تٶرتٸنشٸ ونجىلدىقتىڭ تۇجىرىمداماسى

قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆتىڭ ەل گازەتٸ «ەگەمەندە» جارىق كٶرگەن «تەۋەلسٸزدٸك بەرٸنەن قىمبات» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسى ەلٸمٸزدٸڭ جٷرٸپ ٶتكەن وتىز جىل ٸشٸندەگٸ جەتكەن جەتٸستٸكتەرٸ عانا ەمەس, جارقىن بولاشاعى تۋرالى بايسالدى تالداۋ جاساۋىمەن دە قوعامدىق ساناعا سٸلكٸنٸس جاساپ, ۇلتقا باعدار بەرەتٸن تۇجىرىمدامالىق سيپاتىمەن وقىرمانعا وي سالدى. سوندىقتان بۇل قۇندى قۇجاتتى بٷگٸنگٸ بەلەسٸمٸزدٸ باعامداعان, بولاشاعىمىزعا باعدار بەرگەن, قوعام قۇندىلىقتارىن تانىم مەن تالعام تارازىسىنان تولعاعان, ۇلتتى ۇرانشىلدىققا ەمەس, ۇستامدىلىققا ٷندەگەن ۇلاعاتتى ماقالا دەۋگە نەگٸز بار. مۇنداي پٸكٸردٸ «Egemen Qazaqstan» رەسپۋبليكالىق گازەتٸ» اق باسقارما تٶراعاسى دارحان قىدىرەلٸ بٸلدٸردٸ.

«تەڭٸرگە تەۋبە, تەۋ ەتەر تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى ٷش ون جىلدىعىندا ەلٸمٸز وراسان جەتٸستٸكتەرگە قول جەتكٸزدٸ. بۇل تۋرالى ماقالادا جٷيەلٸ, جاقسى ايتىلعان. سونىمەن قاتار الداعى تٶرتٸنشٸ ونجىلدىقتىڭ بٸزگە جٷكتەيتٸن مٸندەتٸ قۋاتتى ەلدٸڭ يەسٸ ھەم كەمەل حالىق بولۋ ەكەنٸن, بۇل ٷشٸن ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋ قاجەتتٸگٸن قاپەرگە سالادى. ەگەمەندٸكتٸڭ مەڭگٸلٸك ٷشتاعانى – بايتاق جەرٸمٸز, قاستەرلٸ تٸلٸمٸز جەنە بويتۇمارداي بەرەكە-بٸرلٸگٸمٸزدٸ كٶزدٸڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋعا شاقىرادى. 

ەرينە, ۇلتتىق سانانى تاريحي سانا قالىپتاستىرادى. تاريحىن تەرەڭ بٸلگەن, تامىر تارتىپ, تاعىلىم العان ۇلت تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ تەگٸن كەلمەگەنٸن ۇعىنادى. بۇل رەتتە ەلباسىنىڭ «مەدەني مۇرا», «رۋحاني جاڭعىرۋ» سىندى كەشەندٸ باعدارلامالار جاساۋ ارقىلى تاريحي سانامىزدى جاڭعىرتۋعا رۋحاني نەگٸز, دەرەكتەمەلٸك باي قور جاساپ, تاپتاۋرىن قيياس تٷسٸنٸكتەردەن سانامىزدى ازات ەتكەنٸن ايتقان پرەزيدەنتتٸڭ تاريحشىلارعا وتاندىق كانوندىق تاريح جازۋ, سول ارقىلى ۇرپاققا ۇعىنىقتى, قاراپايىم تٸلمەن ٶتكەنٸمٸزدٸ ناسيحاتتاۋ, كٶركەم جەنە دەرەكتٸ فيلمدەردٸ كٶبەيتۋ سەكٸلدٸ تاپسىرمالار بەرۋٸ – ۋاقىت سوزباي شەشٸمٸن تابۋعا تيٸستٸ ٶزەكتٸ مەسەلە ەكەنٸ ايدان انىق.

اشارشىلىق, قۋعىن-سٷرگٸن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ, تٸزٸمٸن جاساۋ, اقيقاتتى قالپىنا كەلتٸرۋ – بوستاندىق پەن ەلدٸك جولىندا شەيٸت بولعان بوزداقتاردىڭ الدىنداعى ٶتەلمەگەن پارىز. قىزىل قىرعىن, زۇلمات سٷرگٸن, سوعىستىڭ زاردابى, ساي-سالادا شاشىلىپ قالعان اقسٶڭكە سٷيەكتەر, جات جەردٸ جاستانىپ كٶز جۇمعان بوسقىندار تاعدىرى – جانكەشتٸ قازاق ەلٸنٸڭ باسىنان كەشكەن ەلەمدٸك تاريحتا سيرەك بولاتىن ۇلى نەۋبەت. بيىل وعان دا جٷز جىل تولماق. ٶتكەنگە سالاۋات ايتۋ ٷشٸن دە وسى قاسٸرەتتٸ شەجٸرەنٸ ارحيۆ دەرەكتەرٸمەن, بۇلتارتپاس قۇجاتتارمەن ايعاقتاۋ – ۇرپاققا بورىش, ۇلتقا سىن. بۇل رەتتە تاياۋدا عانا پرەزيدەنت جارلىعىمەن قۇرىلعان ساياسي قۋعىن-سٷرگٸن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جٶنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك كوميسسيياعا جاۋاپكەرشٸلٸك جٷگٸ ارتىلارى انىق.

