قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل مەسەلەلەرٸ جٶنٸندە كەڭەس ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەت باسشىسى ەلٸمٸزدە جەمقورلىقتىڭ دەندەپ كەتكەنٸنە الاڭداۋشىلىق بٸلدٸرٸپ, بۇنىڭ قوعامعا قاۋٸپتٸ دەرت ەكەنٸن ايتتى.
– جىل سايىن قازاقستاندا ورتاشا ەسەپپەن 2 مىڭنان استام سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى قىلمىستىق ٸس تٸركەلەدٸ. مىڭنان اسا ادام جاۋاپقا تارتىلادى. بۇل – باتپانداپ كٸرٸپ, مىسقالداپ شىعاتىن كەسەل. وسى اۋرۋدى قازٸر شۇعىل تٷردە ەمدەمەسەك, ەرتەڭ كەش بولۋى مٷمكٸن, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ جەمقورلىقتىڭ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك پەن مەملەكەتتٸڭ بولاشاعىنا نۇقسان كەلتٸرەتٸنٸن ايتتى. سوندىقتان, ونىڭ تامىرىنا بالتا شاۋىپ, تٷبەگەيلٸ جويۋ قاجەت. بۇل دەرتپەن بٸر جەڭنەن قول, بٸر جاعادان باس شىعارىپ, بٸرلەسٸپ كٷرەسۋگە شاقىردى. مەملەكەتتە وعان قاجەتتٸنٸڭ بەرٸ بار ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– بٸرٸنشٸدەن, بٸزدە جەمقورلىققا قارسى كٷرەستە قارۋ بولا الاتىن مىقتى مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتار بار. مەملەكەتتٸك اپپارات جۇمىس ٸستەۋ تەسٸلٸن ٶزگەرتٸپ, جەمقورلىقتىڭ جولىن كەسۋٸ كەرەك. ەكٸنشٸدەن, جەمقورلىقپەن كٷرەس حالىقتىڭ تاباندى سۇرانىسىنا يە. ەكٸمشٸلٸك ساۋالناما جٷرگٸزەدٸ, ٶزٸم دە ەل ارالاپ جٷرەمٸن. سوندا بايقاعانىم, بٸزدٸڭ قوعام جەمقورلىقپەن ىمىراسىز كٷرەسۋگە دايىن. ٷشٸنشٸدەن, بٸزدٸڭ ەلدٸ دامىتۋعا جەنە حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جوسپارلارىمىز جەمقورلىقتى تٷبەگەيلٸ جويعان جاعدايدا عانا جٷزەگە اسپاق, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى سوڭعى ٷش جىلدا 900-دەن استام ادامنىڭ جەمقورلىقپەن ۇستالعانىن, مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردىڭ ساپالى ورىندالۋىنا وسىنداي وقيعالاردىڭ كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸنٸن جەتكٸزدٸ.
– بٸز ەكونوميكانى جاڭعىرتۋعا, اۋقىمدى ەلەۋمەتتٸك باعدارلامالاردى جٷزەگە اسىرۋعا قازىنادان قىرۋار قارجى بٶلەمٸز. الايدا, جەمقورلىقتىڭ سالدارىنان مەملەكەتتٸك باعدارلامالار ساپاسىز ورىندالۋدا. بۇل حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ, اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸنٸڭ ۋاقتىلى شەشٸلمەگەنٸن كٶرسەتەدٸ. جەرگٸلٸكتٸ جولداردىڭ ساپاسىزدىعى مەن بيزنەستٸڭ دامۋىنا جەمقورلىقتىڭ كەسٸرٸنەن تۋىنداعان پروبلەمالار كەدەرگٸ كەلتٸرەدٸ. ازاماتتار بيۋدجەتتٸڭ ەربٸر تەڭگەسٸنٸڭ ماقساتتى جۇمسالاتىنىنا كٶز جەتكٸزۋٸ كەرەك, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بيلٸكتٸڭ جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل جوسپارىنىڭ جەتٸ نەگٸزگٸ شاراسىن اتاپ ٶتتٸ.
– بٸرٸنشٸ – ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ. مەن كونستيتۋتسيياعا سەيكەس ۇلتىنا, دٸنٸنە, مٷلٸك جاعدايىنا قاراماستان بارلىق ازاماتتار تەڭ دەگەن ەرەجەنٸ باسشىلىققا الامىن. ەشكٸم دە زاڭنان بيٸك ەمەس. قول استىنداعى قىزمەتكەرلەردٸڭ جەمقورلىققا قاتىسى بولسا, ورتالىقتا دا, ٶڭٸرلەردە دە بٸرٸنشٸ باسشىلار تٸكەلەي جاۋاپ بەرەدٸ. سوندىقتان, كەشەندٸ الدىن الۋ شارالارىن قولعا الۋ قاجەت, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكٸنشٸ شارا رەتٸندە مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ كونسترۋكتيۆتٸ ەرٸپتەستٸگٸن اتاپ, جەمقورلىقپەن كٷرەستە كٷشتٸك شارالار ازدىق ەتەتٸن ايتتى.
