بٷگٸن قر قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸنٸڭ تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان ەبدٸراحمانوۆ تٶتەنشە جاعداي كەزەڭٸندە تۇرعىنداردى جەنە بيزنەستٸ قولداۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالار تۋرالى ايتىپ بەردٸ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ تاپسىرماسىن ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن تٶتەنشە جاعداي كەزەڭٸندە تۇرعىندار مەن كەسٸپكەرلەردٸ قولداۋ بويىنشا بٸرقاتار شارالار قابىلدادى.
«اگەنتتٸك قاۋلى قابىلدادى, ودان سوڭ قوسىمشا ەرەجە قابىلداندى, ول 3 ايعا, ياعني بيىل 16 ناۋرىزدان 15 ماۋسىم ارالىعىندا نەگٸزگٸ قارىز بەن سىياقىلاردى تٶلەۋدٸ توقتاتا تۇرۋ تۋرالى بۇيرىعىمەن بەكٸتٸلگەن», —دەدٸ ن. ەبدٸراحمانوۆ.
مەسەلەن, تۇرعىنداردىڭ ەلەۋمەتتٸك ەلجۋاز توبىنا جاتاتىن جەكە تۇلعالار نەمەسە اەك الۋشىلار نەمەسە رەسمي جۇمىسسىزدار ٶتٸنٸم ۇسىنباي, راستاۋشى قۇجاتتاردى تاپسىرماي, قوسىمشا كەلٸسٸمدەرگە قول قويماي-اق نەگٸزگٸ قارىز بەن پايىز سوماسىن تٶلەۋ بويىنشا تٶلەمدٸ شەگەرۋگە مٷمكٸندٸك الادى.
«قانداي دا بٸر قۇجاتتى تاپسىرماي-اق, كەلٸسٸم بٸلدٸرۋ نەگٸزٸندە تٶلەمدٸ توقتاتا تۇرۋ جٷرگٸزٸلەدٸ. بۇل بانكتەردٸڭ موبيلدٸ قوسىمشالار, سمس ارقىلى وسى ساناتتاعى ادامداردى ولارعا تٶلەم بويىنشا كەيٸنگە شەگەرۋ مٷمكٸندٸگٸ ۇسىنىلاتىنى تۋرالى قۇلاقتاندىرۋى ارقىلى جٷزەگە اسىرىلادى. 16 ناۋرىزدان 15 ماۋسىم ارالىعىندا وسى كەزەڭدەگٸ كەز كەلگەن جۇمىس كٷنٸ كەسٸپكەرلەر تٶلەمدٸ توقتاتا تۇرۋ تۋرالى ٶتٸنٸشپەن بانكتەرگە جٷگٸنە الادى», — دەپ تٷسٸندٸردٸ قر اگەنتتٸگٸ تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
ەلەۋمەتتٸك ەلجۋاز توپقا جاتپايتىن نەمەسە اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك المايتىن نەمەسە جۇمىسسىز بولىپ سانالمايتىن جەنە باسقا دا ازاماتتار بويىنشا. ولارعا قاتىستى تەرتٸپ مىناداي:
«ولار ٶتٸنٸم بەرٸپ, وندا قارجىلىق جاعدايىنىڭ ناشارلاۋى سەبەپتەرٸنٸڭ بٸرٸن كٶرسەتەدٸ. بۇل دا قاشىقتان, قانداي دا بٸر قۇجاتتارعا نەمەسە كەلٸسٸمشارتتارعا قول قويۋسىز, راستاۋشى قۇجاتتاردى ۇسىنۋسىز ٸسكە اسىرىلادى, تەك بانككە قارجىلىق جاعدايىنىڭ ناشارلاۋ سەبەبٸن كٶرسەتكەن حابارلاماسىن جولداسا جەتكٸلٸكتٸ», — دەپ تٷسٸندٸردٸ ن. ەبدٸراحمانوۆ.
