تۇرسىنباي داتقا

تٷركٸستانداعى ق.ا.ياساۋي كەسەنەسٸندە جەرلەنگەن تاريحي تۇلعا تۋرالى زەرتتەۋشٸلٸك پايىم

تۇرسىنباي بٷركٸتبايۇلى حٸح عاسىردا سىر بويىنىڭ ورتا اعىسىندا ٶمٸر سٷرگەن, دارابوز قارىم-قابٸلەتٸمەن, اقىل-ويىنىڭ سۇڭعىلالىعىمەن, قايتپاس قايسارلىعىمەن جەنە باسشىلىق دارىنىمەن اتى مەشھٷر قايراتكەر بولعان. ول 1798 جىلى قازٸرگٸ شيەلٸ, سىردارييا اۋداندارىنا قاراستى بوتاباي, تارتوعاي اۋماعىندا دٷنيە ەسٸگٸن اشقان. اتا-اناسى قازاقتىڭ مال باققان قاراپايىم شارۋا ادامدارى ەكەن. جاراتىلىسىنان ەتٸ تٸرٸ, شيراق, پايىم-پاراساتى مەن تابيعي كٷش-قۋاتى ەرەن, سٶزگە جٷيرٸك جٸگٸت ازاماتتىق بەلسەندٸلٸگٸمەن ەرتە كٶزگە تٷسەدٸ. جاس كەزٸندە باسقىنشى قوقان حاندىعىنىڭ بيلەۋشٸ ەليتاسىنىڭ سەنٸمٸنە كٸرٸپ, سول مەملەكەتتەگٸ تٶرتٸنشٸ جوعارعى بيلٸك لاۋازىمى – داتقا اتاعىن الادى.

كەيٸننەن اقمەشٸتتٸ جاۋلاپ العان رەسەي پاتشاسى دا وعان زاۋرياد-حورۋنجيي (جورىقتاعى وفيتسەرلٸك شەن) اتاعىن بەرٸپ, ۇلتىمىزدىڭ سول تۇستاعى بەتكەۇستار بٸر شوق زايىرلى, تٸرەك-تۇتقا, جاقسى-جايساڭدارىمەن بٸرگە يمپەرييا استاناسى پەتەربورعا ٶزٸنٸڭ جەكە سالتاناتتى قابىلداۋىنا شاقىرادى.

ال ٶزٸنٸڭ ٶمٸرلٸك بەلسەندٸ قاي­راتكەرلٸك قىزمەتٸمەن, جاراتىلىسىنان دارا تۋعان ٶر مٸنەزٸ, اقىل-ويىنىڭ جٷيرٸكتٸگٸمەن, ٷز­دٸك شەشەندٸك ٷلگٸسٸمەن جەنە ەدٸل­دٸگٸمەن, مەمٸلەگەرلٸك قالپىمەن تانىلعان تۇرسىنباي بٷركٸتبايۇلى قازاق قوعامىنىڭ بٸراۋىزدى ورتاق ۇيعارىمىمەن مەرتەبەلٸ بي اتاعىن الادى. بۇل حاننىڭ جارلىعىمەن نەمەسە ٷلكەن ۇلىقتىڭ بۇيرىعىمەن بەرٸلەتٸن شەندٸ لاۋازىم ەمەس-تٸ. سايلانبالى رەسمي قىزمەت, اتاق, دەرەجە دە ەمەس. بۇل قۇدايدىڭ بٸر اتى – حالىقتىڭ ٶزٸنٸڭ سوعان لايىقتى تۇلعاعا قابٸلەت-قارىمىنا, وي-ٶرەسٸنٸڭ بيٸكتٸگٸنە, ٶمٸردٸ سانا كٶزٸمەن وقىپ بٸلەتٸن جەنە سٶز ٶنەرٸن جەتە مەڭگەرگەن قاسيەتٸنە قاراي جالپى بۇقارانىڭ مويىنداۋىمەن عانا ارنايى قابىلدانعان ەڭ جوعارعى اتاق, تانىمالدىق بولاتىن.