– قوعامدا جەمقورلىققا مٷلدەم تٶزبەۋشٸلٸك قالىپتاسۋى شارت. بارلىق مەملەكەتتٸك ورگاندار وسى باعىتتا جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەك. ەدٸلەت مينيسترلٸگٸنە كٶپشٸلٸكتٸڭ جەمقورلىققا قاتىستى قۇقىقتىق ساۋاتىن ارتتىرۋ جۇمىستارىن كٷشەيتۋدٸ تاپسىرامىن. بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ دە بالالاردى ەرتە جاستان جەمقورلىققا قارسى مەدەنيەت نەگٸزدەرٸنە باۋلۋدى قول العانى جٶن, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
ٷشٸنشٸ – قوعامدىق باقىلاۋدى كٷشەيتۋ.
– پارلامەنتتٸڭ, قوعامدىق جەنە ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ بەلسەندٸ قاتىسۋى نەگٸزٸندە مەملەكەتتٸك شەشٸمدەردٸڭ ەدٸلدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. جەر ۋچاسكەلەرٸن بەرۋ, بالاباقشادان كەزەك الۋ سيياقتى مەسەلەلەردٸڭ بەرٸ دە قوعامدىق باقىلاۋ نەگٸزٸندە جٷزەگە اسۋى شارت. بٸزدە مۇنداي جۇمىستار ٷشٸن قۇقىقتىق مەحانيزمدەر بار. ەربٸر مەملەكەتتٸك ورگاندا قوعامدىق كەڭەس جۇمىس ٸستەيدٸ. الايدا, ٸس جٷزٸندە ولاردىڭ جۇمىسى كٶڭٸل كٶنشٸتپەي وتىر. ازاماتتىق قوعاممەن جۇمىس ٸستەۋ تەسٸلدەرٸن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتۋ قاجەت. مەملەكەتتٸك اپپاراتتىڭ جۇمىسىن ازاماتتاردىڭ تالابىنا ساي باعىتتاۋ كەرەك, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
تٶرتٸنشٸ شارا – بيۋدجەتتٸك ساياساتتىڭ اشىقتىعى.
– بيۋدجەتتٸك ٷدەرٸستٸڭ كەزەڭدەرٸ ياعني, قۇرىلۋدان باستاپ جٷزەگە اسۋعا دەيٸنگٸ ارالىقتىڭ بارلىعى اشىق بولۋى كەرەك. ازاماتتار قاجەت ەتپەيتٸن تاۋارلار الىنىپ, عيماراتتار سالىنىپ جاتاتىن مىسالدار از ەمەس. تيٸمسٸز «يميدجدٸك» جوبالار مەن باعدارلامالاردان باس تارتۋ قاجەت. داڭعويلىق پەن ىسىراپشىلدىققا جول بەرگەن شەنەۋنٸكتەر قاتاڭ جازالانۋى كەرەك. حالىقتىڭ قارجىسى تيٸمسٸز جۇمسالسا, قۇقىق بۇزۋشىلىققا جول بەرٸلسە, ونىڭ جازاسى اۋىر بولادى. مەملەكەتتٸك ورگاندار جانىنداعى ۇيىمدار مەن ۇلتتىق كومپانييالار دا قوعام باقىلاۋىندا اشىق ەرٸ تٷسٸنٸكتٸ بولۋى كەرەك, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ بەسٸنشٸ كەزەكتە جەمقورلىققا قارسى ساياساتتا ٶڭٸرلەردٸڭ رٶلٸن كٷشەيتۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
– ەكٸمدەرگە ايتارىم, جەمقورلىقتى تٷبەگەيلٸ جويۋ - سٸزدەردٸڭ جۇمىستارىڭىزدىڭ نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشٸنٸڭ بٸرٸ. وعان سٸزدەر تٸكەلەي جاۋاپتىسىزدار. ەربٸر ەلدٸ مەكەننٸڭ ٶز بيۋدجەتٸنە قاراي تٶرتٸنشٸ دەڭگەيلٸ بيۋدجەت قۇرۋدى اياقتاۋ كەرەك. مەنٸڭ پرەزيدەنت رەتٸندەگٸ ۇستانىمىم بيۋدجەت شىعىندارىن جوسپارلاۋعا, ەسٸرەسە ٶڭٸرلەردە حالىق ٶكٸلدەرٸن قاتىستىرۋ كەرەك. بۇدان ەل ەكونوميكاسى دامىپ, تيٸسٸنشە, حالىقتىڭ ەل-اۋقاتى ارتادى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
التىنشى – مەملەكەتتٸك قىزمەت كٶرسەتۋ ٸسٸندەگٸ ٷدەمەلٸ تسيفرلاندىرۋ.
