قاسىم-جومارت توقاەۆ بەينە كونفەرەنتسييا فورماتىندا ٶتكەن ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمى ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ سەسسيياسىنا قاتىستى, دەپ حابارلايدى اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ.
سامميتكە قازاقستان پرەزيدەنتٸمەن قاتار بەلارۋس پرەزيدەنتٸ الەكساندر لۋكاشەنكو, رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتين, تەجٸكستان پرەزيدەنتٸ ەمومالي راحمون, ارمەنييانىڭ پرەمەر-مينيسترٸ نيكول پاشينيان, قىرعىزستان پرەزيدەنتٸنٸڭ مٸندەتٸن اتقارۋشى تالانت مامىتوۆ, سونداي-اق, ۇقشۇ باس حاتشىسى ستانيسلاۆ زاس قاتىستى.
مەملەكەتتەر باسشىلارى حالىقارالىق جەنە ٶڭٸرلٸك قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەلەرٸ جٶنٸندە پٸكٸر الماستى. ۇقشۇ-نىڭ 2020 جىلعى باسىم باعىتتارىنىڭ ٸسكە اسىرىلۋى قورىتىندىلانىپ, الداعى جوسپارى ناقتىلاندى.
تەررورلىق سيپاتتاعى زاماناۋي سىن-قاتەرلەر مەن تەگەۋرٸندەرگە قارسى ٸس-قيمىلدار جەنە ولارمەن كٷرەسۋگە باعىتتالعان ناقتى شارالارعا, ەسٸرتكٸنٸڭ زاڭسىز اينالىمىنا, كيبەر قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى بٸرلەسكەن كٷش-جٸگەرگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سامميت قاتىسۋشىلارىنىڭ الدىندا سٶيلەگەن سٶزٸندە شارانى ۇيىمداستىرعانى ٷشٸن رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتينگە ريزاشىلىعىن بٸلدٸرٸپ, ۇقشۇ-عا تٶراعالىق ەتۋدەگٸ رەسەي تاراپىنىڭ جوعارى كەسٸبيلٸگٸن جەنە بٷگٸنگٸ شارانىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى تەجٸكستان پرەزيدەنتٸ ەمومالي راحموندى 2021 جىلى ۇقشۇ-عا تٶراعالىق ەتۋ مٸندەتٸن قابىلداپ الۋىمەن قۇتتىقتادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەتارالىق قارىم-قاتىناستارداعى مٷددەلەر قايشىلىعىنىڭ شيەلەنٸسە تٷسۋٸمەن سيپاتتالاتىن ٶڭٸرلٸك جەنە جاھاندىق قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى قازٸرگٸ احۋال تۋرالى ايتا كەلە, تاۋلى قاراباقتاعى ەسكەري قيمىلداردىڭ توقتاتىلۋىنا سەبەپشٸ بولعان رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتيننٸڭ بٸتٸمگەرشٸلٸك رٶلٸن جوعارى باعالادى.
