قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسى بارىسىندا تٷركٸستان قالاسىنىڭ باس جوسپارىنىڭ جوباسى قارالدى. جوبانىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارى بويىنشا تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ٶمٸرزاق شٶكەەۆ پەن قر يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ بٸرٸنشٸ ۆيتسە-مينيسترٸ قايىربەك ٶسكەنباەۆ بايانداما جاسادى, دەپ حابارلايدى primeminister.kz سايتى.
تٷركٸستان قالاسىنىڭ باس جوسپارىنىڭ جوباسى «تٷركٸستان قالاسىن تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ مەدەني-رۋحاني ورتالىعى رەتٸندە دامىتۋ جٶنٸندەگٸ باس جوسپاردىڭ تۇجىرىمداماسى تۋرالى» قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسىنىڭ جارلىعىن ٸسكە اسىرۋ نەگٸزٸندە ەزٸرلەندٸ.
ٶز بايانداماسىندا ٶ. شٶكەەۆ قالانىڭ باستاپقى اۋماعى 19 627 گا-دان قالا شەكاراسىنا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ ارقىلى 22 370 گا دەيٸن ۇلعاياتىنىن ايتتى.
ەكٸمنٸڭ ايتۋىنشا, باس جوسپار جوباسىندا كەلەسٸ جوبالىق كەزەڭدەر قابىلدانعان:
- باستاپقى جىل – 2018 جىل
- بٸرٸنشٸ كەزەڭ – 2025 جىلعا دەيٸن
- ەسەپتٸك مەرزٸم – 2035 جىل.
قالا حالقىنىڭ سانى 2018 جىلى 165 مىڭ ادامدى قۇراسا, بٷگٸنگٸ تاڭعا 176,2 مىڭ ادامدى قۇرايدى.
باس جوسپارعا سەيكەس قالا حالقىنىڭ سانى 2025 جىلعا دەيٸن 250 مىڭ ادامعا دەيٸن, 2035 جىلعا دەيٸن 350 مىڭ ادامعا دەيٸن ٶسٸپ, 2050 جىلى 500 مىڭ ادامعا جەتەتٸنٸ بولجانعان.
قالانىڭ جوباسى نەگٸزٸنەن كەلەسٸ فۋنكتسيونالدىق اۋماقتارعا بٶلٸنەدٸ:
- ەكٸمشٸلٸك-ٸسكەرلٸك ورتالىق;
- رۋحاني-مەدەني ورتالىق;
- قالىپتاسقان تۇرعىن اۋداندار;
- جاڭا قۇرىلىس اۋداندارى مەن الاڭدارى;
- ٶندٸرٸستٸك ايماقتار;
- تابيعي-رەكرەاتسييالىق اۋماقتار.
ەكٸمشٸلٸك-ٸسكەرلٸك ورتالىق
باس جوسپار بويىنشا قالانىڭ شىعىس باعىتىندا جاڭا ەكٸمشٸلٸك-ٸسكەرلٸك ورتالىق ورنالاسادى. ول 1450 گا اۋماقتى قامتيدى. بۇل اۋماقتا تۇرعىندارعا ارناپ بٸلٸم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مەدەني جەنە سپورت نىساندارى, حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىقتارى, تۇرعىن ٷي كەشەندەرٸ, ەكٸمشٸلٸك عيماراتتار كەشەنٸ, بيزنەس ورتالىقتارى, كومپانييالاردىڭ كەڭسەلەرٸ, بانكتەر جەنە ت.ب. نىسانداردى ورنالاستىرۋ كٶزدەلگەن.
ەكٸمنٸڭ ايتۋىنشا, بٷگٸنگٸ تاڭدا, ەكٸمشٸلٸك-ٸسكەرلٸك ورتالىعىندا جوسپارلانعان 14 نىسان تولىق اياقتالىپ, قالا كەلبەتٸن سەۋلەتتٸك ديزاينمەن تولىقتىردى.
