QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysy barysynda Túrkistan qalasynyń Bas josparynyń jobasy qaraldy. Jobanyń negizgi baǵyttary boiynsha Túrkistan oblysynyń ákimi Ómirzaq Shókeev pen QR indýstriia jáne infraqurylymdyq damý birinshi vitse-ministri Qaiyrbek Óskenbaev baiandama jasady, dep habarlaidy primeminister.kz saity.
Túrkistan qalasynyń Bas josparynyń jobasy «Túrkistan qalasyn túrki áleminiń mádeni-rýhani ortalyǵy retinde damytý jónindegi bas jospardyń Tujyrymdamasy týraly» QR Tuńǵysh Prezidenti – Elbasynyń Jarlyǵyn iske asyrý negizinde ázirlendi.
Óz baiandamasynda Ó. Shókeev qalanyń bastapqy aýmaǵy 19 627 ga-dan qala shekarasyna ózgerister engizý arqyly 22 370 ga deiin ulǵaiatynyn aitty.
Ákimniń aitýynsha, Bas jospar jobasynda kelesi jobalyq kezeńder qabyldanǵan:
- bastapqy jyl – 2018 jyl
- birinshi kezeń – 2025 jylǵa deiin
- eseptik merzim – 2035 jyl.
Qala halqynyń sany 2018 jyly 165 myń adamdy qurasa, búgingi tańǵa 176,2 myń adamdy quraidy.
Bas josparǵa sáikes qala halqynyń sany 2025 jylǵa deiin 250 myń adamǵa deiin, 2035 jylǵa deiin 350 myń adamǵa deiin ósip, 2050 jyly 500 myń adamǵa jetetini boljanǵan.
Qalanyń jobasy negizinen kelesi fýnktsionaldyq aýmaqtarǵa bólinedi:
- ákimshilik-iskerlik ortalyq;
- rýhani-mádeni ortalyq;
- qalyptasqan turǵyn aýdandar;
- jańa qurylys aýdandary men alańdary;
- óndiristik aimaqtar;
- tabiǵi-rekreatsiialyq aýmaqtar.
Ákimshilik-iskerlik ortalyq
Bas jospar boiynsha qalanyń shyǵys baǵytynda jańa ákimshilik-iskerlik ortalyq ornalasady. Ol 1450 ga aýmaqty qamtidy. Bul aýmaqta turǵyndarǵa arnap bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádeni jáne sport nysandary, halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary, turǵyn úi keshenderi, ákimshilik ǵimarattar kesheni, biznes ortalyqtary, kompaniialardyń keńseleri, bankter jáne t.b. nysandardy ornalastyrý kózdelgen.
Ákimniń aitýynsha, búgingi tańda, ákimshilik-iskerlik ortalyǵynda josparlanǵan 14 nysan tolyq aiaqtalyp, qala kelbetin sáýlettik dizainmen tolyqtyrdy.
2019 jyldyń basyna qalanyń turǵyn úi qory 3,8 mln sh.m. qurady, onyń basym bóligi bir qabatty úi-jai túrindegi turǵyn úiler boldy. 2025 jyly turǵyn úi qory 6,1 mln sharshy metrge deiin jetedi. 2035 jyly bul kórsetkishti 9,8 mln sharshy metrge deiin jetkizý josparlanǵan.
Rýhani-mádeni ortalyq
Túrkistan qalasynyń rýhani-mádeni ortalyǵynyń jalpy aýmaǵy 290 ga quraidy. Bul aýmaqta Áziret Sultan qoryq murajaiy (88 ga), Kerýen sarai (22 ga), Tuńǵysh Prezident saiabaǵy (38 ga) tárizdi iri jobalardyń qurylysy júrgizilip jatyr. Jeke salymshylar tarapynan 3 bes juldyzdy qonaq úi salynady.
«Búgingi tańda rýhani-mádeni ortalyqtaǵy Bas josparda jobalanǵan 10 nysannyń 6-ýy tolyq aiaqtaldy, qalǵan nysandar osy jyldyń aiaǵyna deiin paidalanýǵa beriledi», - dedi Ó. Shókeev.
Jobada qalany jasyl jelektendirý máselesine erekshe kóńil bólingen. Qazirgi tańda qalada jalpy paidalaný aýmaǵyndaǵy kógaldandyrý 187 ga quraidy. Eseptik merzimge deiin bul kórsetkish 1539 ga nemese bir adamǵa shaqqanda 44 m2 jasyl jelekti quraidy, bul normadan anaǵurlym joǵary.
Qalanyń aýa raiyn eskere otyryp, Tujyrymdamaǵa sáikes, qala syrtynda kógaldandyrýdyń úzdiksiz júiesin jáne Syrdariia ózeniniń tabiǵi ósimdikter dúniesimen qosylýyn qamtamasyz etetin jasyl beldeýdi qalyptastyrý kózdelgen.
Kógaldandyrýdyń jalpy aýdanyn eseptik merzimge qarai 12 973 ga deiin jetkizý kózdelgen.
Budan basqa, qala turǵyndarynyń ómir súrý deńgeii men sapasyn jaqsartý maqsatynda qajetti injenerlik infraqurylym júieleri men talapqa sai áleýmettik nysandar boi kóteretin bolady.
Jobaǵa sáikes 2025 jylǵa deiin qalada barlyǵy 17,2 myń oqýshyǵa arnalǵan 15 mektep jáne 44 mektepke deiingi mekeme jumys isteitin bolady.
Sonymen qatar 10 densaýlyq saqtaý obektisi, onyń ishinde aýsymyna 900 kelýshige arnalǵan 3 emhana qarastyrylǵan.