تۇرسىنباي داتقا قازاق حالقى بوستاندىعىنان ايىرىلىپ, بوداندىققا بوي ۇرا باستاعان تىم اۋىر كەزەڭدە عۇمىر كەشتٸ. الاشتىڭ اناسى – سىر ٶڭٸرٸنە سۇعاناقتىقپەن كٶز تٸگٸپ, جات تا جاۋ پيعىلدىلار جان-جاقتان جىرتقىش اڭشا انتالاپ تۇرعان-تىن. وسىنداي تار جول, تايعاق كەشۋلٸ شاقتا ەل ەرگە قارادى, نامىسشىل, قانىنا قىزعان اتپال ازاماتتارىنىڭ قاۋقارىنا, قابٸلەتٸنە, قاھارماندىق قارىمىنا ٷمٸت ارتتى, سەندٸ, سولارعا ارقا سٷيەدٸ. مٸنە, وسى ەكٸتالاي سەتتە قازاعىنا قامقور اعا دا, جاعا دا بولا العان ٶر تۇلعالاردىڭ بٸرٸ – تۇرسىنباي داتقا ەدٸ.

تٷركٸ ەلەمٸن زەرتتەۋشٸ عالىم ەۋەلبەك قوڭىراتباەۆ بىلاي دەپ جازعان بولاتىن: «اقمەشٸت پەن تٷركٸستاننىڭ اراسىن تۇرسىنباي بٷركٸتبايۇلى باسقاردى. ٶز ۇلتىنا قامقور, قورعان بولا بٸلگەن ەر قوقان حانىنىڭ قولىنان مەرت بولدى». بٸز بٷگٸن تۇرسىنباي داتقا تۋرالى كٶنەكٶز قارييالاردان جەتكەن شەجٸرە ەڭگٸمەلەردٸ ٶسكەلەڭ جاس ۇرپاققا ٶنەگە رەتٸندە قالدىرعاندى جٶن كٶرٸپ وتىرمىز.

اقىن مەنسۇر بەكەجانۇلى اتاقتى تۇرعانباي داتقانىڭ نەمەرەسٸ يمانجٷسٸپ قۇتپانۇلىنا ارناپ جازعان «يمانجٷسٸپكە حات» دەگەن تاريحي تولعاۋىندا:

بەسٸنشٸ داتقا بولعان تۇرسىنباي بار,

دابىسى قوقان-حيۋا, قىر-سىردا بار.

ەشبٸر جاۋ قارسى تۇرىپ كٶرگەن ەمەس,

قىلىشىن قىنابىنان سۋىرسا ەگار, – دەپ دەرٸپتەگەن تۇرسىنباي داتقانىڭ باتىرلىعىنا دا ەش داۋ جوق.

تۇرسىنباي بٷركٸتبايۇلى ورىس بيلٸگٸنٸڭ زاۋرياد-حورۋنجيي شەنٸندە دە تۋعان ەلٸنٸڭ اماندىعىن, تىنىشتىعىن, شارۋاشىلىعىن قورعاپ, اۋىرتپالىعىن جەڭٸلدەتۋگە كٷش سالعان. قارادان شىعىپ حان بولعانداي بۇل جاراتىلىسى ەرەكشە جان راسىندا قارا شەكپەندٸ, قاراپايىم ورتادان تامىر تارتىپ, ٷلكەن مەملەكەتتٸك ٸستەرگە ارالاستى. جاتجۇرتتىقتاردىڭ ٶزدەرٸ مويىنداعانداي, ول تٷرلٸ اقىل-وي جەتٸستٸكتەرٸن, امالداردى, ايلانى, مەمٸلەگەرلٸك تەسٸلدەردٸ شەبەر قولدانا بٸلدٸ.

