قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تسيفرلىق دامۋ مينيسترلٸگٸ 2022-2024 جىلدارى 10 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجاتتى قالاي جۇمساۋدى جوسپارلاپ وتىر. جارتىسىنان استامى اعىمداعى ەكٸمشٸلٸك شىعىستار. «بەيتەرەك» كەشەنٸن قۇرۋعا ارنالعان شىعىستاردى قوسپاعاندا, عارىشتىق شىعىنداردىڭ ٷلەسٸ 5%-دان اسپايدى. بۇل سوماعا تەحنيكالىق قولداۋ جەنە «عارىش اپپاراتتارىن باسقارۋدى قولداۋ» كٸرەدٸ, – دەپ حابارلايدى «ۇلت اقپارات».
بٸرٸنشٸدەن, اتالعان مينيسترلٸك جالپى ساتۋ كٶلەمٸ جٸٶ-نٸڭ شامامەن 3% قۇرايتىن سالانى رەتتەي وتىرىپ, ەلدٸڭ تەلەكوممۋنيكاتسييا سەكتورىنىڭ دامۋىن قاداعالايدى. وسى باعىت اياسىندا قازاقستاننىڭ ٸرٸ اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندەرٸن جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان 250+ جوباسى جٷزەگە اسىرىلۋدا. ەكٸنشٸ باعىت – يننوۆاتسييالىق قىزمەت, مۇندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەستٷرلٸ تٷردە قارجىلاندىرۋدىڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸمەن دە, جەرگٸلٸكتٸ ويىنشىلاردىڭ ەلسٸز عىلىمي-زەرتتەۋ ەلەۋەتٸمەن دە بايلانىستى كٷردەلٸ پروبلەمالارعا يە. ٷشٸنشٸسٸ – ناقتى اەروعارىشتىق باعدارلاما.
تسيفرلىق دامۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ جالپى بيۋدجەتٸ (تسيفرلاندىرۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ سالاسىنداعى مەملەكەتتٸك ساياساتتى ٸسكە اسىرۋعا) 2022–2024 جىلدارعا ارنالعان 10,3 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايدى. مينيسترلٸك 2022-2024 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتٸنٸڭ باسىم بٶلٸگٸن ەكٸمشٸلٸك شىعىستار قۇرايدى, ياعني جالاقى. بۇعان 2022 جىلى مينيسترلٸك بيۋدجەتٸنٸڭ 53 پايىزىن, 2023 جەنە 2024 جىلدارى 87 پايىزىن جۇمسايدى.
ٷش جىلدىق كەزەڭدەگٸ بارلىق جۇمىستار 2022 جىلى جٷزەگە اسىرىلاتىنى كٶرسەتٸلگەن. ولار 22 سپۋتنيكتٸك جەلٸدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وربيتالىق پوزيتسييالارىن حالىقارالىق ٷيلەستٸرۋ ٷشٸن تەحنيكالىق قولداۋ كٶرسەتەتٸن بولادى.
«عارىش اپپاراتتارىن باسقارۋدى قامتاماسىز ەتۋ» كٸشٸ باعدارلاماسىنا تاعى 256 ميلليون تەڭگە بٶلٸندٸ, بۇل ٸس جٷزٸندە «بايقوڭىر» كەشەنٸنٸڭ ەسەرٸنەن زارداپ شەككەن اۋماقتاردىڭ ەكولوگييالىق مونيتورينگٸ مەن 90 ميلليون شارشى مەتر اۋماقتى عارىشتىق زەرتتەۋلەرگە جۇمسالاتىن شىعىنداردى قامتيدى. سوڭعى ٸرٸ عارىش جوباسى KazSat-2R جوباسى جابىلعان 2021 جىلى اياقتالدى. KazSat-2 ورنىنا ارنالعان جاڭا سپۋتنيك جوباسىنان «يننوۆاتسييالىق شەشٸمدەر, ونىڭ ٸشٸندە جاڭا بۋىن سپۋتنيكتٸك بايلانىس شوقجۇلدىزدارىنا قاتىستى شەشٸمدەر پايداسىنا» باس تارتىلدى. 2020 جىلى جوباعا 2,7 ميلليارد, 2021 جىلدىڭ باسىنان تاعى 81 ميلليون تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتى جۇمسالدى. جوبانىڭ جالپى قۇنى 40 ميلليارد تەڭگەگە باعالاندى, بٸراق 2021 جىلى جوبانى ەكونوميكالىق جەنە تەحنيكالىق جاعىنان تيٸمسٸز دەپ تٷپكٸلٸكتٸ جابۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداندى», – دەدٸ مينيستر باعدات مۋسين.
