قر پرەمەر-مينيسترٸ ا. ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا ەلدٸ مەكەندەردٸ سۋمەن قامتۋ جەنە سۋ بۇرۋ مەسەلەلەرٸ قارالدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترٸ ر. سكليار ەل بويىنشا 18,4 ملن ادامنىڭ 90,2%-ى نەمەسە 16,5 ملن ادام ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن جابدىقتالعانىن باياندادى. قالالارداعى تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ ٷشٸن بيىل وسى كٶرسەتكٸشتٸ 97%-عا دەيٸن, ال 2023 جىلى 100%-عا دەيٸن ارتتىرۋ جوسپارلانعان.
اۋىلداردا ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن 6,5 ملن ادام نەمەسە 84%-دان استامى قامتىلعان. بۇل رەتتە, باسقا اۋىلدار اۋىز سۋ ٷشٸن جەرگٸلٸكتٸ سۋ كٶزدەرٸن پايدالانادى. يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلٸگٸ 2019 جىلى كٶرسەتكٸشتٸ 88%-عا دەيٸن جەتكٸزۋدٸ جەنە 2023 جىلى حالىقتىڭ 100%-ىن تيٸستٸ ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋدٸ جوسپارلاپ وتىر.
«حالقىنىڭ سانى 200 ادامنان از شاعىن اۋىلداردى سانيتارلىق نورمالارعا سەيكەس كەلەتٸن اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا سۋدى تازارتاتىن كەشەندٸ بلوك-مودۋلدەر ورناتۋ جوسپارلانعان, بۇل 1333 اۋىلدى سۋمەن قامتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ال تۇرعىندارى 200 ادامنان كٶپ 1 274 اۋىل ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتىلاتىن بولادى. وسىلايشا, 2 607 اۋىلدا تۇراتىن 1,2 ملن ادام سانيتارلىق نورمالارعا ساي كەلەتٸن سۋمەن قامتۋ قىزمەتٸمەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ», — دەدٸ ر. سكليار.
بيىلعى سەۋٸر ايىندا ٶتكەن ەكولوگييالىق مەسەلەلەر جٶنٸندەگٸ قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ وتىرىسىندا قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى ن. نازارباەۆ قالالارداعى كەرٸزدٸك تازارتۋ جٷيەلەرٸن جاڭعىرتۋدى تاپسىرعان بولاتىن.
ر. سكلياردىڭ ايتۋىنشا, وسى مٸندەتتٸ ورىنداۋ ٷشٸن قر ييدم كەرٸزدٸك تازارتۋ قوندىرعىلارىن سالۋعا بيۋدجەتتەن تىس قاراجات تارتۋ تەتٸگٸن ەزٸرلەدٸ.
«بٸز سارقىندى سۋلاردى تازارتۋ نورماتيۆتەرٸن ەۋروپالىق ستاندارتتارعا سەيكەس كەلتٸرۋدٸ ۇسىنامىز. ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸ بويىنشا, بۇل كٷردەلٸ شىعىنداردى 30%-عا دەيٸن قىسقارتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بيوگاز ٶندٸرۋ جەنە تۇنبانى قايتا ٶڭدەۋ مٷمكٸندٸگٸ بار ەنەرگيياتيٸمدٸ تەحنولوگييالار ەنگٸزٸلەتٸن بولادى. سونىمەن قاتار مەملەكەتتٸك-جەكەشەلٸك ەرٸپتەستٸك جوبالارىن ٸسكە اسىرۋدا تۇرعىندارعا سالماق تٷسٸرمەۋ ماقساتىندا تاريفتەردٸ سۋبسيدييالاعان دۇرىس. بۇل قالالارداعى كەرٸز-تازارتۋ جٷيەلەرٸن جاڭعىرتۋدى ٷش جىلدا ٸسكە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», — دەدٸ ر. سكليار.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸ س. وماروۆ ٶز كەزەگٸندە ٶڭٸرلەردٸ دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيٸنگٸ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى شەڭبەرٸندە توپتىق سۋ قۇبىرلارىن پايدالانۋ, سالۋ جەنە رەكونسترۋكتسييالاۋ «قازسۋشار» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتٸك كەسٸپورنىنا جٷكتەلگەنٸن باياندادى, بۇل كەسٸپورىن تەڭگەرٸمٸندە ۇزىندىعى 12 مىڭ شاقىرىمنان اساتىن 33 توپتىق سۋ قۇبىرى بار.
2011-2018 جىلدارى 1035 كم جەلٸ سالىنىپ, 1441 كم جەلٸ رەكونسترۋكتسييالاندى, بۇل 49 وبەكتٸنٸ پايدالانۋعا بەرۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. سونىڭ نەتيجەسٸندە حالىق سانى 553 مىڭ ادامدى قۇرايتىن 268 اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندە سۋمەن جابدىقتاۋ جاعداي جاقسارتىلدى.
«جالپى توپتىق سۋ قۇبىرلارىنداعى جەلٸلەردٸڭ توزۋ دەڭگەيٸ 75%-دان 56%-عا دەيٸن قىسقاردى», — دەدٸ س. وماروۆ. بٷگٸندە 2281 كي جەلٸنٸ رەكونسترۋكتسييالاۋ قاجەت.
بيىل توپتىق سۋ قۇبىرلارى بويىنشا 12 جوبانى ٸسكە اسىرۋعا 14,6 ملرد تەڭگە بٶلٸندٸ, ونىڭ ٸشٸندە جىل سوڭىنا قاراي 8 جوبانى اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىڭ نەتيجەسٸندە 1185 كم جەلٸ سالىنىپ, رەكونسترۋكتسييالانىپ, جالپى حالىق سانى 126,8 مىڭ ادامدى قۇرايتىن 68 ەلدٸ مەكەندە سۋمەن جابدىقتاۋ جٷيەسٸ جاقسارتىلادى.