– رەسەي تاراپىنىڭ بەلسەندٸ قاتىسۋىمەن قول جەتكٸزٸلگەن كەلٸسٸم – داعدارىس كەزٸندە قابىلدانعان جالعىز ەرٸ دۇرىس شەشٸم. مەنٸڭ ويىمشا, اتالعان كەلٸسٸم ٶڭٸردە بەيبٸتشٸلٸكتٸڭ ۇزاق مەرزٸمگە ورناۋىنا سەبەپشٸ بولماق. بۇل – شىن مەنٸندە تاريحي شەشٸم, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ پٸكٸرٸنشە, كوروناۆيرۋس پاندەميياسىنىڭ سالدارىنان تۋىنداپ, ەلەمدٸك ساياسات پەن ەكونوميكادا جالعاسىپ كەلە جاتقان اۋىر جاعداي ٶزارا سالىنعان سانكتسييالاردىڭ, شەكتەۋلەر مەن ساۋدا سوعىستارىنىڭ سەبەبٸنەن ۋشىعا تٷسۋدە. ەكسترەميزم مەن تەرروريزم, ەسٸرتكٸ بيزنەسٸ, كيبەر قاۋٸپسٸزدٸك, زاڭسىز ميگراتسييامەن بايلانىستى جاڭا جاھاندىق سىن-قاتەرلەر مەن تەگەۋرٸندەردٸڭ كٷشەيە تٷسۋٸ الاڭداۋشىلىق تۋدىرۋدا. قاسىم-جومارت توقاەۆ اتاپ ٶتكەندەي, مۇنداي جاعدايدا بەيبٸتشٸلٸكتٸ نىعايتۋ, بارلىق ايماقتا قاۋٸپسٸزدٸك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى مەملەكەتارالىق ٸس-قيمىلداردىڭ ناقتى تەتٸگٸ رەتٸندە ۇقشۇ-نىڭ رٶلٸ ارتىپ كەلەدٸ.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ سامميت قاتىسۋشىلارىنا ەلٸمٸزدە الداعى ۋاقىتتا بولاتىن پارلامەنت سايلاۋى, سونداي-اق, جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان بٸرقاتار دەموكراتييالىق رەفورمالار جٶنٸندە ايتتى. سونىمەن قاتار سايلاۋ كەزٸندە ەلٸمٸزگە ۇقشۇ-عا مٷشە مەملەكەتتەردەن, سونداي-اق, تمد جەنە ۇقشۇ پارلامەنتٸ اسسامبلەيالارىنان باقىلاۋشىلار كٷتەتٸنٸن جەتكٸزدٸ.
مەملەكەت باسشىسى ۇيىمدى ودان ارى دامىتۋعا, سونداي-اق, جاڭا ينستيتۋت قۇرۋعا, بٸتٸمگەرلٸك مەسەلەلەرٸ بويىنشا ۇقشۇ باس حاتشىسىنىڭ ارنايى ٶكٸلٸن تاعايىنداۋعا قاتىستى بٸرقاتار ۇسىنىس ايتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, ۇقشۇ جۇمىسىنا اتسالىسۋ – قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى نەگٸزگٸ باسىمدىقتاردىڭ بٸرٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمى حالىقارالىق ساياساتتاعى ەلەۋلٸ فاكتوردىڭ بٸرٸ ەكەنٸ جەنە ەۋرازييا قۇرلىعىنىڭ باسىم بٶلٸگٸندە قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋدە وڭ رٶل اتقاراتىنى قۋانتادى. بٸز بۇرىنعىداي بەيبٸتشٸلٸكتٸ, قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ جەنە حالىقتارىمىزدىڭ ٶسٸپ-ٶركەندەۋٸ ٷشٸن تيٸمدٸ شەشٸمدەردٸ ٸزدەستٸرۋ جولىندا ەرٸپتەستەرٸمٸزبەن ودان ەرٸ بەلسەندٸ تٷردە ٶزارا كٷش جۇمىلدىرۋعا دايىنبىز, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
سامميت قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتەر باسشىلارى ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ دەكلاراتسيياسىن جەنە ەدٸل ەرٸ ورنىقتى ەلەم قۇرۋ جٶنٸندە ساياسي مەلٸمدەمە قابىلدادى.
سەسسييا بارىسىندا قابىلدانعان قۇجاتتار ۇقشۇ قىزمەتٸنٸڭ ٶزەكتٸ سالالارىن ودان ەرٸ نىعايتۋعا باعىتتالادى, سونداي-اق, ۇيىمنىڭ اشىقتىعىن, باسقا مەملەكەتتەرمەن جەنە حالىقارالىق قۇرىلىمدارمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا ەزٸر ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
ۇيىمعا تٶراعالىق ەتۋ مٸندەتٸ رەسەيدەن تەجٸكستانعا ٶتتٸ. ۇقشۇ ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ كەلەسٸ سەسسيياسى 2021 جىلى تەجٸكستاننىڭ اۋماعىندا بولادى.