2019 جىلدىڭ باسىنا قالانىڭ تۇرعىن ٷي قورى 3,8 ملن ش.م. قۇرادى, ونىڭ باسىم بٶلٸگٸ بٸر قاباتتى ٷي-جاي تٷرٸندەگٸ تۇرعىن ٷيلەر بولدى. 2025 جىلى تۇرعىن ٷي قورى 6,1 ملن شارشى مەترگە دەيٸن جەتەدٸ. 2035 جىلى بۇل كٶرسەتكٸشتٸ 9,8 ملن شارشى مەترگە دەيٸن جەتكٸزۋ جوسپارلانعان.
رۋحاني-مەدەني ورتالىق
تٷركٸستان قالاسىنىڭ رۋحاني-مەدەني ورتالىعىنىڭ جالپى اۋماعى 290 گا قۇرايدى. بۇل اۋماقتا ەزٸرەت سۇلتان قورىق مۇراجايى (88 گا), كەرۋەن ساراي (22 گا), تۇڭعىش پرەزيدەنت ساياباعى (38 گا) تەرٸزدٸ ٸرٸ جوبالاردىڭ قۇرىلىسى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. جەكە سالىمشىلار تاراپىنان 3 بەس جۇلدىزدى قوناق ٷي سالىنادى.
«بٷگٸنگٸ تاڭدا رۋحاني-مەدەني ورتالىقتاعى باس جوسپاردا جوبالانعان 10 نىساننىڭ 6-ۋى تولىق اياقتالدى, قالعان نىساندار وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيٸن پايدالانۋعا بەرٸلەدٸ», - دەدٸ ٶ. شٶكەەۆ.
جوبادا قالانى جاسىل جەلەكتەندٸرۋ مەسەلەسٸنە ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنگەن. قازٸرگٸ تاڭدا قالادا جالپى پايدالانۋ اۋماعىنداعى كٶگالداندىرۋ 187 گا قۇرايدى. ەسەپتٸك مەرزٸمگە دەيٸن بۇل كٶرسەتكٸش 1539 گا نەمەسە بٸر ادامعا شاققاندا 44 م2 جاسىل جەلەكتٸ قۇرايدى, بۇل نورمادان اناعۇرلىم جوعارى.
قالانىڭ اۋا رايىن ەسكەرە وتىرىپ, تۇجىرىمداماعا سەيكەس, قالا سىرتىندا كٶگالداندىرۋدىڭ ٷزدٸكسٸز جٷيەسٸن جەنە سىردارييا ٶزەنٸنٸڭ تابيعي ٶسٸمدٸكتەر دٷنيەسٸمەن قوسىلۋىن قامتاماسىز ەتەتٸن جاسىل بەلدەۋدٸ قالىپتاستىرۋ كٶزدەلگەن.
كٶگالداندىرۋدىڭ جالپى اۋدانىن ەسەپتٸك مەرزٸمگە قاراي 12 973 گا دەيٸن جەتكٸزۋ كٶزدەلگەن.
بۇدان باسقا, قالا تۇرعىندارىنىڭ ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸ مەن ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا قاجەتتٸ ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىم جٷيەلەرٸ مەن تالاپقا ساي ەلەۋمەتتٸك نىساندار بوي كٶتەرەتٸن بولادى.
جوباعا سەيكەس 2025 جىلعا دەيٸن قالادا بارلىعى 17,2 مىڭ وقۋشىعا ارنالعان 15 مەكتەپ جەنە 44 مەكتەپكە دەيٸنگٸ مەكەمە جۇمىس ٸستەيتٸن بولادى.
سونىمەن قاتار 10 دەنساۋلىق ساقتاۋ وبەكتٸسٸ, ونىڭ ٸشٸندە اۋسىمىنا 900 كەلۋشٸگە ارنالعان 3 ەمحانا قاراستىرىلعان.
