تۇرسىن جۇرتباي جازۋشى, الاشتانۋشى عالىم:
ۇلت
ۇلت – ۇلى ۇعىم. بۇل ۇعىمنىڭ اياسى ٶتە كەڭ ەرٸ ونىڭ بٸرنەشە فورماسى بار. مەسەلەن, يمپەرييالىق ەلدەر سول ەلدٸ قۇراپ وتىرعان, ٶزٸنە باعىنىشتى ۇلتتاردىڭ بەرٸن بٸرٸكتٸرٸپ, بٸر ۇلت اتانىپ وتىر. ونىڭ جارقىن مىسالى – امەريكا. امەريكاعا ۇمتىلعانداردىڭ بەرٸ «امەريكالىق ۇلتتىڭ قاتارىنا كٸرەمٸن, سٸڭٸسەمٸن جەنە امەريكا مٷددەسٸن قورعايمىن» دەپ بارادى. بۇل قاتارعا تەك قىتاي دياسپوراسىن قوسۋعا بولمايدى. ٶيتكەنٸ قىتاي ۇلتى قاي ەلگە بارسا دا, اسسيميلياتسيياعا تٷسپەيدٸ. ولار ەرقاشان ٶز تٸلٸن, دەستٷرٸن, مەديتسيناسىن, ۇلتتىق اسحاناسىن ٶزدەرٸمەن بٸرگە الىپ جٷرەدٸ ەرٸ سول ەلگە سونى ورنىقتىرادى. قىتايدىڭ ٶزگە ۇلتقا سٸڭٸسٸپ كەتپەۋٸنٸڭ ەڭ باستى سەبەبٸ – ونىڭ مەدەنيەتٸنٸڭ, رۋحانيياتىنىڭ قۇدٸرەتٸندە جاتىر. سىرت ەلگە شىققان ەر قىتاي ٶز ەلٸنٸڭ مٷددەسٸن مەڭگٸلٸك قورعايدى.
تەرٸسكەيٸمٸزدەگٸ ەجەلگٸ كٶرشٸمٸز رەسەي دە امەريكا سىندى تٷرلٸ ۇلتتان بٸر ۇلت جاساۋ جولىندا ەرەكەت جاساپ كەلەدٸ. بٸراق رەسەيدٸڭ تەرريتوريياسى, ساياسي باعىتى باسقا بولعاندىقتان, بوداندىقتىڭ بٸر تٷرٸ ەسەپتٸ يمپەرييالىق ەلدەردٸڭ ۇستانىپ كەلە جاتقان ساياساتىن رەسەي جٷزەگە اسىرا المادى. ٶيتكەنٸ رەسەيدەگٸ ۇلتتاردىڭ دٸنٸ, تٸلٸ, دٸلٸ, سالت-ساناسى بٸر-بٸرٸنە ۇقسامايدى. ەرٸ ولار بايىرعى اتاقونىسى, ٶز تەرريتورييالارىندا وتىر. رەسەيدٸڭ بٸر ۇلت بولا المايتىنىنىڭ باستى سەبەبٸ دە – جەر, جەر جەنە جەرگە يەلٸك. ەر ۇلتتىڭ ٶز جەرٸ ونىڭ بەلگٸلٸ بٸر كەڭٸستٸكتە ٶز مەدەنيەتٸن دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. جەردٸڭ قاسيەتٸ دە سوندا. جەرٸنەن ايىرىلعان ۇلت ۇلت رەتٸندە دە قۇردىمعا كەتەدٸ. ياعني ۇلتتىڭ تٸرٸ پاسپورتى – تٸل, تۇعىرى – جەر. وسى ەكەۋٸ ساقتالسا عانا ۇلتتىڭ ۇلتتىق نەگٸزٸ بولىپ ەسەپتەلەتٸن ۇلتتىق ەكونوميكا قولعا الىنادى. ۇلتتىڭ ٶزٸندٸك كەلبەتٸن قالىپتاستىرىپ, ايشىقتاپ تۇراتىن ٶزگە دٷنيەلەر وسى ٷش تاعاننىڭ تٶڭٸرەگٸندە عانا تٷلەپ, جاڭارادى. ال قازاقستانعا كەلسەك, تەرريتوريياسى بار, تٸلٸ شالاجانسار, ەكونوميكالىق دەربەستٸگٸ جوق. مۇنداي جاعدايدا تٷرلٸ ۇلتتى بٸرٸكتٸرٸپ, بٸر ۇلت بولۋعا ۇمتىلىس قازاقستاندا اتىمەن جوق دەۋگە بولادى. قازاقستانداعى ۇلت مەسەلەسٸ قانداي كٷيدە ەكەنٸ بارشاعا مەلٸم عوي دەپ ويلايمىن.
