تٷرٸك اسحاناسى ەرتٷرلٸ ايماقتاردا ٶندٸرٸلگەن تٷرلٸ ٸرٸمشٸكتەرٸمەن, ەرەكشە دەمدٸ تاعامدارىمەن جەنە ەرتٷرلٸ ٸرٸمشٸكتەرٸمەن تاڭ قالدىرادى. بۇل دەمدەردٸڭ نەگٸزٸندە تٷركييانىڭ باسقا ايماقتارىنا عانا تەن كليماتپەن جاسالعان باي بيوەرتٷرلٸلٸك جاتىر. ەرتٷرلٸ كليماتتىق جاعدايلارعا بايلانىستى ەر ايماقتا سٷت پەن ٸرٸمشٸكتٸڭ جەكە دەمٸ مەن حوش يٸسٸ بار. تٷركييانىڭ ەسەرلٸ ٸرٸمشٸك تاڭداۋى ەرتٷرلٸ ٶندٸرٸس ەدٸستەرٸمەن ٷيلەسەدٸ. «ەلەكتروندىق جۋرنالداعى اق ٸرٸمشٸك», «كونيا كٶك ٸرٸمشٸگٸ», «ەرزيندجان تۋلۋم ٸرٸمشٸگٸ», «كارس قارتايعان كاحار مەن گريۋيەر» جەنە «ۆان گەربي ٸرٸمشٸگٸ» تٷرٸك دەمدٸلەرٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸ عانا…
«بەياز پەينير» (اق ٸرٸمشٸك) تٷرٸك تاڭعى استارىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بٶلٸگٸ جەنە ەلدەگٸ ەڭ سٷيٸكتٸ دەليكاتەستەردٸڭ بٸرٸ. ەديرنە اق ٸرٸمشٸگٸ تۋندجا, مەريچ, اردا جەنە ەرگەنە ٶزەندەرٸنٸڭ اتىراۋلارىندا جەرگٸلٸكتٸ شٶپتەرمەن قورەكتەنەتٸن قوي, ەشكٸ جەنە سيىر سٷتٸنەن جاسالادى. ەديرنە اق ٸرٸمشٸگٸنٸڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ – قوسپالاردىڭ بولماۋى; تەك سٷت, اشىتقى جەنە تۇز قولدانىلادى. چاناككالەنٸڭ ەزين اۋدانىنىڭ اتىمەن اتالعان Ezin اق ٸرٸمشٸگٸ تٷرٸك تاڭعى اسىنداعى تاعى بٸر دەستٷرلٸ جەنە ماڭىزدى اق ٸرٸمشٸك.
جۇمساق, ورتاشا نەمەسە قاتتى قۇرىلىمدى ٶندٸرۋگە بولاتىن بۇل ٸرٸمشٸك ٶزٸنٸڭ ەرەكشە دەمٸ مەن حوش يٸسٸن قاز تاۋىنىڭ تابيعي ٶسٸمدٸكتەرٸمەن جەنە مينەرالدى رەسۋرستارىمەن قورەكتەنەتٸن سيىر, قوي نەمەسە ەشكٸ سٷتٸنەن الادى.
بالىكەسير: 50 تٷرلٸ سىرانىڭ وتانى
ميحاليچ ٸرٸمشٸگٸ – تٷركييادا عاسىرلار بويى ٶندٸرٸلگەن ەجەلگٸ ٸرٸمشٸك. اق سىراعا قاراعاندا, ونىڭ ٶندٸرٸسٸ ەلدٸڭ بٸرنەشە ايماقتارىمەن شەكتەلەدٸ, ولاردىڭ باستى مىسالدارى بالىكەسير مەن بۋرسا. ميحاليچەسكيي ٸرٸمشٸكتٸ ەدەتتە ەشكٸ نەمەسە سيىر سٷتٸنەن جاسايدى جەنە ول قاتىپ, قۇرعاعانشا تۇزدى ەرٸتٸندٸدە ساقتالادى. اششى, تۇزدى دەمٸ ارقاسىندا ول گريلدەن كەيٸن كٶپتەگەن تاعامداردا, سونىڭ ٸشٸندە سالاتتاردا قولدانىلادى. باسقا ٸرٸمشٸكتەر سيياقتى, ول نەگٸزگٸ تاعامدارعا ارنالعان تاعامدار مەن گارنيرلەردە قولدانىلادى.