– مەملەكەتتٸك اپپارات قىزمەت كٶرسەتۋ بارىسىندا تۇتىنۋشىلارعا بەيٸمدەلۋ قاجەت. تۇرمىستىق جەمقورلىقتى جويۋدىڭ بٸردەن بٸر كٶزٸ – مەملەكەتتٸك قىزمەت كٶرسەتۋدٸ ەلەكتروندى نۇسقاعا كٶشٸرۋ. بۇل جەردە شەشٸمٸن تاپپاعان مەسەلەلەر بار. بٷگٸندە مەلٸمەتتەر بازاسىنىڭ 33 پايىزى عانا ينتەگراتسييالانعان. تسيفرلىق دامۋ, قورعانىس جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸ وسى جۇمىستى ساپالى ەرٸ ۋاقتىلى اياقتاۋى قاجەت. ەلەكتروندى ٷكٸمەتتٸ دامىتۋ اياسىندا ازاماتتاردىڭ كٶرسەتٸلەتٸن مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ موبيلدٸ نۇسقادا الۋى ٷشٸن جاپپاي وقىتۋ جۇمىستارىن دامىتۋ بٸزدٸڭ باسىمدىعىمىز سانالادى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
جەتٸنشٸ مٸندەت – مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ جٷيەلەرٸن جەتٸلدٸرٸپ, بيزنەسكە ەكٸمشٸلٸك قىسىمدى تٶمەندەتۋ.
– بٷگٸندە 25 مىڭ ۇيىم مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋلاردى جٷزەگە اسىرادى. بۇل جەمقورلىققا قارسى باقىلاۋدى قيىنداتادى. وسىعان بايلانىستى, مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋلاردى ورتالىقتاندىرىپ, ەلەۋمەتتٸك سالاداعى بيۋدجەتتٸك مەكەمە باسشىلارىن بۇل مٸندەتتەن بوساتۋ كەرەك. كوللەدجدەر مەن مەكتەپ ديرەكتورىنا دەيٸن مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋعا قاتىسى بار. ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگانداردا ساياسي قىزمەتشٸلەردٸ مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋلارعا ارالاستىرمايتىن مەحانيزمدەر ەزٸرلەۋدٸ تاپسىرامىن. سونىمەن قاتار مەملەكەتتٸك فۋنكتسييالاردى بەسەكەلەستٸك ورتاعا بەرۋ كەرەك. بۇل تۋرالى جيٸ ايتىلسا دا, 5 فۋنكتسييا عانا جەكە سەكتورعا بەرٸلگەن. پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى ە.سمايىلوۆقا جەنە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸنە تيٸستٸ جۇمىستاردى جٷرگٸزۋدٸ تاپسىرامىن. ونىڭ نەتيجەلەرٸن ماعان 1 ايدىڭ ٸشٸندە بايانداڭىزدار, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
جيىن سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى جەمقورلىق بويىنشا قول استىنداعى قىزمەتكەرلەردٸڭ قىلمىستىق ەرەكەتتەرٸ ٷشٸن بٸرٸنشٸ باسشىلاردىڭ جاۋاپتى بولاتىنىن تاعى بٸر مەرتە قاداپ ايتتى.
– ەگەر بٸز جەمقورلىقتى تٷبەگەيلٸ جويۋدى مٸندەت ەتٸپ الساق, مەنٸڭشە, مەملەكەتتٸك ورگان باسشىلارى مۇنداي جاعدايدا وتستاۆكاعا كەتۋٸ كەرەك. ولاردىڭ وتستاۆكاعا كەتۋٸن قابىلداۋدى نەمەسە قابىلداماۋدى مەملەكەت باسشىسى شەشەدٸ. بٸراق جۇمىستان بوساتۋ تۋرالى ارىز جازۋى مٸندەتتٸ شارا بولۋى كەرەك, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ٷكٸمەت پەن پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنە وسى جيىندا كٶتەرٸلگەن مەسەلەلەردٸ شەشۋ ٷشٸن ەنگٸزٸلگەن ۇسىنىستار نەگٸزٸندە جۇمىس ٸستەۋ تاپسىرىلدى.