كٶپتٸڭ اۋزىندا جٷرگەن سانانى سەلتەتكٸزەرلٸك, ەستٸگەن كٸسٸنٸ ەرٸكسٸز ەلەڭدەتەرلٸك ەڭگٸمە – تۇرسىنباي داتقانىڭ سىردارييانىڭ بويىندا بٸر ەمەس, تاپ سول ەكٸ جەردە دار قۇرعىزعاندىعى تۋرالى. كٶنە جەدٸگەرلٸك دەرەكتەر دە سول ايتىلعان توسىنداۋ جايتتى راسقا شىعارادى. ناقتىلاي تٷسسەك, داردىڭ بٸرٸنشٸسٸن سول كەزدەگٸ اقمەشٸت قالاسىنان 90 شاقىرىم جەردەگٸ بوقتىٶلەڭ, قازٸرگٸ بوتاباي اۋىلى اۋماعىنداعى التىنبەك ارالىنا قۇرعان, ال ەكٸنشٸسٸن قالادان 20-25 شاقىرىم جەردەگٸ مىرىشتىڭ تٷبەگٸندەگٸ «قايىرسۋات» ەلدٸ مەكەنٸندە قۇم شىعاناققا ورناتقان. كٶرەم دەگەن كٸسٸگە كٷنٸ بٷگٸندە بوقتىٶلەڭنٸڭ يت تۇمسىعى باتپايتىن قالىڭ توعايىنىڭ اراسىندا سول باياعى دەۋٸردٸڭ ادامدارىنىڭ زەرە-قۇتىن قاشىرعان اجال قۇرالىنىڭ قورقىنىشتى ٸزدەرٸ ەلٸ كٷنگە سايراپ جاتىر. قازٸر دە وعان كٶز تاستاعان جاننىڭ جٷرەگٸن سولق ەتكٸزٸپ, ٷرەيٸن ۇشىرعانداي. زامانىندا حاننىڭ ارنايى جارلىق-ۇلىقساتىمەن جٷزەگە اسقان جويقىن دٷنيە جەرگٸلٸكتٸ بيلەۋشٸگە نە ٷشٸن زەرۋ بولدى ەكەن? اتاپ ايتارلىق جايت, قۇرىلعان دارلارعا ەشكٸم دە اسىلماعان, ياكي وندا ەلدەبٸرەۋدٸڭ ٶمٸرٸ قيىلماعان. ال ەندەشە, كەزٸندە دٷيٸم جۇرتتىڭ دەگبٸرٸن قاشىرعان سۇرقى سۇستى پەلەكەت نەگە كەرەك بولدى دەگەن زاڭدى سۇراق كٶڭٸلدٸ قارا بۇلتتاي تورلايدى.

بۇل ساۋالعا سالعان بەتتەن تۇجىرىمدى جاۋاپ بەرە قويۋ قيىن. ول ٷشٸن سول ۋاقىتتىڭ ناقتى تىنىسىن سەزٸنۋگە, بيلەۋشٸنٸڭ بۇعان قاتىستى ساياساتىنا ويشا بويلاپ كٶرۋگە تالپىنعان لازىم. الۋان پٸكٸرلەردٸڭ اق-قاراسىن اقىل بەزبەنٸنە سالا كەلگەندە بٸز بٸر ورنىقتى ويدىڭ ۇشتىعىن ۇستاعانداي بولدىق. مەسەلەنٸڭ ارعى-بەرگٸ جاقتارىن, استارىن سانادا سارالاپ, ساليقالى تٷيٸن جاساۋشىلار دار قۇرۋ قانقۇمار قاتىگەزدٸكتٸ, بولماسا سۇرقييا زۇلىمدىقتى اڭساۋدان نەمەسە كٶپكە كٶپە-كٶرٸنەۋ قىر كٶرسەتۋ ارقىلى دٶڭ-ايبات شەگۋدٸ ماقسات تۇتۋدان ەمەس, قوعامداعى تۇراقتىلىقتى تۇرلاۋلى ەتۋدٸڭ قامىن كٷيتتەگەندٸكتەن قاجەت بولعان دەگەن ۋەجدٸ العا كٶلدەنەڭ تارتادى. شىندىعىندا, قولىندا قازٸرگٸ قازىنانىڭ قاراۋىنداعىداي رەسمي سوتى, پروكۋراتۋراسى, پوليتسيياسى جوق داتقا ەل ٸشٸندەگٸ ەكٸنٸڭ بٸرٸندە ۇشىراسىپ جاتاتىن ۇرلىق-قارلىق, بارىمتا, توناۋ, زورلىق-زومبىلىق, باسقا دا قيياناتتى كٶرٸنٸستەردٸڭ بەتٸن قالاي قايتارماق? ەندەشە, الىس-جاقىننان تٶنگەن قاۋٸپتٸ بەسەڭدەتۋ, قاتەردٸ سەيٸلتۋ ٷشٸن, جالپى, ەلگە يە بولىپ, حالقىنىڭ ەتەك-جەڭٸن جيناقى ۇستاۋ ٷشٸن, تەنتەگٸ مەن تەلٸسٸن, سۇعاناق ۇرىسىن تىيىپ ۇستاپ, تەرتٸپ پەن ەدٸلەتتٸلٸك ورناتۋ ٷشٸن اتالعان قاتقىل شارا اۋاداي قاجەت بولعان.