قارجىلىق جاعدايىنىڭ ناشارلاۋ سەبەبٸن كٶرسەتۋمەن ٶتٸنٸمدە كەلەسٸ سەبەپتەر كٶرسەتٸلۋٸ مٷمكٸن:
● كارانتيننٸڭ ەنگٸزٸلۋٸنە بايلانىستى ۋاقىتقا ەڭبەككە جارامسىزدىعى;
● اقىسى تٶلەنبەيتٸن ەڭبەك دەمالىسىندا بولۋى;
● ەڭبەك كەلٸسٸمشارتىن بۇزۋى, جۇمىستانى شىعۋى جەنە باسقا دا ەڭبەك قاتىناستارىن توقتاتۋى;
● ەڭبەكاقى نەمەسە باسقا دا تابىس تٷرٸن تٶلەۋدٸ ازايتۋ نەمەسە توقتاتۋ ;
● ەگەر قىزمەتكەر تٶتەنشە جاعداي جەنە (نەمەسە) كارانتين ەنگٸزٸلگەن جەرگە كٸرۋگە (شىعۋعا) شەكتەۋ سالىنۋىنا بايلانىستى جۇمىس ورنىنا بولا المايتىن جاعدايدا;
قارجىلىق جاي-كٷيدٸڭ ناشارلاۋىن كٶرسەتەتٸن ٶزگە دە سەبەپتەر.
«بۇل جەردە مەن بانكتەردٸڭ ٶتٸنٸمدٸ 10 جۇمىس كٷنٸ ٸشٸندە قاراۋى تيٸس ەكەنٸن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ, بٸراق ٸس جٷزٸندە ودان جىلدام قارالادى. بانك ەگەر ولاردا قارىز الۋشىنىڭ قارجىلىق جاعدايىنىڭ ناشارلاماعانى تۋرالى اقپارات بولسا, وندا باس تارتۋى مٷمكٸن», — دەدٸ قر اگەنتتٸگٸ تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىنىڭ تارالۋىنا بايلانىستى قر اۋماعىندا تٶتەنشە جاعداي رەجيمٸنٸڭ ەنگٸزٸلۋٸ جەكە كەسٸپكەرلەر مەن شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ دە قارجىلىق جاعدايىنا جاعىمسىز ەسەر ەتۋدە. تاۋارلار مەن شيكٸزاتتى جەتكٸزۋدەگٸ ٸركٸلٸستەر, ٶندٸرٸلەتٸن جەنە ساتىلاتىن ٶنٸمگە دەگەن سۇرانىستىڭ تٶمەندەۋٸ, اقشا اعىنىنىڭ قىسقارۋى – بيزنەس يەلەرٸ بٷگٸنگٸ كٷنٸ ۇشىراپ جاتقان قيىندىقتىڭ بٸر بٶلٸگٸ عانا.
«اعىمداعى جاعدايدا بٸز بيزنەسكە جەنە, تيٸسٸنشە, جالپى العاندا, ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسىنا قولداۋ كٶرسەتۋ قاجەت ەكەنٸن تولىق تٷسٸنەمٸز. سوندىقتان دا بٸز بيزنەس ٷشٸن كرەديت بويىنشا نەگٸزگٸ بورىش جەنە پايىزدار بويىنشا سومالاردى, تالاپتاردىڭ بٸرٸ ساقتالعان جاعدايدا, تٶلەۋدٸ توقتاتۋ تۇرۋ ٷشٸن نورمالار بەكٸتتٸك», — دەدٸ سپيكەر.