بالىكەسيرگە كەلەتٸن بولساق, ٸرٸمشٸكتٸڭ 50 تٷرٸ بار. قالانىڭ كٶپ مەدەنيەتتٸ قۇرىلىمى, سٷتتٸڭ ەرتٷرلٸ تٷرلەرٸنەن جاسالعان ٶنٸمدەر جەنە الۋان تٷرلٸ ٶندٸرٸس ەدٸستەرٸ ونى «ناعىز ٸرٸمشٸك جۇماعىنا» اينالدىردى. ەرتٷرلٸ سٷت تٷرلەرٸ مەن تەحنولوگييالاردى قولدانۋ ارقىلى جاسالعان كەللە ٸرٸمشٸگٸ مەرمەر مەن ەگەي تەڭٸزدەرٸنٸڭ شەكاراسىندا ورنالاسقان وسى ەدەمٸ قالانىڭ بارلىق ايماقتارىندا تانىمال. تٷركيياداعى ەڭ دەمدٸ ٸرٸمشٸكتەر قوي ەشكٸ سٷتٸنەن جاسالعان سەپەت (سەبەت) ٸرٸمشٸكتەرٸ, مارينادتالعان تۋلۋم ٸرٸمشٸكتەرٸ جەنە سارىسۋدان جاسالعان لور (سٷزبە) ٸرٸمشٸكتەرٸ بولىپ تابىلادى.
كاپادوكييا ايماعىنىڭ كٶگەرگەن ٸرٸمشٸكتەرٸ
گەوگرافييالىق جاعىنان كاپادوكييادا ورنالاسقان نيگدە كٶگەرگەن كٶك ٸرٸمشٸك تٷركيياداعى ەڭ ەرەكشە ٸرٸمشٸك تٷرلەرٸنٸڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى. ەشبٸر جەردە كٶك جەتٸ ايعا جەتەتٸن 15 مەتر تەرەڭدٸكتەگٸ ٷڭگٸرلەرگە ورنالاستىرىلمايدى. جەتٸ ايدان كەيٸن بۇل ٸرٸمشٸك حوش يٸستٸ جەنە كٶك بولادى, سونىمەن قاتار تابيعي انتيبيوتيك بولىپ تابىلادى. ٷڭگٸرلەردە پٸسكەن تاعى بٸر دەستٷرلٸ ٸرٸمشٸك – قاراماننان شىققان ديۆلە وبرۋك ٸرٸمشٸگٸ. بۇل ٸرٸمشٸك 700 جىل بۇرىن پايدا بولعان جەنە ەمدٸك شٶپتەرگە باي قىراتتار مەن شالعىنداردا ٶسٸرٸلگەن قوي مەن ەشكٸ سٷتٸنەن جاسالعان.
ٸرٸمشٸك ەرەكشە زەڭ فلوراسى بار ٷڭگٸرلەردە بەس اي ساقتالادى جەنە الدىمەن كٶك زەڭمەن, سودان كەيٸن اق زەڭمەن, سوڭىندا قىزىل زەڭمەن جابىلادى. ايماقتاعى كٶگەرگەن ٸرٸمشٸگٸمەن ەيگٸلٸ تاعى بٸر قالا – كونييا. سان عاسىرلىق تاريحى مەن دەمٸ بار كٶگەرگەن كونيا ٸرٸمشٸگٸ تەك سٷت پەن اشىتقىدان دايىندالىپ, ارنايى بٶلمەلەردە قۇيىلادى.
بۇل ٸرٸمشٸك بٸر كەزدەرٸ وسمانلى ساربازدارىنا انتيبيوتيك رەتٸندە بەرٸلگەن, سودان كەيٸن 6 ايلىق ٶندٸرٸس پروتسەسٸنەن كەيٸن قىزمەت ەتكەن.
شىعىستىڭ ەرەكشە دەمٸ: ناعىز سىر جۇماعى
شىعىس انادولى ايماعى دا ٶزٸندٸك ٸرٸمشٸكتەرٸمەن تانىمال. ەرزينجان تۋلۋم ٸرٸمشٸگٸ, كارستاعى قاشار ٸرٸمشٸگٸ جەنە ۆەنس گەربي ٸرٸمشٸگٸ وسى ايماقتاعى ەڭ دەمدٸ ٸرٸمشٸكتەردٸڭ بٸرٸ. بۇل ٸرٸمشٸكتەردٸڭ دەمٸنٸڭ قۇپييالارى بيٸك تاۋ ٷستٸرتتەرٸ, باي ٶسٸمدٸكتەردٸڭ الۋان تٷرلٸلٸگٸ جەنە تازا جەنە سالقىن اۋاسى. تۋلۋم ٸرٸمشٸگٸ شيكٸ سٷت پەن تابيعي اشىتقىنى قولدانۋدىڭ ارقاسىندا ەرەكشە دەمگە يە جەنە ەشكٸ نەمەسە قوي تەرٸسٸندە 2-3 اي پرەستەۋ جەنە ساقتاۋدان كەيٸن تۇتىنۋعا دايىن بولادى.