ۇلتشىلدىق
ۇلتشىلدىق – يمپەرييالىق مەملەكەتتەر پايدا بولعاندا اينالىمعا ەنگەن ۇعىم. ياعني ٶز بودانىنداعى ۇلتتاردىڭ تەرريتورييالىق تۇتاستىعى مەن ۇلت ازاتتىعى ٷشٸن كٷرەسكەن ادامداردى يمپەرييالىق ەلدەر ۇلتشىلدار دەپ اتادى. ولار يمپەرييانىڭ جاۋى. ٶيتكەنٸ يمپەريياعا قارسى. جاپوندار, بريتاندىقتار, قىتايلار, يسپاندار – بەرٸ وسى ۇعىمدى پايدالاندى. بۇل ۇعىم رەسەيدە دە بولدى. بٸراق رەسەي ۇلتشىلدارعا ساياسي جاۋ ەسەبٸندە قارادى.
مەسەلەن, بٷگٸنگٸ جاھاندانۋ دەۋٸرٸندە دە ٶزٸنٸڭ ۇلتتىق دەربەستٸگٸن ساقتاپ قالعىسى كەلەتٸندەر يمپەرييالىق كٶزقاراسپەن قاراعاندا جٸكشٸلدەر, دٸنشٸلدەر, ۇلتشىلدار بولىپ ەسەپتەلەدٸ. ٶيتكەنٸ ولار ٶزگەنٸڭ قول استىنا ٶتٸپ, بٶگدەنٸڭ ىقپالىندا قالعىسى كەلمەيدٸ. مىسالى, انگلييانىڭ ەۋرووداقتى تاستاپ شىعۋى دا ۇلتتىق دەربەستٸكتٸ ساقتاپ قالۋدان تۋىنداعان ۇلتشىلدىق. قازٸر فرانتسۋز ۇلتشىلدىعى دەگەن شىعىپ جاتىر. ۇلتشىلدىق نەمٸستەرگە دە ەنە باستادى. ەربٸر فرانتسۋز, نەمٸس ۇلتتىق مٷددەسٸن قورعاۋعا كٶشٸپ جاتىر. ەۋروپاداعى ەلدەردٸڭ ٶزٸ ەۋروپانىڭ بٸر مەملەكەتكە اينالعانىن قالامايدى. ەۋرووداقتىڭ جينالىسى ٶتكەن سايىن بريۋسسەلدە, جەنەۆادا, ميۋنحەندە ەركٸن ەرەۋٸلدەر ٶتٸپ تۇرادى. نەگە? ٶيتكەنٸ ولار ٶز ۇلتىن ساقتاپ قالعىسى كەلەدٸ. سوندىقتان ۇلتشىلدىقتى سٷيكٸمسٸز ماعىناعا, ساياسي تەرمينگە اينالدىرعان يمپەرييالىق ساياسات. مىسالى, قازاقستان ٶزٸنٸڭ ۇلتتىق مەملەكەتٸن قۇرۋعا تالپىنسا, ول نەگە ۇلتشىلدىق بولادى? نەمەسە ۋكراينا ٶزگەنٸڭ ىقپالىنان كەتٸپ, ٶزٸ دەربەس ەل بولعىسى كەلسە ول نەگە ۇلتشىلدىق بولۋى تيٸس? كٸمنەن كەم? قازاقستان دا, ۋكراينا دا ۇلتتىق مەملەكەت قۇرۋعا قاقىلى.