كەزٸندە «ٶتكەن كٷننەن باعاسىز بٸر بەلگٸ بوپ, نۇرلى جۇلدىز بابام تٸلٸ, سەن قالدىڭ» دەپ اقيىق ماعجان اقىن ايتقانداي, انا تٸلٸ قوعامدى بٸرٸكتٸرۋشٸ, تۇتاستىرۋشى, ەلدٸكتٸ قالىپتاستىرۋشى بٸرەگەي قۇندىلىق ەكەنٸ بەلگٸلٸ. الايدا انا تٸلٸنٸڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتٸپ, ٸس-قاعازدارىن مەملەكەتتٸك تٸلگە كٶشٸرۋگە كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن جايتتار دا ويلاندىرماي قويمايدى. 1997 جىلى قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تiل تۋرالى زاڭنىڭ باپتارىنا ۋاقىت تالابىنا ساي ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ قاجەت. ەسٸرەسە اتالعان زاڭنىڭ 23-بابىندا ايتىلعان «مەملەكەتتiك تiلدi بەلگiلi بiر كٶلەمدە جەنە بiلiكتiلiك تالاپتارىنا سەيكەس بiلۋi قاجەت كەسiپتەردiڭ, ماماندىقتاردىڭ جەنە لاۋازىمداردىڭ تiزبەسiن» بەكٸتۋدٸڭ ۋاقىتى جەتتٸ دەگەن ويدامىز.

دانا حالقىمىز «جەر-سۋدىڭ اتى – تاريحتىڭ حاتى» دەگەن. تٷركٸستان وبلىسىنىڭ اتاۋى تاريحي سانانى جاڭعىرتۋعا ەلەۋلٸ ىقپالى بولعانىن ايتقان پرەزيدەنت قازاق دالاسىنىڭ تەڭدەسسٸز جەر جانناتى ەكەنٸن, وسىناۋ ۇلان-عايىر اۋماقتى بٸزگە سىرتتان ەشكٸمنٸڭ سىيعا تارتپاعانىن, سوندىقتان دا جەردٸڭ ساتىلمايتىنىن تاعى بٸر رەت ەسكە سالدى.

قاسيەتتٸ جەرٸمٸزگە بايىرعى اتاۋلارىن قايتارۋ دا – تەۋەلسٸزدٸك ەكەلگەن ەدٸلەتتٸڭ جەمٸسٸ. ەيتكەنمەن, بۇل باعىتتا كەشەۋٸلدەپ كەلە جاتقان تولعاقتى جايتتىڭ بٸرٸ – دالامىزدا وسپادار جٷيەدەن قالعان وتارلىق اتاۋلاردى اۋىستىرۋ مەسەلەسٸ. بۇل رەتتە التاي, باياناۋىل, سارىارقا, قىزىلجار, سارايشىق, ەرتٸس, جايىق سەكٸلدٸ بايىرعى جاراسىمدى اتاۋلار «تٸلگە جەڭٸل, جٷرەككە جىلى تيٸپ», قاي ٶڭٸرگە دە سۇرانىپ تۇر ەمەس پە?! «بوس جاتقان جەر جاۋ شاقىرادى» دەگەندەي, مەملەكەت باسشىسىنىڭ حالقى سەلدٸرەپ, سيرەپ قالعان شەكارالىق ايماقتار تۋرالى الاڭداۋى – شەشٸمٸن كەشەۋٸلدەتۋگە بولمايتىن ستراتەگييالىق ماڭىزدى جوبا. سوندىقتان وڭتٷستٸكتەن سولتٷستٸككە, شىعىسقا وتباسىلاردى كٶشٸرۋ, شەتەلدەن كەلەتٸن قانداستاردى جٷيەلٸ شوعىرلاندىرۋ, ولاردىڭ كەسٸپكەرلٸكپەن اينالىسۋىنا جەڭٸلدٸك جاساپ, ارنايى مەرتەبە بەرۋ دە كٷن تەرتٸبٸندە كٷتپەيتٸن مەسەلە.

بوستاندىق – بار باقىتىمىز بەن بايلىعىمىزدىڭ باستاۋى! ايشىقتى ازاتتىق – اتالارىمىز بەن الاش ارىستارىنىڭ اڭسارى! سوندىقتان تەۋەلسٸزدٸك تەۋەكەلٸ توقمەيٸلسۋدٸ كٶتەرمەيدٸ, ەندەشە ەڭسە تٸكتەگەن ەلدٸگٸمٸزدٸ سۇق كٶزدەر مەن سۋىق سٶزدەردەن سەت سايىن, ساعات سايىن تاباندى قورعاۋ قاجەت! مەرەيلٸ مەجە الدىنداعى ماعىنالى ماقالا بٸزدٸ وسىعان ٷندەيدٸ», - دەيدٸ د.قىدىرەلٸ.