كارستىڭ تانىمالدىلىعى نەگٸزٸنەن ونىڭ ٸرٸمشٸكتەرٸنە بايلانىستى. 1600 گٷلدٸ تٷرٸ بار, ولاردىڭ 100-گە جۋىعى ەندەميكالىق بولىپ تابىلاتىن ەگٸستٸك القاپتارىندا جايىلىپ جٷرگەن سيىرلاردىڭ سٷتٸ قالانىڭ ماڭىزدى ٶنٸمدەرٸ: كارس كاحار جەنە گريۋيەردٸ ٶندٸرۋگە پايدالانىلادى. قالانىڭ گەوگرافييالىق تۇرعىدان بەلگٸلەنگەن ٶنٸمٸ كارس كاشار ٸرٸمشٸگٸ جەۋگە بولاتىنداي ون ايعا دەيٸن پٸسەدٸ. بۇل دەمدٸ ٸرٸمشٸكتٸڭ دەمٸن تاتۋدان باسقا, سٸز قالا ورتالىعىنداعى ٸرٸمشٸك مۇراجايىندا جەنە بوگاتەپە اۋىلىنىڭ ٸرٸمشٸك مۇراجايىندا دەستٷرلٸ قولدان جاسالعان ٸرٸمشٸك جاساۋ ەدٸستەرٸ تۋرالى بٸلە الاسىز.
ۆان – ساياحاتشىلاردى باي مەدەني مۇراسىمەن جەنە دەمدٸ تاعامدارىمەن باۋراپ الاتىن تاعى بٸر جەر. بۇل قالا سونىمەن قاتار تٷركيياداعى ەڭ گٷلدەنگەن تاڭعى استاردىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلاتىن ۆان تاڭعى اسىنىڭ ٷيٸ. ال گەربي ٸرٸمشٸگٸ – بۇل تاڭعى استىڭ جۇلدىزى. ۆان گەربي ٸرٸمشٸگٸ جەرگٸلٸكتٸ «جابايى سارىمساق» دەپ اتالاتىن سيرمونى گەليز, مەندو, سييابو, تيميان جەنە جابايى جالبىز سيياقتى جەرگٸلٸكتٸ ەندەميكالىق شٶپتەرمەن ارالاستىرۋ ارقىلى جاسالادى. قالبىرلار مەن ساز بالشىق قۇمىرالارداعى جەرگە كٶمٸلگەن ٸرٸمشٸك ٷش-جەتٸ ايدان كەيٸن جويىلادى. ەيگٸلٸ شٶپتەن جاسالعان ٸرٸمشٸكتٸڭ دەمٸ مەن حوش يٸسٸ, سەل ۇساقتالعان جەنە قاتتى ٸرٸمشٸك گەوگرافييا مەن كليماتقا بايلانىستى.
جەرگٸلٸكتٸ تٷرٸك ٸرٸمشٸگٸن قالاي جەيسٸز?
Canakkale Ezine & ەديرنە اق ٸرٸمشٸكتەرٸ, ەسٸرەسە تاڭعى اسقا قىتىرلاق سيميتتەرمەن
راكي داستارحانىندا قاۋىن مەن جەڭٸل تاعامدارمەن
ٸرٸمشٸك ميحاليچ تاڭعى اسقا
جازدا بادام, كەپتٸرٸلگەن جەمٸستەر جەنە قاربىز قوسىلعان
ماكارون ٶنٸمدەرٸ مەن سالاتتاردا
Niğde Blue & Konya Mouldyتاڭعى اسقا, ەسٸرەسە قۇيماق پەن وملەتپەن بٸرگە.
Divle Obruk تاڭعى اس بۋتەربرودتارى (ىستىق نەمەسە سۋىق) جەنە وملەتتەر
پٸسٸرٸلگەن ٶنٸمدەردە, ورامداردا جەنە سالاتتاردا
شاراپ قوسىلعان ٸرٸمشٸك تاباقتارىندا سالىنادى.
Erzincan Tulum تاڭعى اسقا جاڭا پٸسكەن جىلى تٷرٸك نانى نەمەسە لاۆاش نانى.
ماكارون ٶنٸمدەرٸ مەن كەسپەلەردە, سونداي-اق رۋكولا سالاتتارىندا.
كارس كاشارى (قارت قاشار) تاڭعى اسقا, توستقا جەنە وملەتكە.
سورپالاردا (ەسٸرەسە ٷگٸتٸلگەن قىزاناق سورپاسى)
Kars Gruyère تاڭعى اسقا, توستتار مەن وملەتتەرگە ارنالعان.
ەت تاعامدارىنا ارنالعان تاڭعىش رەتٸندە
شاراپ قوسىلعان ٸرٸمشٸك تاباقتارىندا
ۆان حەربي ٸرٸمشٸگٸ تاڭعى اسقا – ۆان تاڭعى اسىنىڭ جۇلدىزى
پٸسٸرٸلگەن ٶنٸمدەردە, ورامداردا جەنە سالاتتاردا.