ەگەر بٸز التىن وردانىڭ يەلٸگٸندە بولعان جەردٸڭ بەرٸ بٸزدٸكٸ, قازاقتىڭ ۇلتتىق مٷددەسٸ بەرٸنەن بيٸك تۇرسىن, ۇلتتىق ەكونوميكا قۇرامىز دەپ ۇراندايتىن بولساق, مٸنە, وندا ول قازاق ۇلتشىلدىعى بولار ەدٸ. مەنٸڭشە, مۇنداي وي ەشقانداي قازاقتىڭ قاپەرٸندە جوق. اسىلى, قازاقتاردىڭ وتانى – قازاقستان. بٸزدٸڭ ۇستانىمىمىز وسى بولۋى تيٸس. بۇل – جەكە ۇلتتىق سانامىزدى ٶز كەڭٸستٸگٸمٸزدە پايدالانۋعا مٷمكٸندٸكتٸڭ بولۋى جەنە سوعان سىرتقى ىقپالدى جويۋ. سوندا عانا, ە.بٶكەيحانوۆ ايتقانداي, «ۇلت دامىپ, جەتٸلەدٸ». سوسىن بارىپ ەكونوميكا, تٸل, قازبا بايلىقتار ت.ت. ينتەگراتسيياعا تٷسسە بولادى.
قازاقستان – قازاق مەملەكەتٸ. الاش ۇستانعان بەس يدەيا قازٸرگٸ قازاقستاندا تولىقتاي جٷزەگە اسۋى كەرەك. ولار: جەر, ۇلتتىق ەكونوميكا, تٸل ٷستەمدٸگٸ, دٸن جەنە دەستٷرگە نەگٸزدەلگەن ۇلتتىق عىلىم ارقىلى ۇلتتىق دەموكراتييالىق مەملەكەت قۇرۋ. بۇل – جاپونييانىڭ ۇستانعان جولى. قاراڭىزشى, بٸردە-بٸر ادام جاپونداردى ۇلتشىل دەمەيدٸ. ٶيتكەنٸ ولار وسى ۇستانىمداردى قاتاڭ ۇستاندى. ەسٸرەسە تەۋەلسٸزدٸك يدەياسىن ۇلتتىق عىلىم نەگٸزٸندە جٷزەگە اسىراتىندارىن بٸلدٸ. جاپوندار1864 جىلى سامۋرايلىق فەوداليزمدٸ دوعارىپ, بٸردەن جاڭا دامۋعا كٶشٸپ, 1902 جىلى رەسەي يمپەريياسىن جەڭدٸ. وسى 25 جىل ٸشٸندە دامىپ, ەلەمدٸك دەرجاۆا دەرەجەسٸنە كٶتەرٸلدٸ. الاش ۇستانعان بەس يدەيانى الاش قايراتكەرلەرٸ جاپون ٷلگٸسٸنەن الدى. ولاردىڭ ارمانى جاپونييا سيياقتى دەربەس مەملەكەت قۇرۋ ەدٸ. ەگەر بٸز جاپونييا سىندى يمپەرييالىق ەمەس, ٶزٸن-ٶزٸ قامسىز ەتەتٸن ۇلتتىق مەملەكەت قۇرامىز دەسەك, بۇل ۇلتشىلدىق پا? ۇلتشىلدىق ەمەس. ول – ٶركەنيەتكە قوسىلۋدىڭ باستى امالى. بٸراق الاشتىڭ وسى ۇستانىمى پاتشالىق رەسەيدٸڭ, سوۆەت ٶكٸمەتٸنٸڭ, بٷگٸنگٸ رەسەيدٸڭ تۇرعىسىنان الىپ قاراساڭ ۇلتشىلدىق بولىپ تابىلادى. ٶيتكەنٸ بٸز ٶزٸمٸزدٸڭ دەربەستٸگٸمٸزدٸ ساقتاعىمىز كەلەدٸ.
گەرمانييانىڭ دٷنيەجٷزٸلٸك ەكونوميكالىق ورتالىعىنىڭ جىل سايىن شىعارىپ وتىراتىن قورىتىندىسى بار. سول قورىتىندىنىڭ وسىدان بەس-التى جىل بۇرىنعى دەرەكتەرٸمەن تانىسقان ەدٸم. ٶكٸنٸشكە قاراي, سول قورىتىندى بويىنشا بٸزدٸڭ جەرٸمٸزدٸڭ 64 پايىزى قازاقتىڭ قولىندا ەمەس. ٶنەركەسٸپتٸڭ 78 پايىزى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ مەنشٸگٸندە ەمەس. عىلىمدى ايتپاي-اق قويايىن. ول بىلاي تۇرسىن, بٸز باستاۋىش سىنىپتاردىڭ ٶزٸن اعىلشىن تٸلٸندە وقىتۋعا كٸرٸسٸپ جاتىرمىز. بٸلٸم سالاسىن ۇلتتىق باعدارلاماعا كٶشٸرەيٸك دەسەڭ, ول حالىقارالىق باعدارلامالارعا سەيكەس كەلمەيدٸ دەپ شىعادى. ال وسى مەسەلەنٸ كٶتەرسەڭ ۇلتشىل اتاناسىڭ. ۇلتشىل اتاندىرىپ جٷرگەندەر كٸمدەر? ول – ٶز ٸشٸمٸزدەگٸ قارا ورىستار.