سىر بويىنىڭ ونسىز دا كٷنكٶرٸسٸ جٷدەۋ, دەنٸ قىزىلسيراق تۇرعىندارىنا قوقاننىڭ ەسەلەپ سالعان الىم-سالىعى اۋىر سوققانى ايان. بٷگٸنگە دەيٸن جەتكەن دەرەكتٸ حيكاياتتارعا قاراعاندا, اتالمىش كٷردەلٸ ەلەۋمەتتٸك-تۇرمىستىق مەسەلەگە تۇرسىنباي داتقا ٷنەمٸ جانىن سالا ارالاسىپ, سالىقتى ازايتۋدىڭ جەنە قانداستارىنىڭ يىعىنا تٷسەتٸن سالماقتى جەڭٸلدەتۋدٸڭ جولدارىن جاتپاي-تۇرماي ٸزدەستٸرگەنٸ, مۇنىمەن ىقىلاس قويا تيياناقتى اينالىسقانى, قال-قادەرٸنشە حالقىنا قول ۇشىن بەرٸپ قاراسقانى اڭعارىلادى. بۇعان قوقاندىق ساربازداردىڭ ونىڭ قاراۋىنداعى ەلگە تٸزە باتىرماق, توناۋشىلىق جاساماق ەلٸمجەتتٸك ەرەكەتتەرٸن باتىل تٷردە تىيىپ, مەرتەبەلٸ حان الدىندا وسىعان قاتىستى قاسقايىپ تۇرىپ سٶز ۇستاپ, ابىرويىن ايبات قىلىپ, بەدەلٸن بەلبەۋگە تٷيٸپ, تٸپتەن جەكە باسىن قۇرباندىققا شالۋعا دەيٸن بارعانى دەلەل. سول ٷشٸن قوقان حانىنىڭ اباقتىسىندا وتىرىپ, زىندانىنا تٷسكەندٸگٸ دە ايتىلادى.

ورىس پاتشالىعىنىڭ سىرت باقىلاۋشىلارىنىڭ تۇرسىنباي بٷركٸتبايۇلىنىڭ قاراۋىنداعى ەلدٸڭ تۇرمىس دەرەجەسٸ جاقسى, باعىمىنداعى مالدارى كٷيلٸ, قالى­پتى تٸرشٸلٸكتەرٸن جاساپ جات­قاندىعىن رەسمي تٷردە تٸلگە تيەك ەتۋٸ جايدان-جاي ەمەس.

ادامگەرشٸلٸك قاسيەتٸ بيٸك ازا­ماتتىڭ جان دٷنيەسٸ باي, پەيٸلٸ دارقان, قۇشاعى اشىق بولىپ كەلەتٸندٸگٸن تۇرسىنباي داتقا ٶزٸنٸڭ باسشىلىق تەجٸريبەسٸندە سان مەرتە دەلەلدەگەن. بٸر جولى ارقادان 60 ٷيلٸ ارعىن اعايىندار سىر ەلٸنە قوپارىلا كٶشٸپ كەلٸپ, قونىس سۇرايدى. ەل اعاسى الىستان ات ارىتىپ جەتكەن جۇراعاتقا قاراۋىنداعى اتىرابىنان تۇراقتى قونىسقا شۇرايلى جەر تەلٸمٸن بٶلٸپ بەرەدٸ. سوناۋ الاساپىران زاماندا تۇرسىنباي داتقا قامقورلىقپەن قاناتىنىڭ استىنا العان شاعىن شوعىر اعايىننىڭ ٶرٸسٸن كەڭ جايىپ, ۇرپاعىنىڭ ٶسٸپ-ٶركەندەپ وتىرعاندىعىنا بٷگٸنگٸ جۇرتشىلىق كۋە.

جات جۇرتتىقتارمەن كٷرەستە تۇرسىنباي داتقا جالعىز بولماعان. كەنەسارى حان, ناۋرىزباي باتىر, جانقوجا باتىر, بۇقارباي باتىر, جانازار باتىر باستاعان قازاق شارۋالارى قوقاندىقتار مەن حيۋالىقتاردىڭ تٷركٸستان, سوزاق, ساۋران, جاڭاقورعان, جٶلەك, تاعى باسقا بەكٸنٸستەرٸن سان رەت كەسكٸلەسكەن ۇرىستاردىڭ نەتيجەسٸندە باسىپ العانى بەلگٸلٸ. تۇرسىنباي داتقانىڭ تۋىسى تۇرعانباي پانسات تٷركٸستان تٶڭٸرەگٸن بيلەپ تۇرعاندا 4 مىڭ قولمەن قوقان بيلٸگٸنە قارسى شىققان. بۇل شٸلٸك كٶتەرٸلٸسٸن تۇرسىنباي دا قولداعان, ودان زارداپ شەككەن قانداستارىنا جاناشىرلىق بٸلدٸرٸپ, جەردەم قولىن سوزعان.