2035 جىلعا دەيٸن بارلىعى 40 مىڭ وقۋشىعا ارنالعان 28 مەكتەپ جەنە 15 مىڭ ورىنعا ارنالعان 53 مەكتەپكە دەيٸنگٸ مەكەمە, سونداي-اق اۋسىمىنا 3600 كەلۋشٸگە ارنالعان 9 امبۋلاتورييالىق-ەمحانالىق كەشەن وبەكتٸسٸ جوسپارلانعان.
وتىرىستا بايانداما جاساعان قر يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ۆيتسە-مينيسترٸ قايىربەك ٶسكەنباەۆ ٷكٸمەتتٸڭ قاراۋىنا ۇسىنىلعان تٷركٸستان قالاسىنىڭ باس جوسپارىنىڭ جوباسى قالانىڭ تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ مەدەني-رۋحاني ورتالىعى رەتٸندە دامۋىن ەسكەرە وتىرىپ, جوسپارلى قۇرىلىسىن كٶلٸكتٸك جەنە ينجەنەرلٸك كوممۋنيكاتسييالار جٷيەسٸمەن, تۋريزم ينفراقۇرىلىمىمەن قامتاماسىز ەتۋدٸ كٶزدەيتٸنٸن جەتكٸزدٸ.
«جوبادا حالىق سانىنىڭ جەنە تۋريستەر اعىنىنىڭ ارتاتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, 2035 جىلعا دەيٸنگٸ قالانىڭ تۇرمىس-تٸرشٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ بارلىق نەگٸزگٸ پارامەترلەرٸ ايقىندالعان», — دەدٸ ق. ٶسكەنباەۆ.
ۆيتسە-مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, كٶلٸك اعىنىن قايتا بٶلۋ جەنە بوس اۋماقتاردى يگەرۋ ماقساتىندا كٶشە-جول جەلٸسٸ قايتا سالىنادى. توزعان بٸر قاباتتى تۇرعىن ٷيلەردٸ ٸشٸنارا بۇزىپ, تاريحي ورتالىقتاردى بٶلٸپ, حالىقارالىق ەۋەجايمەن, تەمٸرجول جەنە اۆتوۆوكزالدارمەن جالعاستىراتىن اينالما جولدار سالۋ كٶزدەلگەن.
كٶلٸك اعىنىن جاقسارتۋ ٷشٸن ۇزىندىعى 1069 شاقىرىم قولدانىستاعى ماگيسترالدىق كٶشەلەردٸ كەڭەيتۋ جەنە جاڭادان سالۋ كٶزدەلگەن. قالا اۋماعى بويىنشا كٶلٸك جول ايرىقتارى مەن جول ٶتكەلدەرٸنٸڭ سانى 24-كە دەيٸن ۇلعايتىلادى. اۆتوبۋس باعىتتارىنىڭ ۇزاقتىعى 533 شاقىرىمنان 850 شاقىرىمعا دەيٸن ارتادى.
حالىقارالىق ەۋەجايدىڭ جولاۋشىلاردى قابىلداۋى ساعاتىنا 250 جولاۋشىعا, تەمٸر جول ۆوكزالى تەۋلٸگٸنە 5 مىڭ جولاۋشىعا, ال اۆتوۆوكزال تەۋلٸگٸنە 15 مىڭ جولاۋشىعا دەيٸن قابىلداي الادى دەپ بولجانىپ وتىر.
باس جوسپاردا قالانى سۋمەن قامتۋ مەسەلەسٸ دە قاراستىرىلعان. بٷگٸنگٸ تاڭدا قالانىڭ سۋ تۇتىنۋى تەۋلٸگٸنە 35 مىڭ م3 دەيٸن جەتەدٸ.
قاراشىق, بٸرەسەك-قانتاعى جەنە مىرعالىمساي كەن ورىندارىنىڭ جەراستى سۋلارىنىڭ جالپى قورى تەۋلٸگٸنە 177 مىڭ م3 قۇرايدى.