ەكونوميكا سالالارىندا قىزمەتتٸ جٷزەگە اسىرۋ: سوو-نى جالداۋشىلاردى قوسا العاندا, ساۋدا سەكتورى; حالىق تۇتىناتىن تاۋارلار دٷكەندەرٸ; ازىق-تٷلٸك دٷكەندەرٸن, دەرٸحانالاردى جەنە ولارمەن بايلانىستى جەتكٸزۋلەردٸ قوسپاعاندا, تاۋارلار جەتكٸزۋ جەلٸسٸ; سپورت; تۋروپەراتورلار مەن تۋراگەنتتەردٸ قوسا العاندا, تۋريزم جەنە قوناق ٷي بيزنەسٸ; ازىق-تٷلٸك پەن دەرٸ-دەرمەكتٸ تاسىمالداۋدى قوسپاعاندا, جولاۋشىلار جەنە جٷك تاسىمالداۋ سەكتورى; مەيرامحانالار مەن كافەلەردٸ قوسا العاندا, قوعامدىق تاماقتانۋ سەكتورى; تۇرمىستىق كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەر سەكتورى; تەاترلاردى, كينوتەاترلاردى, فوتو- جەنە بەينەتٷسٸرۋدٸ, كٶرمەلەر مەن كونفەرەنتسييالاردى, سالتانات ۇيىمداستىرۋدى, سۇلۋلىق سالوندارىن جەنە فيتنەس-ورتالىقتاردى قوسا العاندا, بوس ۋاقىت پەن دەمالىستى ۇيىمداستىرۋ.
نە بولماسا, قارجىلىق جاعدايى مىنا جاعدايلاردا ناشارلاعان, ساتىلعان تاۋارلار جەنە (نەمەسە) كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەر كٶلەمٸ تٶمەندەگەن كەزدە, ساتىپ الۋشىلاردىڭ اقى تٶلەۋٸ كەشٸكتٸرٸلگەنٸ, توقتالا تۇرعانى, تٶلەۋ مەرزٸمٸ اۋىستىرىلعانى (كەيٸنگە قالدىرىلعانى) راستالعان جاعدايدا; قىزمەتكەرلەردٸڭ شتات سانىنىڭ قىسقارۋى; تٶتەنشە جاعداي رەجيمٸ قولدانىستا بولعان كەزەڭدەگٸ باسقا دا وبەكتيۆتٸ سەبەپتەر.
وسىلايشا, جەكە جەنە زاڭدى تۇلعالار ٶتٸنٸشتٸ كەز كەلگەن ۋاقىتتا 2020 جىلعى 16 ناۋرىزدان باستاپ 15 ماۋسىمعا دەيٸن ارالىقتاعى كەزەڭدە بەرە الادى, ونى قاراۋ ٷشٸن قارجى ۇيىمىنا 10 جۇمىس كٷنٸ بەرٸلەدٸ.
2020 جىلعى 16 ناۋرىزدان 15 ماۋسىمعا دەيٸنگٸ كەزەڭدە قارجى ۇيىمدارى قارىز الۋشىدان تٶلەمدەردٸ توقتاتا تۇرۋ جەنە تيٸستٸ شارتتاردى ٶزگەرتۋ تۋرالى ٶتٸنٸشتٸ قاراۋ ٷشٸن كوميسسييالار مەن ٶزگە دە تٶلەمدەردٸ المايدى.
شوب سۋبەكتٸلەرٸن جەڭٸلدٸكپەن نەسيەلەۋ باعدارلاماسى
كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىنىڭ پاندەميياسىنا جەنە ونىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا تيگٸزٸپ جاتقان تەرٸس ىقپالىنا بايلانىستى تٶتەنشە جاعداي سالدارىنان زارداپ شەككەن شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸن, جەكە كەسٸپكەرلەردٸ قولداۋ ٷشٸن قر پرەزيدەنتٸنٸڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇلتتىق بانك قر قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸن جەڭٸلدٸكپەن نەسيەلەندٸرۋ باعدارلاماسىن ەزٸرلەدٸ.
قر قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸنٸڭ تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى حابارلاعانداي, وسى باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن شاعىن, ورتا كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸنە جەنە جەكە كەسٸپكەرلەرگە ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەرگە شارتتى سالىمدار ورنالاستىرۋ ارقىلى 600 ملرد تەڭگە بٶلٸنەدٸ.