قارا ورىستار قاۋپٸ
ورىستٸلدٸ قازاقتاردىڭ بٸرٸگٸپ كەتكەنٸ سونشا – ولار ٶزدەرٸنٸڭ ٶمٸر سٷرۋ كەڭٸستٸگٸن جان دەرمەن قورعايدى, ەرٸ وسى جولى دا اياۋسىز كٷرەسەدٸ. ولار ۇلت مٷددەسٸن قورعايتىن ازاماتتاردى ۇلتشىل دەپ, ۇلتتىق قوزعالىس, ەرەكەتتەردٸ «قازاقبايشىلىق» دەيدٸ. كەيٸنگٸ 10-15 جىلدىڭ بەدەرٸندە باق بەتٸندە ورىستٸلدٸ قازاقتاردىڭ ايتاتىنى وسى. بٷگٸنگٸ شەنەۋنٸكتەردٸڭ ەڭ كٶپ بٶلٸگٸ دە سولار. ولار بيلٸكتە تۇرعاندا قازاقستاندا ەشقاشان قازاق تٸلٸ ٷستەمدٸك قۇرمايدى. بۇل رەتتە مەنٸڭ ويىما وسىدان 30 جىلداي بۇرىن ەنۋار ەلٸمجانوۆ مارقۇمنىڭ ايتقانى ەسٸمە تٷسەدٸ. 1986-87 جىلدار شاماسى. «قالامگەرگە» كەلسەم, ەناعاڭ كوفە ٸشٸپ وتىر ەكەن. بارىپ سەلەمدەستٸم. ول كەزدە مەن الاش قايراتكەرلەرٸن اقتاۋ ٸسٸمەن جٷرگەنمٸن. الاش زييالىلارىن اقتاۋعا قارسى بولىپ, جانىعىپ جٷرگەن ساتقىندار تۋرالى ەڭگٸمە بارىسىندا ايتىپ ەدٸم, ەناعاڭ: «تۇرسىن, مەن رۋشىلدىقتان قورىقپايمىن. قازاق رۋشىلدىقتان قۇرىمايدى. تالاسادى, تارتىسادى, ايتىسادى. بٸراق بەرٸبٸر شىندىق جەڭەدٸ. ەرينە, قيىن. بٸراق ودان ۇلتقا قاۋٸپ تٶنبەيدٸ. مەن قالا بالاسى مەن دالا بالاسىنان قورقامىن. قازٸرگٸ قالا بالالارى مٷلدەم باسقا باعىتقا كەتٸپ قالىپتى. دالاداعى اۋىل بالالارى قازاقى قالپىندا قالىپ قويدى. ەرتەڭ قالا بالاسى مەن دالا بالاسىنىڭ اراسىندا ٷلكەن قاراما-قايشىلىق تۋادى. ەرينە, قالانىڭ بالالارى جەڭەدٸ. ولاردىڭ تٸلٸ دە, دٸلٸ دە جەڭەدٸ. ٷكٸمەتٸڭ دە سولاردىڭ دەگەنٸندەي بولادى. مٸنە, سول كەزدە قازاقتىڭ باسىنا كٷن تۋادى. مەن شەتەلدٸ كٶپ كٶرٸپ جٷرمٸن عوي. تەۋەلسٸزدٸك العان كٶپتەگەن ەلدٸڭ باسىنداعى تراگەدييا بٸزدٸڭ باسىمىزعا دا كەلەدٸ», – دەدٸ. مٸنە, سول تراگەدييا قازٸر بٸزدٸڭ باسىمىزعا كەلدٸ. قازاقستاننىڭ ٸشٸندەگٸ قازاق ۇلتشىلدىعى دەگەندٸ شىعارىپ جٷرگەندەر دە سول ٶزٸمٸزدٸڭ قاراكٶزدەر – ورىستٸلدٸ قازاقتار. مەملەكەت باسىندا دا تٷگەلدەي سولار وتىر. ولاردىڭ تٸلٸ دە, كٶزقاراستارى دا مٷلدەم باسقا. ولار ٶزدەرٸن ٷستەم تاپ ٶكٸلٸ سىندى ۇستايدى, قازاققا جيٸركەنە, شەكەدەن قارايدى. تٸل, دٸن, رۋح ارقىلى ولارعا قالاي ەسەر ەتەسٸڭ?! مەسەلەن, سوۆەت وداعى كەزٸندە قازاقتىڭ 35 پايىزى عانا قازاقشا سٶيلەيدٸ دەپ زار