۋلەر قوسىمشا فاكتور بولادى.
2023 جىلى ينفلياتسييا بٸرتٸندەپ 7,5-9,5%-عا دەيٸن باياۋلايدى. فاو يندەكسٸنٸڭ استىق ٶنٸمدەرٸنە تٶمەندەۋٸ, 2022 جىلعى ينفلياتسييانىڭ جوعارى بازاسى, رەسەيدەگٸ ينفلياتسييانىڭ بۇرىن كٷتٸلگەننەن دە تەزٸرەك باياۋلاۋى ينفلياتسيياعا تەجەۋشٸ ەسەر ەتەتٸن بولادى. 2024 جىلى جاڭا سىرتقى جەنە ٸشكٸ كٷتپەگەن ٶزگەرٸستەر بولماعان كەزدە ينفلياتسييا 5,5-7,5% ارالىعىندا قالىپتاسادى.
بازالىق مٶلشەرلەمە بويىنشا كەلەسٸ شەشٸمدەر ينفلياتسييانىڭ ناقتى سەرپٸنٸنٸڭ بولجامدى باعىتىنا سەيكەس كەلۋٸنە جەنە سىرتقى ورتا مەن ٸشكٸ ەكونوميكاداعى تەۋەكەلدەردٸڭ قالىپتاسىپ وتىرعان تەڭگەرٸمٸنە بايلانىستى قابىلداناتىن بولادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكٸنٸڭ اقشا-كرەديت ساياساتى كوميتەتٸنٸڭ بازالىق مٶلشەرلەمە جٶنٸندەگٸ كەزەكتٸ جوسپارلى شەشٸمٸ 2022 جىلعى 24 قازاندا نۇر-سۇلتان ۋاقىتىمەن 14:00-دە جارييالانادى.