قازاق بيٸ تۇرسىنبايدى رەسەي ٷكٸمەتٸ اقىلمان, ىقپالدى جەرگٸلٸكتٸ باسشى رەتٸندە تانىعان. ونىڭ بەتٸن ٶزدەرٸنە قاراي بۇرىپ, مٷددەلەرٸن جٷزەگە اسىرۋعا پايدالانۋ ٷشٸن بار ەرەكەتتەرٸن جاساپ باعادى. ەر ىڭعايدا كٶتەرمەلەپ, دەرٸپتەپ, سىي-سيياپات جاساپ تۇرۋدى ۇمىتپايدى. وعان كٶرسەتٸلگەن قۇرمەتتٸڭ ەڭ مەرتەبەلٸسٸ – ورىستىڭ زاۋرياد-حورۋنجيي ەسكەري شەنٸ بەرٸلٸپ, ستانيسلاۆ لەنتاسى جەنە التىن مەدالمەن ماراپاتتالۋى, 13 ادامنان تۇراتىن قازاق شونجارلارى شاعىن توبىنىڭ قۇرامىندا پەتەربورعا ارنايى شاقىرىلىپ, ٸٸ الەكساندر پاتشانىڭ سالتاناتتى قابىلداۋىندا بولۋى.

تۇرسىنباي داتقاعا بٷگٸنگٸ شيەلٸ, سىردارييا اۋداندارىنا قاراستى بوتاباي (بوقتىٶلەڭ), تارتوعاي, ايدارلى, جەتٸكٶل جەنە امانكەلدٸ ەلدٸ مەكەندەرٸنٸڭ اۋماقتارى قاراعان.

ول كٸسٸ تٶڭٸرەگٸنە ەلدٸڭ يگٸ جاقسىلارىمەن قاتار جاۋجٷرەك باتىرلارىن, دٸن-يسلام جولىنداعى ادال پٸرەدارلارىن, اۋزىمەن قۇس تٸستەگەن دٸلمار شەشەندەر ھەم كٶركەمسٶزدٸڭ پەرٸسٸ اتانعان ارقالى شايىرلارىن توپتاستىرعان. ماڭدايىندا جۇلدىزى جارقىراعان بۇل ٶرەلٸ ازاماتتاردىڭ ايشىقتى القاسىندا جات پيعىلدى شاپقىنشىلارعا قاقىراتا سوققى بەرٸپ, قانداستارىن قاۋٸپ-قاتەردەن قورعاعان وت جٷرەكتٸ جانازار باتىر, باسپاق باتىر, ەۋليەلٸك جەنە ەمشٸلٸك, كٶرٸپكەلدٸك قاسيەتتەرٸمەن تامام سىر اتىرابىنىڭ سىيلى ادامىنا اينالعان قۇلبولدى يشان, سٶز مارجانىن تٶككەن جالىندى اقىن بۇداباي بار. جاقسىنىڭ قاسىنا جاقسىلار ەرگەن, ال مۇنىڭ ٶزٸ تۇرسىنباي بيدٸڭ ادام جانىنىڭ, مٸنەز-قۇلقىنىڭ دا سىنشىسى, ٸلكٸمدٸ قاسيەتتەردٸ قاستەرلەۋشٸ بولعاندىعىنان حابار بەرسە كەرەك.

