ۆيدەو سكرينٸ
سارىارىق اۋىلى ماڭىنداعى ٷڭگٸردەن 2 مىڭ جىل بۇرىنعى التىن سىرعا تابىلدى, - دەپ حابارلايدى «حابار 24».
بۇل – تٷركٸستان وبلىسى ورداباسى اۋدانىنا قارايتىن ەلدٸ مەكەن. تاريحي جازبالارعا قاراعاندا ول جەر بۇرىن تونالعان. بٸراق سوعان قاراماستان, وسىنداي جەدٸگەردٸڭ ساقتالىپ قالۋى ارحەولوگتاردى تاڭعالدىرىپ وتىر. ولار قاڭلى مەملەكەتٸنە تيەسٸلٸ باسقا دا قۇندى ارتەفاكتٸلەردٸڭ تابىلىپ جاتقانىن ايتادى.
ارحەولوگ الەكساندر پودۋشكين 2 مىڭ جىل بۇرىن جاسالعان التىن ەشەكەي جايلى ٶز ويىن تەبٸرەنٸسپەن جەتكٸزدٸ. شيىرشىق ٷلگٸسٸندە ەزٸرلەنگەن التىن سىرعا ٶتە جاقسى ساقتالعان. يە, 20 عاسىر بۇرىن سەنقوي ەيەلدەر مەن قىز-كەلٸنشەكتەر وسىنداي التىن ەشەكەيلەردٸ پايدالانعان.
"بۇل شيىرشىق تٷستٸ سىرعانىڭ باسىندا ينەنٸڭ كٶزٸندەي عانا ساڭىلاۋ بار. دەمەك ول سىرعانى بايلاۋعا ارنالعان. قازٸرگٸ زاماننىڭ ەيەلدەرٸ ٷلكەن ەشەكەي بۇيىمدارعا قۇمار كەلەدٸ. 2 مىڭ جىل بۇرىن دا سولاي بولعان. سەبەبٸ ٷلكەن بۇيىم كٶزگە جاقسى كٶرٸنەدٸ. ساق تايپاسىنا قاراعاندا قاڭلىلار التىنعا سونشا قۇمار بولماعان. دەگەنمەن دەۋلەتتٸ ادامداردىڭ ەيەلدەرٸ ونى سەندٸك بۇيىم رەتٸندە قولدانعانىن اڭعارۋعا بولادى" - دەيدٸ پروفەسسور پودۋشكين.
ارحەولوگتار ٷشٸن, ەرينە, بۇل – ٶتە ٷلكەن ولجا. ٶيتكەنٸ كٶنە قورىمدار باعزى زامانداردىڭ ٶزٸندە اياۋسىز تونالعان.
عالىمدار ٷشٸن بۇل جولعى قازبا جۇمىستارى ٶتە سەتتٸ بولدى. ولار 400 مونشاقتان تۇراتىن القا مەن اقىق تاسى بار كٷمٸس ساقينا جەنە كٸرپٸك بوياۋعا ارنالعان بۇيىمدى دا تاۋىپ الدى. بٸراق ارحەولوگتاردى قاتتى تاڭعالدىرعانى – التىن مەن كٷمٸس ەشەكەيلەر ەمەس, كەراميكالىق بۇيىمدار.
"مەن مۇنداي دٷنيەنٸ بٸرٸنشٸ رەت كٶرٸپ تۇرمىن. قۇمىرانىڭ موينى ۇزىن جەنە ٶتە جٸڭٸشكە ەكەن. دەمەك وعان ٶتە قۇندى بٸر سۇيىقتىقتى قۇيىپ, ساقتاعان. ونىڭ ەدەمٸلٸگٸن سٶزبەن ايتىپ جەتكٸزە الار ەمەسپٸن" - دەيدٸ ارحەولوگ.
بۇل قۇمىرالاردىڭ 2 مىڭ جىلدىق تاريحى بار. بٸراق كٷنٸ كەشە عانا جاسالعان سيياقتى. ەشەكەي مەن قۇمىرا فورمالارىنىڭ ٶزٸ سول زامانداعى كەراميكالىق ٶندٸرٸستٸڭ ٶتە جوعارى دەڭگەيدە بولعانىن ايعاقتايدى.
"ەر سانتيمەتر قازعان سايىن بٸر نەرسەلەر شىعادى. مەسەلەن, مىنا جەردەن قۇمىرا تابىلعان, ەشەكەي بۇيىمدار, پىشاق تابىلعان جەنە 3 ادامنىڭ سٷيەگٸ. اتا-بابالارىمىز جاساعان ەشەكەي بۇيىمداردى, قۇمىرالاردى قولىڭدا ۇستاپ تۇرۋ ٶتە ەرەكشە ەسەرگە يە" - دەيدٸ ستۋدەنت مۇراتجان جامالوۆ.
ارحەولوگتاردىڭ ايتۋىنشا, مۇندا بٸر كەزدەرٸ تٸرشٸلٸك قىز-قىز قايناپ جاتقان كٶنە قالا بولعان. كٷلتٶبە قالاشىعىنان كٶنە جازبالار بەدەرلەنگەن قىش كٸرپٸشتەر دە تابىلىپ جاتىر. ونداعى مەتٸندٸ بٷتٸن بٸر لينگۆيستيكالىق ماتەريالعا بالاۋعا بولادى. مۇنداي كەراميكالىق كەستەلەردٸ وقۋمەن ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ پالەولينگۆيست نيكولاس سيمس-ۋيليامس اينالىسىپ كەلەدٸ.
عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, قىش كٸرپٸشتەگٸ جازۋ كٶنە ارامەي تٸلٸندە بەدەرلەنگەن. ول ٶز كەزەگٸندە ەجەلگٸ قاڭلى مەملەكەتٸنە قاتىستى تىڭ دەرەكتەردٸ اشۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ.
ۆيدەو: Youtube/تەلەكانال حابار 24