يلەيتٸنبٸز. قازٸرگٸ تٸلدٸڭ جاعدايى ودان دا سوراقى. تٸل ساۋداعا, ٶندٸرٸسكە, عىلىمعا, تەحنولوگيياعا ەنبەيٸنشە, ول تٸل ەشقاشان ٷستەمدٸك ورناتا المايدى. رۋح ارقىلى دا ەسەر ەتۋٸڭ ەكٸتالاي. ٶيتكەنٸ ولاردىڭ رۋحى شوقىنىپ كەتتٸ. دٸنٸڭٸزدٸڭ حالٸ – اناۋ. ەندٸ ويلاڭىزشى, وسىنداي مەسەلەلەردٸ كٶتەرگەن ادامدى ۇلتشىل دەۋگە بولا ما, جوق پا? كٸمگە قارسى كٷرەسەسٸڭ? سىرتقى جاۋ بولسا, ول انىق بولار ەدٸ. ال مىنا جاۋمەن قالاي كٷرەسەسٸڭ? ٶز قولىڭدى ٶزٸڭ قالاي كەسەسٸڭ? ەگەر بۇل ۇلتشىلدىق بولاتىن بولسا, وندا كٷرەسۋ كەرەك. مەن مۇنى ازاماتتىق سوعىس دەڭگەيٸندەگٸ رۋحاني كٷرەس دەر ەدٸم. سوندىقتان بۇل كٷرەستٸ ازاماتتىق رۋحاني ۇلتشىلدىق دەۋگە بولادى. ال ۇلتشىلدىقتىڭ ٶزٸ قازاقستاندا جوق. ٶيتكەنٸ ۇلتشىلدىق يمپەريياعا قارسى, بوداندىقتاعى ۇلتتاردىڭ كٷرەسٸ ەكەنٸن ايتتىق.
وسى كٷنگە دەيٸن كٶپ ازاماتتار جەردٸ, تٸلدٸ, ۇلتتىق رۋحانيياتتى, ۇلتتىق مٷددەنٸ قورعاپ سٶيلەگەنٸ, ەرەكەت ەتكەنٸ ٷشٸن ۇلتشىل اتانىپ كەلدٸ. سونىڭ ٸشٸندە مەن دە بارمىن. ال پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ماقالاسىندا ۇلتشىل اتانىپ, جۇرتقا جەكسۇرىن بولىپ كەلگەن ادامداردىڭ 10-15 جىل بويى زارلاپ ايتىپ كەلگەندەرٸنٸڭ بەرٸ كٶرٸنٸس تاپتى. سوندا بٸز نە ٷشٸن, كٸم ٷشٸن وسى ۋاقىتقا دەيٸن ۇلتشىل اتاندىق? مۇنىڭ بەرٸن قيىستىرىپ وتىرعان شەنەۋنٸكتەر. ۇلتتىق مەسەلە كٶتەرسەڭ, پرەزيدەنتكە قارسى دەپ اتوي سالىپ شىعادى. ونىسى – ٶزدەرٸن قورعاۋى. ال ٶزدەرٸ ٶزگەلەردٸ جەككٶرٸنٸشتٸ ەتٸپ كٶرسەتۋدٸڭ امالىن شەبەر مەڭگەرگەن. بٸزدە مەملەكەتتٸك قۇرىلىم ۇلتتىڭ مٷددەسٸنە جۇمىس ٸستەمەيتٸن, كەرٸسٸنشە, جەكە ادامداردىڭ قورعانىس-قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸنە اينالىپ كەتكەن.
ۇلتتىق سانا
ۇلتتىق مٷددە جولىنداعى ازاماتتىق رۋحاني كٷرەستٸڭ ايناسى – ۇلتتىق سانا. ٶتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارى الاش قايراتكەرلەرٸ اقتالا باستاعاندا ۇلتتىق سانا تازارۋعا بەت الىپ, دۇرىس جولعا تٷسٸپ ەدٸ. بٸراق كەيٸن, شامامەن 1996-97 جىلدارى, وسى جول رۋشىلدىققا قاراي ويىسىپ كەتتٸ. ونى سول كەزدەگٸ يدەولوگيياعا جاۋاپتى ادامدار ٸستەدٸ. ولار قازٸر دە سول يدەولوگييانى قالىپتاستىرىپ وتىر.