***
ۇقشۇ ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸ سەسسيياسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 15 قۇجات ماقۇلدانىپ, قابىلداندى:
1. ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمى ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ دەكلاراتسيياسى.
2. ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمى ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ ەدٸلەتتٸ جەنە ورنىقتى ەلەمدٸك احۋال قالىپتاستىرۋ تۋرالى مەلٸمدەمەسٸ.
3. ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمى ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ «ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمىنا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان ەسكەري ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جوسپارى تۋرالى» شەشٸمٸ.
4. ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمى ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ «ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمىنا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان ەسٸرتكٸگە قارسى ستراتەگيياسى تۋرالى» شەشٸمٸ.
5. ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمى ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ «ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمى اياسىندا ەسكەري ماقساتتا بٸرلەسە ەزٸرلەنەتٸن جەنە ٶندٸرٸلەتٸن ٶنٸمدەردٸڭ ٶمٸر بويى ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ جەنە وعان باقىلاۋ جاساۋدىڭ كەشەندٸ ەرٸ جٷيەلٸ تۇجىرىمداماسى تۋرالى» شەشٸمٸ.
6. ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمى ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ «ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمىنا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ مەملەكەتتٸك بيلٸك ورگاندارىنا كادرلار دايارلاۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ جٶنٸندەگٸ قوسىمشا شارالار تۋرالى» شەشٸمٸ.
7. ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمى ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ «ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ بٸتٸمگەرلٸك كٷشتەرٸندەگٸ قىزمەتشٸلەردٸ دايىنداۋ جٶنٸندەگٸ بازالىق وقۋ-ەدٸستەمەلٸك جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ تۋرالى» شەشٸمٸ.
8. ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمى ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ «ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمىنا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ بٸتٸمگەرلٸك كونتينگەنتٸنٸڭ قۇرامى مەن ورنالاسۋى جٶنٸندەگٸ حاتتاماسى تۋرالى» شەشٸمٸ.
9. ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمى ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ «ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ حاتشىلىعىنداعى كۆوتالىق لاۋازىمداردى بٶلۋ تۋرالى» شەشٸمٸ.
10. ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمى ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ «ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ 2019 جىلعا ارنالعان بيۋدجەتٸنٸڭ جۇمسالۋى جٶنٸندەگٸ ەسەبٸ تۋرالى» شەشٸمٸ.
11. ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمى ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ «ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ 2021 جىلعا ارنالعان بيۋدجەتٸ تۋرالى» شەشٸمٸ.
12. ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمى ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ «ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ ناگرادالارىمەن ماراپاتتاۋ تۋرالى» شەشٸمٸ.
13. ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمى ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ «ۇيىمعا تٶراعالىق ەتۋ, ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك قەڭەسٸنٸڭ كەزەكتٸ سەسسيياسىنىڭ ٶتكٸزٸلۋ ۋاقىتى مەن ورنى تۋرالى» حاتتامالىق شەشٸمٸ.
14. ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ ەسكەرٸن (ۇجىمدىق كٷشتەرٸن) ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جەنە مەديتسينالىق تۇرعىدان بٸرلەسٸپ قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى كەلٸسٸم. (قۇجات ۇقشۇ ورگاندارى قاراپ, كەلٸسٸم بەرگەن سوڭ, سونداي-اق, حالىقارالىق شارتتارعا قول قويۋ ٷشٸن قاجەتتٸ مەملەكەتتٸك ٸشكٸ رەسٸمدەردەن كەيٸن ۇقشۇ ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ مٷشەلەرٸنە قول قويۋعا جٸبەرٸلەدٸ).
15. ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ 2007 جىلعى 6 قازانداعى بٸتٸمگەرلٸك ٸس-قيمىلدار تۋرالى كەلٸسٸمٸنە ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ تۋرالى حاتتاما. (قۇجات حالىقارالىق شارتتارعا قول قويۋ ٷشٸن قاجەتتٸ مەملەكەتتٸك ٸشكٸ رەسٸمدەر اياقتالعاننان كەيٸن ۇقشۇ ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ مٷشەلەرٸنە قول قويۋعا جٸبەرٸلەدٸ).