«حالىق سانىنىڭ 350 مىڭ ادامعا دەيٸن ٶسۋٸن ەسكەرە وتىرىپ, باس جوسپار شەڭبەرٸندە يقانسۋ-قىتاي كەن ورنىنىڭ جەراستى سۋلارى ەسەبٸنەن قورلار كەڭەيتٸلەدٸ جەنە ۇزىندىعى 163 شاقىرىم سۋ قۇبىرى جەلٸلەرٸ سالىنادى. بۇل اۋىز سۋدى كٷندەلٸكتٸ تۇتىنۋ كٶلەمٸن تەۋلٸگٸنە 197 مىڭ م3 دەيٸن ارتتىرادى», - دەدٸ ق. ٶسكەنباەۆ.
سۋ بۇرۋ مەسەلەسٸ دە ٶزەكتٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا قالادا قۋاتى تەۋلٸگٸنە 20 مىڭ م3 كەرٸزدٸك-تازارتۋ قۇرىلعىسى جۇمىس ٸستەيدٸ.
باس جوسپار اياسىندا جوبالىق قۋاتى تەۋلٸگٸنە 25 مىڭ م3 بولاتىن قوسىمشا 3 كەرٸزدٸك-تازارتۋ قۇرىلعىسى سالىنادى, سونداي-اق ودان ەرٸ جاڭعىرتۋدى ەسكەرە وتىرىپ, ونىڭ قۋاتى تەۋلٸگٸنە 125 مىڭ م3 دەيٸن جەتكٸزٸلەدٸ.
قوسىمشا ۇزىندىعى 139 شاقىرىم بولاتىن كەرٸز جەلٸلەرٸ سالىنادى.
قالادا جىلۋمەن جابدىقتاۋ 2 ورتالىقتاندىرىلعان قازاندىقپەن جەنە جالپى قۋاتى 486 گكال/ساعات بولاتىن 100 شاعىن قازاندىقپەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.
جوبادا 2 جاڭا بۋ-گاز قوندىرعىسىن سالۋ جەنە قولدانىستاعى قازاندىقتار مەن جىلىتۋ پەشتەرٸن تابيعي گازعا اۋىستىرا وتىرىپ, جاڭعىرتۋ كٶزدەلگەن.
بۇل جىلۋمەن جابدىقتاۋدى 1775 گ كال/ساعاتقا دەيٸن ارتتىرادى.
بٷگٸنگٸ تاڭدا قالا بەينەۋ-شىمكەنت ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىنان اگتس-«تٷركٸستان» جەنە اگتس-«ەسكٸ يقان» گاز تاراتۋ ستانتسييالارى ارقىلى تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ. 2050 جىلعا قاراي بۇل ستانتسييالاردىڭ ٶنٸمدٸلٸگٸن جىلىنا 215 ملن م3 دەيٸن ارتتىرۋ جوسپارلانعان.
قالانى ەلەكتر ەنەرگيياسىمەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸ بويىنشا دا بٸرقاتار شارا ٸسكە اسىرىلادى.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا قالانىڭ ەلەكتر تۇتىنۋ كٶلەمٸ 83 ملن كۆت/ساعات قۇرايدى.
قوسىمشا ەلەكترمەن جابدىقتاۋدىڭ بالامالى كٶزٸ رەتٸندە كٷن ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسى كٶزدەلگەن.
بۇدان باسقا, كٶشەلەردٸ جارىقتاندىرۋ, سۋدى جىلىتۋ ٷشٸن كٷن پانەلدەرٸ قولدانىلادى.
«باس جوسپاردى جٷزەگە اسىرۋ بويىنشا كٶزدەلگەن جوبالىق شەشٸمدەردٸڭ ارقاسىندا قاجەتتٸ ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىمدى دامىتىپ جەنە تاريحي جەنە مەدەني مۇرا وبەكتٸلەرٸن ساقتاي وتىرىپ, قالانىڭ قازٸرگٸ زامانعى سەۋلەتتٸك كەلبەتٸ جاسالادى», — دەدٸ ق. ٶسكەنباەۆ.