مەنٸڭ بٸر دوسىم بار. ۇلتقا جانى اشيتىن ادام. بٸراق الاش دەسە, ٶرە تٷرەگەلەدٸ. الاشقا قارسى. سول دوسىممەن ون شاقتى جىل كەزدەسپەي كەتٸپ, بٸر كٷنٸ كٶشەدە جولىعىپ قالدىم. كٶزقاراسى سول قالپى ەكەن. «ساعان نە بولدى?» دەسەم, «الاشتىڭ ٸشٸندە بٸزدٸڭ جاقتان بٸر ادام جوق ەكەن. ونداي الاشوردانىڭ ماعان كەرەگٸ جوق» دەيدٸ. «سەن دەرتكە ۇشىراعان ەكەنسٸڭ. بۇدان ٶزٸڭ عانا ەمدەلمەسەڭ, باسقا ەشكٸم كٶمەكتەسە المايدى. ارىز جازۋشى مەن سول ارىزدىڭ كەسٸرٸنەن جازالانعاندار تۋرالى دەرەكتەردٸ ال دا, سالىستىرىپ وتىرىپ سۋىق اقىلمەن قارا!» دەدٸم. ول باسىن شايقاپ كەتتٸ. ويلاندى. نەتيجەسٸ قالاي بولارى بەلگٸسٸز. مۇنى نەگە ايتىپ وتىرمىن, بٸز ۇلتتىق سانادا وسى جولعا كەتٸپ قالدىق.
1932 جىلى ٶتكەن پلەنۋمدا «قازاق ۋنيۆەرسيتەتٸنە گولوششەكيننٸڭ اتىن بەرەيٸك. سوتسياليزم ٷشٸن بٷكٸل قازاق حالقىن قۇربان ەتۋگە دايىنبىز!» دەپ سٶيلەگەن ادامنىڭ بالاسى كەيٸن بٸر جولىعىپ قالدى. ول كٸسٸ ٶزٸ ۇستاز, سىيلى ادام ەدٸ. ەكەسٸ رەپرەسسيياعا ۇشىرادى, اتىلدى, وتباسى ايدالدى. سٶيتٸپ, جولىعىپ قالعاندا مەنٸ وڭاشا شىعارىپ الىپ: «تۇرسىن, باۋىرىم, مەنٸڭ ەكەم تۋرالى سولاي جازىپسىڭ عوي», – دەدٸ. «يە, بٸراق مەن بٸر اۋىز سٶزٸن عانا الدىم عوي, وقىعان شىعارسىز?» دەدٸم. «يە, وقىدىم. ساعان قارسى ايتار داۋىم جوق. سوندا مەن ەكەم ٷشٸن كەشٸرٸم سۇرايمىن با?» دەدٸ. «جوق, وسى سٶزٸڭٸزدٸڭ ٶزٸ دە جەتەدٸ» دەدٸم. مٸنە, بۇل ازاماتتىق تراگەديياسى بار تۇلعالار. ٶزٸ قازاققا قىزمەت ەتتٸ, بٸراق ەكەسٸنٸڭ بٸر اۋىز سٶزٸ ەلگٸندەي. مەن ول كٸسٸلەردٸ ازاماتتىق قۇرباندار دەپ ەسەپتەيمٸن. بۇل مىسالداردى ايتىپ وتىرعانىم, ازاماتتىق رۋحاني ۇلتشىلدىق ۇلتتىق سانانىڭ تازارۋى ٷشٸن دە توقتاۋسىز كٷرەسۋ كەرەك. مەملەكەت ۇلتتىق سانانىڭ وڭ باعىتىن بۇرىپ, جەلپٸندٸرمەۋٸ كەرەك ەدٸ. امال جوق, بۇل دا بٷگٸنگٸ قازاقتىڭ ەڭ ٷلكەن تراگەديياسى. سوندىقتان دا ۇلتتىق رۋحاني ازاماتتىق ۇلتشىلدىق بولسىن دەپ ويلايمىن.
دايىنداعان ٶمٸرجان ەبدٸحالىقۇلى
"جاس الاش" گازەتٸ