ايتا كەتەيٸك, قازاقستاندىق جەرسەرٸك شوقجۇلدىزىنىڭ تاريحى 2006 جىلى KazSat-1 ۇشىرىلىمىنان باستالدى. 2008 جىلدىڭ ٶزٸندە بٸرقاتار پروبلەمالارعا بايلانىستى سپۋتنيك جەرلەۋ وربيتاسىنا اۋىستىرىلدى. 2011 جىلى KazSat-2 وربيتاعا شىعارىلدى, ونىڭ تەحنيكالىق قىزمەت ەتۋ مەرزٸمٸ 14,5 جىل دەپ باعالاندى. 2024 جىلى ونى KazSat-2R اۋىستىرۋ كەرەك ەدٸ. 2014 جىلى 15 جىلدىق رەسۋرسپەن KazSat-3 جەر سەرٸگٸ ۇشىرىلدى.
«بەيتەرەك» زىمىران-عارىش كەشەنٸن قۇرۋعا ارنالعان شىعىستار تسيفرلىق دامۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ نەگٸزگٸ بيۋدجەتتٸك باعدارلاماسىنا كٸرمەيدٸ. اعىمداعى جىلدىڭ جەتٸ ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جوباعا 10,5 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق قارجى جۇمسالعان. «بەيتەرەك» رەسەي فەدەراتسيياسىمەن بٸرلەسكەن جوبا. ونداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاۋاپكەرشٸلٸك ايماعى «زەنيت-م» زىمىران كەشەنٸنٸڭ جەرٷستٸ ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ بولىپ تابىلادى, رەسەيلٸك تاراپ زىمىران تاسىعىشتارىن (سويۋز-5, سويۋز-6) دامىتۋدا. قازاقستاندىق تاراپتىڭ جۇمىسىنىڭ جالپى قۇنى شامامەن 91 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايدى.
سونىمەن قاتار, مينيستر باعدات مۋسين 16 IT-كومپانيياعا جەتەكشٸلٸك ەتەتٸن ەلورداداعى Kaz dream حولدينگٸندە جاڭا جوبالارمەن تانىستى. Kaz dream بٸرنەشە باعىتتا جۇمىس ٸستەيدٸ, سونىڭ ٸشٸندە B2B, اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ٷشٸن جەنە ت.ب باعىتتا IT ٶنٸمدەر ەزٸرلەيدٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا حولدينگتٸڭ ەلەۋمەتتٸك جوبالارعا كٶپ كٶڭٸل بٶلٸپ وتىرعانىنى قۋانتادى.
«كەزدەسۋ بارىسىندا ولار ماعان جٷزەگە اسىرىپ جاتقان – «+1 يلون ماسك» جوباسى تۋرالى دا ايتىپ بەردٸ. بۇل جوبا - ەر اۋىل بالاسىن گادجەتپەن قامتاماسىز ەتۋگە, وسىلايشا ولاردىڭ بٸلٸم الۋلارىنا جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان. ولار جىل سايىن كومپانييادا ەسەپتەن شىعارىلاتىن نوۋتبۋكتەردٸ ٶز قاراجاتتارىنا جٶندەپ, مۇقتاج بالالارعا ٷلەستٸرەدٸ ەكەن. بۇل جوباعا تەحنيكانى بەرۋ ارقىلى عانا ەمەس, ونى جٶندەۋ بويىنشا ەرٸكتٸ رەتٸندە دە قاتىسۋعا بولادى», – دەدٸ مينيستر باعدات مۋسين.