«بيزنەستٸ قولداۋ تەتٸگٸ ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەردٸڭ تٶتەنشە جاعداي ەنگٸزۋ نەتيجەسٸندە زارداپ شەككەن شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸنە, جەكە كەسٸپكەرلەرگە اينالىم كاپيتالىن تولىقتىرۋعا جىلدىق 8%-دان پايىزدان اسپايتىن مٶلشەرلەمە بويىنشا 12 ايعا دەيٸن مەرزٸمگە جەڭٸلدٸكپەن كرەديتتەر بەرۋ ارقىلى ٸسكە اسىرىلادى. ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەردٸڭ قاراجاتتى يگەرۋ مەرزٸمٸ 3 ايدى قۇرايدى», — دەدٸ ن. ەبدٸراحمانوۆ.
شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸ ٷشٸن شەكتەۋ 3 ملرد تەڭگەدەن, جەكە كەسٸپكەرلەر ٷشٸن 50 ملن تەڭگەدەن ارتىق ەمەس.
بانك ەمەس ۇيىمداردى تەكسەرۋ
«ولاردىڭ قىزمەتٸمەن بايلانىستى كٶپتەگەن مەسەلەلەر رەزونانستىق-ەلەۋمەتتٸك ەسەر الدى, سوندىقتان بٸز ٶز تاراپىمىزدان مٷددەلٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن بٸرلەسٸپ, تەكسەرۋ جوسپارىن قابىلدادىق. بٸز كارانتين اياقتالعاننان كەيٸن ونى ٸسكە اسىرۋعا كٸرٸسەمٸز. تەكسەرۋگە 1100 لومبارد انىقتالدى. سونداي-اق شامامەن 50 ونلاين-كرەديتتەۋ كومپانيياسى جەنە 200 ميكروقارجى ۇيىمى سۋبەكتٸسٸ تەكسەرٸلەدٸ», — دەدٸ ن. ەبدٸراحمانوۆ.
تەكسەرۋ 17 قالادا اعىمداعى جىلعى ناۋرىزدان باستاپ ماۋسىم ارالىعىندا ٶتەتٸن بولادى, تەكسەرٸلەتٸن لومباردتاردىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ كٶبٸ شوعىرلاندىرىلعان نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت قالالارىندا ورنالاسقان.
اگەنتتٸكتٸڭ, قر ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ, قر قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر كوميتەتٸ قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن 39 تەكسەرۋ توبى قۇرىلدى.
بٸرٸنشٸ كەزەكتە تەكسەرۋ توپتارى قر پرەزيدەنتٸنٸڭ تٶتەنشە جاعدايدى ەنگٸزۋ سالدارىنان زارداپ شەككەن حالىقتىڭ, شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ قارىزدارى بويىنشا نەگٸزگٸ بورىش پەن سىياقى سومالارىن تٶلەۋدٸ توقتاتا تۇرۋ تۋرالى تاپسىرماسىن ورىنداۋ مەنٸنە تەكسەرۋ جٷرگٸزەتٸن بولادى.
تەكسەرۋگە كٸرٸستٸ جىلىستاتۋ جەنە تەرروريزمدٸ قارجىلاندىرۋعا, قارجى پيراميداسىن ۇيىمداستىرۋعا قارسى ٸس-قيمىل, بورىش جٷكتەمەسٸنٸڭ كوەففيتسيەنتٸنە, سىياقىنىڭ جىلدىق تيٸمدٸ مٶلشەرلەمەسٸنٸڭ مٶلشەرٸنە جەنە ميكروقارىزدار بويىنشا شەكتٸ سىياقىنىڭ مەنٸنە, سىياقىنى, ايىپپۇلدار مەن ٶسٸمپۇلداردى دۇرىس ەسەپتەۋگە, ميكروكرەديت بويىنشا بەرەشەكتٸ ٶتەۋ كەزەكتٸلٸگٸنٸڭ تەرتٸبٸنە قويىلاتىن تالاپتار بٶلٸگٸندە زاڭنامانى ساقتاۋ تۋرالى دەرەكتەر دە تەكسەرٸلەدٸ.