بۇدان ٶزگە, تاپسىرىس بەرۋشٸنٸڭ بارلىق توپتىق سۋ قۇبىرلارىن جەنە ولارمەن جالعاسقان اۋىلدارداعى كەنت ٸشٸندەگٸ جەلٸلەردٸ سالۋ مەن رەكونسترۋكتسييالاۋ فۋنكتسيياسىن بٸرىڭعاي وپەراتورعا بەكٸتٸپ بەرٸلەدٸ.
سونىڭ نەتيجەسٸندە سۋدى جەتكٸزۋ ونى توپتىق سۋ قۇبىرلارىنان سۋبسيدييالانعان تاريفپەن ساتىپ الىپ, حالىققا ٷستەمە قۇنمەن ساتاتىن دەلدالداردى بولدىرماي, سۋمەن جابدىقتاۋ كٶزٸنەن باستاپ تٷپكٸلٸكتٸ تۇتىنۋشىعا دەيٸن كٶرسەتٸلەتٸن بولادى.
وتىرىس بارىسىندا مينيستر سۋمەن جابدىقتاۋ مەن سۋ بۇرۋ سەكتورىندا پىسىقتاۋدى قاجەت ەتەتٸن پروبلەمالاردى اتادى.
«بٸرٸنشٸدەن, بۇل - كوممۋنالدىق كەسٸپورىندار تەڭگەرٸمٸندەگٸ سۋمەن جابدىقتاۋ مەن سۋ بۇرۋ وقشاۋ جٷيەلەرٸنٸڭ تيٸسٸنشە پايدالانىلىپ, كٷتٸپ ۇستالماۋى. اتالعان پروبلەما ولاردىڭ تەز توزۋىنا الىپ كەلەدٸ. قازٸرگٸ زامانعى تەجٸريبە سۋمەن جابدىقتاۋ جەنە سۋ بۇرۋ سەكتورىنا سالىنعان ينۆەستيتسييالار حالىققا كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸڭ تۇراقتىلىعىمەن قامتاماسىز ەتٸلۋٸ تيٸس ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. ٶز كەزەگٸندە, كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ٷشٸن تەك سۋمەن جابدىقتاۋ مەن سۋ بۇرۋ جٷيەلەرٸن رەكونسترۋكتسييالاۋ نەمەسە جاڭالارىن سالۋ جەتكٸلٸكسٸز, ولاردىڭ تيٸسٸنشە پايدالانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. پايدالانۋشى ۇيىمداردىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق, باسقارۋشىلىق, تەحنيكالىق جەنە قارجىلىق ەلەۋەتٸن دە ۇلعايتۋ كەرەك», - دەدٸ ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, «قازسۋشار» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتٸك كەسٸپورنىنىڭ بازاسىندا كەنت ٸشٸندەگٸ جەلٸلەرمەن بٸرگە بارلىق توپتىق سۋ قۇبىرلارىن پايدالاناتىن بٸرىڭعاي وپەراتوردىڭ جۇمىس ٸستەۋٸ بۇل مەسەلەنٸ وڭتايلى شەشۋگە مٷمكٸندٸك بەرمەك. ول ٷشٸن كوممۋنالدىق مەنشٸكتەگٸ وسى نىسانداردى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن بٸرىڭعاي وپەراتورعا بەرۋ قاجەت بولادى.
«بٸرٸنشٸ كەزەڭدە ەكٸمدٸكتەر تەڭگەرٸمٸندە تۇرعان 323 اۋىلداعى رەسپۋبليكالىق توپتىق سۋ قۇبىرىنا جالعاسقان كەنت ٸشٸندەگٸ جەلٸلەر بەرٸلەدٸ. ەكٸنشٸ كەزەڭدە 171 اۋىلداعى كەنت ٸشٸندەگٸ جەلٸلەرمەن بٸرگە قالعان 33 توپتىق سۋ قۇبىرى بەرٸلەدٸ دەپ جوسپارلانعان. بۇل بيۋدجەت قاراجاتىن تيٸمدٸ پايدالانۋعا, اۋىلداردا سۋمەن جابدىقتاۋ مەن سۋ بۇرۋ بويىنشا كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا, سونداي-اق سۋمەن جابدىقتاۋ جەنە سۋ بۇرۋ سەكتورىن دامىتۋعا ينۆەستيتسييا تارتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. مۇنان باسقا, قىزمەتتەر سۋدى توپتىق سۋ قۇبىرلارىنان سۋبسيدييالانعان تاريفپەن ساتىپ الىپ, حالىققا ٷستەمە قۇنمەن ساتاتىن دەلدالداردى بولدىرماي, سۋمەن جابدىقتاۋ كٶزٸنەن باستاپ تٷپكٸلٸكتٸ تۇتىنۋشىعا دەيٸن كٶرسەتٸلەدٸ», - دەدٸ س.وماروۆ.
مينيستر سۋبسيدييالاۋ قاعيدالارىنا سەيكەس تٷپكٸلٸكتٸ تۇتىنۋشى ٷشٸن 1 تەكشە مەتر اۋىز سۋ قۇنى سۋدى ەسەپكە الۋ اسپاپتارى بولسا, 30 تەڭگەدەن, ولار بولماسا, 40 تەڭگەدەن اسپاۋى تيٸس ەكەنٸن باسا ايتتى.
«سۋمەن جابدىقتاۋ مەن سۋ بۇرۋدىڭ وقشاۋ جٷيەلەرٸن پايدالانۋدى جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار مەن جەكە ۇيىمداردىڭ قاراماعىنا قالدىرعان جٶن», - دەدٸ ول.