سونىمەن قاتار, مۇنداي جوبالاردىڭ تسيفرلى قازاقستان ٷشٸن ٶتە قاجەتتٸ ەكەنٸن ايتا كەلە, مينيستر ٶز سٶزٸندە ٶز باسقاراتىن مينيسترلٸكتٸڭ 2022-2024 جىلدارى 10 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجاتتى قالاي جۇمساۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن تٸلگە تيەك ەتتٸ.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇعان دەيٸن ايتقانىنداي, 2025 جىلعا قاراي اۋىلشارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ٶنٸمٸنٸڭ كٶلەمٸ ٷشتەن بٸرگە, ال ەكسپورت كٶلەمٸ ەكٸ ەسەگە ٶسەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە. سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ باسشىلارى تسيفرلاندىرۋ اۋىل شارۋاشىلىعىنا ەسەر ەتەتٸن ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ قوزعاۋشى كٷشٸنە اينالۋى كەرەك ەكەندٸگٸن مەلٸمدەگەن بولاتىن. سونىمەن قاتار, بٷگٸندە اۋىل شارۋاشىلىعى ەلٸمٸزدٸڭ ازىق-تٷلٸك جەنە ەكونوميكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان ەكونوميكانىڭ نەگٸزگٸ سالالارىنىڭ بٸرٸ. دالادا نەمەسە فەرمادا جۇمىس ٸستەيتٸندەردٸڭ يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالاردان الىس بولىپ كٶرٸنۋٸنە قاراماستان, بۇل سالادا دا ونسىز جۇمىس جاساۋ قيىنعا سوعادى. مەسەلەن, اۋىل شارۋاشىلىعىندا ەلەكتروندىق دالا كارتالارى مەن توپىراق تالداۋىن قولدانۋعا بولادى. الايدا ودان دا ٸلگەرٸ قادام جاسايتىن بولساق, وندا تسيفرلاندىرۋ جانارماي تۇتىنۋ داتچيكتەرٸن, وتارلاردى باقىلاي الاتىن GPS ترەكەرلەرٸن ورناتۋدان باستاپ جەنە اۋىلداعى بيزنەس پروتسەستەردٸ باسقارۋعا كٶمەكتەسەتٸن باعدارلامالىق جاساقتامالارعا دەيٸن, شارۋا قوجالىقتارىن ٸشٸنارا نەمەسە تولىقتاي اۆتوماتتاندىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بەلگٸلٸ بولعانىنداي, بٷگٸندە قازاقستاندا اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرٸنٸڭ جەنە ەلەكتروندى ساۋدا الاڭىنىڭ قالاي پايدالانىلىپ جاتقاندىعىن قاشىقتىقتان باقىلاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن كوسمومونيتورينگ سيياقتى ساندىق جوبالار جٷزەگە اسىرىلۋدا. كٶتەرمە ساۋدا ورتالىقتارى بار الاڭدار دەلدالداردىڭ ەسەرٸن جويۋعا جەنە فەرمەرلەر مەن سوڭعى تۇتىنۋشى اراسىنداعى تٸكەلەي ساتىلىمداردىڭ سانىن كٶبەيتۋگە باعىتتالعان. بۇل اۋىلشارۋاشىلىق ٶنٸمدەرٸنٸڭ باعاسىن تٶمەندەتٸپ قانا قويماي, جالپى سالانى دامىتۋعا, سونىمەن قاتار اۋىل تۇرعىندارىن جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ال بۇل از دا ەمەس, كەم دە ەمەس جەتٸ ميلليوننان استام اۋىلدىق ەلدٸمەكەن تۇرعىندارىن, ەلٸمٸزدەگٸ جالپى حالىقتىڭ شامامەن 43% قۇرايدى. Kcell ستراتەگييالىق دامۋ دەپارتامەنتٸ مەلٸمدەگەندەي, "250+" ۇزاقمەرزٸمدٸ جوبا جەنە ٷلكەن ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸك. اۋىل تۇرعىندارى جوعارى جىلدامدىقتاعى ينتەرنەت مٷمكٸندٸكتەرٸن قالالىقتاردان قالىسپاي قولدانا الۋى تيٸس.
ەسكە سالايىق, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تسيفرلىق دامۋ مينيسترلٸگٸ 2022-2024 جىلدارى 10 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجاتتى قالاي جۇمساۋدى جوسپارلاپ وتىر. اتالعان مينيسترلٸك ٷش باعىت بويىنشا جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ. اتاپ ايتقاندا, بٸرٸنشٸدەن, اتالعان مينيسترلٸك جالپى ساتۋ كٶلەمٸ جٸٶ-نٸڭ شامامەن 3% قۇرايتىن سالانى رەتتەي وتىرىپ, ەلدٸڭ تەلەكوممۋنيكاتسييا سەكتورىنىڭ دامۋىن قاداعالايدى. وسى باعىت اياسىندا قازاقستاننىڭ ٸرٸ اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندەرٸن جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان 250+ جوباسى جٷزەگە اسىرىلۋدا. ەكٸنشٸ باعىت – يننوۆاتسييالىق قىزمەت, مۇندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەستٷرلٸ تٷردە قارجىلاندىرۋدىڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸمەن دە, جەرگٸلٸكتٸ ويىنشىلاردىڭ ەلسٸز عىلىمي-زەرتتەۋ ەلەۋەتٸمەن دە بايلانىستى كٷردەلٸ پروبلەمالارعا يە. ٷشٸنشٸسٸ – ناقتى اەروعارىشتىق باعدارلاما. ٷش جىلدىق كەزەڭدەگٸ بارلىق جۇمىستار 2022 جىلى جٷزەگە اسىرىلاتىنى كٶرسەتٸلگەن. ولار 22 سپۋتنيكتٸك جەلٸدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وربيتالىق پوزيتسييالارىن حالىقارالىق ٷيلەستٸرۋ ٷشٸن تەحنيكالىق قولداۋ كٶرسەتەتٸن بولادى.