1853 جىلى ورىس وتارلاۋشىلارى اقمەشٸتتٸ باسىپ العانىمەن, ودان ەرٸ 10 جىل بويى جىلجي المادى. دەمەك, قوقاننىڭ قاراۋىنداعى ٶز يەلٸگٸنەن باستالعان ايماق تٷركٸستانعا دەيٸن سوزىلىپ جاتتى, ونىڭ ٸشٸندە تۇرسىنبايدىڭ داتقالىق اۋماعى دا ەلٸ سول باياعىسىنشا حانعا باعىنىشتى بولاتىن. ونىڭ ٷستٸنە ول ەلٸنٸڭ اماندىعى ٷشٸن ەكٸ تاراپقا دا قىزمەت جاساپ, ورىستارمەن دە ىمىراگەرشٸلٸك تانىتتى. ەلدەن حانعا جينالاتىن سالىقتىڭ قىسپاعىنا قاساقانا قارسى تۇردى. ەرينە, مۇنىڭ بارشاسى حاننىڭ قۇلاعىنا جەتٸپ جاتتى, وعان ۇناماعانى, ٸشتەي كەك تٷيگەنٸ ايدان انىق. ەيتكەنمەن, زامان باسقا, ول بيلٸك يەسٸنٸڭ بۇرىنعىداي باسا كٶكتەپ, كٷشكە سالىپ, بەلدەن قايىستىراتىن قاۋقارى جوق. وعان ەندٸگٸ جەردە ەككٸ تٷلكٸدەي زىميياندىق ەرەكەتكە بارۋىنا تۋرا كەلدٸ. سولاي بولدى دا. بٸردە اڭعال باتىردى قۇزىرىنا الداپ شاقىرىپ, قاراۋلىق پيعىلىن امالعا اسىردى. ٶتٸرٸك كٶلگٸرسٸپ, سىيلاعان بولىپ وتىرىپ, كەرٸ قايتۋعا بەت العاندا تۇرسىنباي داتقانىڭ ەرٸنٸڭ تارالعىسىنا ۋىتى كٷشتٸ ۋ جاققىزىپ جٸبەرەدٸ. قايران ەسٸل ەر قاپييادا جاسالعان قاستاندىقتان سوزاق جەرٸنە, شولاققورعانعا جەتكەندە اجال قۇشادى. دەنەسٸ قاسيەتتٸ تٷركٸستانداعى ەزٸرەت سۇلتان كەسەنەسٸنە جەرلەنەدٸ. بۇل 1863 جىل بولاتىن.

بۇدان ەكٸ عاسىر بۇرىن وسىناۋ قاسيەتتٸ سىر بويىندا عۇمىر كەشٸپ, جاۋ جاعادان الىپ, بٶرٸ ەتەكتەن شالعان قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە تۋعان حالقىنا ادال قىزمەت ەتە بٸلگەن تۇرسىنباي داتقانىڭ جاقسى اتى ەلٸمەن بٸرگە جاساسىپ, ٶمٸرٸ ۇرپاقتارى ارقىلى جالعاسىپ كەلەدٸ. تەگٸندە, بۇل دالا بيلەۋشٸسٸنٸڭ كٸندٸگٸنەن ون ۇل جەنە بٸراز قىز بالا تاراپتى. ولاردىڭ ٸشٸندە, ەسٸرەسە, تەگٸنە تارتىپ ەل بيلەگەن ەلمەمبەت, جٷسٸپنازار, سمايىل سىندى ازاماتتاردىڭ اتقارعان قىزمەتٸ كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن جۇرتشىلىقتىڭ جادىندا. بۇلاردىڭ بەرٸ دە بولىس بولعان.

«ەلٸم ٷشٸن جانىم قۇربان, حالقىمنىڭ قارا توقتىسى بولىپ باۋىزدالىپ كەتسەم ارمانىم جوق». بۇل تۇرسىنباي بيدٸڭ ٶمٸرلٸك ۇستانىمى, اينىماس كرەدوسى, كٸرشٸكسٸز ار-وجدانىنىڭ اسقاق جەلبٸرەگەن تۋىنداي جٷرەكجاردى سەرگەك تە سەرت سەزٸمٸ. سان قيلى تارتىستى, تاعدىرلى, تەكەتٸرەس جەنە تٸرشٸلٸك ٷشٸن ەگەس سىندارلى سەتتەردٸڭ بٸرٸندە قوقان حانىنىڭ الدىندا ايبارمەن ايتىلعان سٶز كٶرٸنەدٸ. قاجەتتٸ جەرٸندە شالت قيمىلداپ, جەدەل شەشٸم قابىلدايتىن, باتىرلىق اڭعالدىعىنا دا سالىپ جٸبەرەتٸن تۇرسىنباي داتقانىڭ وسىناۋ جالىندى ۇران-سٶزٸنەن وتانسٷيگٸشتٸكتٸڭ, ەلٸ ٷشٸن ٶزٸن دە قۇرباندىققا شالعان قايسارلىقتىڭ لەبٸ ايقىن ەسٸپ تۇرعان جوق پا? قاھارمان قايراتكەردٸڭ ٶمٸر جولىنا كٶز جٸبەرسەك, ونىڭ سٶزٸ مەن ٸسٸندە الشاقتىقتىڭ بولماعانى كٶزگە ۇرىپ تۇر. بۇل – شىن مەنٸندە ۇرپاققا ۇران, ٶسكەلەڭ جاستارعا ٶمٸرلٸك ٶنەگە.

قۋانىش ماحانبەت,

جۋرناليست

 قىزىلوردا وبلىسى