2035 jylǵa deiin barlyǵy 40 myń oqýshyǵa arnalǵan 28 mektep jáne 15 myń orynǵa arnalǵan 53 mektepke deiingi mekeme, sondai-aq aýsymyna 3600 kelýshige arnalǵan 9 ambýlatoriialyq-emhanalyq keshen obektisi josparlanǵan.
Otyrysta baiandama jasaǵan QR indýstriia jáne infraqurylymdyq damý vitse-ministri Qaiyrbek Óskenbaev Úkimettiń qaraýyna usynylǵan Túrkistan qalasynyń Bas josparynyń jobasy qalanyń túrki áleminiń mádeni-rýhani ortalyǵy retinde damýyn eskere otyryp, josparly qurylysyn kóliktik jáne injenerlik kommýnikatsiialar júiesimen, týrizm infraqurylymymen qamtamasyz etýdi kózdeitinin jetkizdi.
«Jobada halyq sanynyń jáne týrister aǵynynyń artatynyn eskere otyryp, 2035 jylǵa deiingi qalanyń turmys-tirshiligin qamtamasyz etýdiń barlyq negizgi parametrleri aiqyndalǵan», — dedi Q. Óskenbaev.
Vitse-ministrdiń aitýynsha, kólik aǵynyn qaita bólý jáne bos aýmaqtardy igerý maqsatynda kóshe-jol jelisi qaita salynady. Tozǵan bir qabatty turǵyn úilerdi ishinara buzyp, tarihi ortalyqtardy bólip, halyqaralyq áýejaimen, temirjol jáne avtovokzaldarmen jalǵastyratyn ainalma joldar salý kózdelgen.
Kólik aǵynyn jaqsartý úshin uzyndyǵy 1069 shaqyrym qoldanystaǵy magistraldyq kóshelerdi keńeitý jáne jańadan salý kózdelgen. Qala aýmaǵy boiynsha kólik jol airyqtary men jol ótkelderiniń sany 24-ke deiin ulǵaitylady. Avtobýs baǵyttarynyń uzaqtyǵy 533 shaqyrymnan 850 shaqyrymǵa deiin artady.
Halyqaralyq áýejaidyń jolaýshylardy qabyldaýy saǵatyna 250 jolaýshyǵa, temir jol vokzaly táýligine 5 myń jolaýshyǵa, al avtovokzal táýligine 15 myń jolaýshyǵa deiin qabyldai alady dep boljanyp otyr.
Bas josparda qalany sýmen qamtý máselesi de qarastyrylǵan. Búgingi tańda qalanyń sý tutynýy táýligine 35 myń m3 deiin jetedi.
Qarashyq, Biresek-Qantaǵy jáne Myrǵalymsai ken oryndarynyń jerasty sýlarynyń jalpy qory táýligine 177 myń m3 quraidy.
«Halyq sanynyń 350 myń adamǵa deiin ósýin eskere otyryp, Bas jospar sheńberinde Iqansý-Qytai ken ornynyń jerasty sýlary esebinen qorlar keńeitiledi jáne uzyndyǵy 163 shaqyrym sý qubyry jelileri salynady. Bul aýyz sýdy kúndelikti tutyný kólemin táýligine 197 myń m3 deiin arttyrady», - dedi Q. Óskenbaev.
Sý burý máselesi de ózekti. Búgingi tańda qalada qýaty táýligine 20 myń m3 kárizdik-tazartý qurylǵysy jumys isteidi.
Bas jospar aiasynda jobalyq qýaty táýligine 25 myń m3 bolatyn qosymsha 3 kárizdik-tazartý qurylǵysy salynady, sondai-aq odan ári jańǵyrtýdy eskere otyryp, onyń qýaty táýligine 125 myń m3 deiin jetkiziledi.
Qosymsha uzyndyǵy 139 shaqyrym bolatyn káriz jelileri salynady.
Qalada jylýmen jabdyqtaý 2 ortalyqtandyrylǵan qazandyqpen jáne jalpy qýaty 486 Gkal/saǵat bolatyn 100 shaǵyn qazandyqpen qamtamasyz etiledi.
Jobada 2 jańa bý-gaz qondyrǵysyn salý jáne qoldanystaǵy qazandyqtar men jylytý peshterin tabiǵi gazǵa aýystyra otyryp, jańǵyrtý kózdelgen.
Bul jylýmen jabdyqtaýdy 1775 G kal/saǵatqa deiin arttyrady.
Búgingi tańda qala Beineý-Shymkent magistraldyq gaz qubyrynan AGTS-«Túrkistan» jáne AGTS-«Eski Iqan» gaz taratý stantsiialary arqyly tabiǵi gazben qamtamasyz etiledi. 2050 jylǵa qarai bul stantsiialardyń ónimdiligin jylyna 215 mln m3 deiin arttyrý josparlanǵan.
Qalany elektr energiiasymen qamtamasyz etý máselesi boiynsha da birqatar shara iske asyrylady.
Qazirgi ýaqytta qalanyń elektr tutyný kólemi 83 mln kVt/saǵat quraidy.
Qosymsha elektrmen jabdyqtaýdyń balamaly kózi retinde kún elektr stantsiiasynyń qurylysy kózdelgen.
Budan basqa, kóshelerdi jaryqtandyrý, sýdy jylytý úshin kún panelderi qoldanylady.
«Bas jospardy júzege asyrý boiynsha kózdelgen jobalyq sheshimderdiń arqasynda qajetti injenerlik infraqurylymdy damytyp jáne tarihi jáne mádeni mura obektilerin saqtai otyryp, qalanyń qazirgi zamanǵy sáýlettik kelbeti jasalady», — dedi Q. Óskenbaev.
