مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ رەفەرەندۋم قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان حالقىنا جاساعان ٷندەۋٸ جارييالاندى.
قۇرمەتتٸ وتانداستار!
كەشە ەلٸمٸزدە ايرىقشا مەنٸ بار تاريحي وقيعا بولدى. مەملەكەتٸمٸز دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸنە قادام باستى. اتا زاڭىمىزعا ۇسىنىلعان ٶزگەرٸستەردٸ ازاماتتاردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ قولدادى. رەفەرەندۋم جوعارى دەڭگەيدە ٶتتٸ. مۇنى حالىقارالىق جەنە وتاندىق بايقاۋشىلار دا ايتىپ جاتىر. كونستيتۋتسييالىق رەفورمالار قوعامدا قىزۋ تالقىلاندى. داۋىس بەرۋ بارىسى دەموكراتييا تالاپتارىنا ساي ٶتتٸ. ەشقانداي مەجبٷرلٸك بولعان جوق. رەفەرەندۋم نەتيجەسٸ ساياسي جاڭعىرۋدىڭ انىق سيمۆولىنا اينالدى. ازاماتتارىمىز زور جاۋاپكەرشٸلٸك تانىتتى جەنە وتانسٷيگٸشتٸك قاسيەتٸن پاش ەتتٸ. بٸز جاڭا, ەدٸلەتتٸ قازاقستاندى قۇرۋ جولىنداعى بٸرلٸگٸمٸز بەكەم ەكەنٸن كٶرسەتتٸك. كونستيتۋتسييالىق تٷزەتۋلەر مەملەكەتتٸگٸمٸزدٸڭ تۇعىرناماسىن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتەدٸ. بٷكٸل قوعامنىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپٸن بەرەدٸ. رەفەرەندۋمعا بەلسەنە قاتىسىپ, قولداۋ بٸلدٸرگەن بارشا حالقىمىزعا زور ريزاشىلىعىمدى بٸلدٸرەمٸن. سونداي-اق, كونستيتۋتسييالىق ٶزگەرٸستەردٸڭ مەن-ماڭىزىن تٷسٸندٸرۋگە اتسالىسقان ازاماتتارعا, تٷرلٸ قوعامدىق ۇيىمدارعا العىس ايتامىن.
* * *
رەفەرەندۋم ەلٸمٸزدٸڭ تاريحىنداعى ماڭىزدى بەلەس بولدى. ۇلتىمىزدىڭ شىنايى ٶزگەرٸستەرگە دەگەن دايىندىعى مەن ۇيىمشىلدىعىن كٶرسەتتٸ. داۋىس بەرۋگە ازاماتتارىمىزدىڭ بەلسەندٸ قاتىسۋى قوعامىمىزدىڭ كەمەلدٸگٸ مەن جاۋاپكەرشٸلٸگٸن بٸلدٸرەدٸ. سايلاۋ ۋچاسكەسٸنە كەلٸپ, ەلٸمٸزدٸ جاڭعىرتۋ باستاماسىن قولداعانداردىڭ بەرٸنە العىس ايتامىن.
سٸزدەر ناعىز پاتريوتيزمنٸڭ ٷلگٸسٸن كٶرسەتٸپ, قازاقستاننىڭ دەيەكتٸ دامۋىنا زور ٷلەس قوستىڭىزدار. ەلٸمٸز ٷشٸن وسى بەتبۇرىستى سەتتە زاڭدى قۇقىقتارىن پايدالانىپ, ٶزدەرٸنٸڭ ۇستانىمدارىن ايتقان بٷكٸل ازاماتقا ريزاشىلىعىمدى بٸلدٸرەمٸن.
اتا زاڭعا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ رەفورمالارىمىزدىڭ سوڭعى ساتىسىن ەمەس, ەندٸ باستالعانىن بٸلدٸرەدٸ. بٸز ەلٸمٸزدٸ جان-جاقتى جاڭعىرتۋدى جالعاستىرامىز. جاڭارتىلعان كونستيتۋتسييا نەگٸزٸندە بيلٸكتٸڭ بارلىق ينستيتۋتى قىزمەتٸنٸڭ مەيلٸنشە تيٸمدٸ مودەلٸن قالىپتاستىرامىز. ولاردىڭ اراسىنداعى ٷيلەسٸم مەن تەپە-تەڭدٸك مەحانيزمٸن نىعايتامىز. دەيەكتٸ ساياسي جاڭعىرۋ ۇلتتىق ەكونوميكانى دامىتۋعا, ۇلتتىق كەسٸپكەرلٸكتٸ نىعايتۋعا ىقپال ەتەدٸ.
ەندٸ بٸزدٸڭ الدىمىزدا اشىق ەرٸ ەدٸلەتتٸ ەكونوميكا قۇرىپ, زاڭناماعا رەفورما جٷرگٸزۋ مٸندەتٸ تۇر. قولدان جاسالعان مونوپولييالاردى تٷبەگەيلٸ جويىپ, سىبايلاس جەمقورلىققا توسقاۋىل قويۋ ماڭىزدى. بٸز كەسٸپكەرلەردٸڭ باستامالارىنا قولداۋ كٶرسەتٸپ, جەكەمەنشٸكتٸ ساقتاپ, بەسەكەلەستٸكتٸ كٷشەيتۋٸمٸز كەرەك.
الدىمىزدا ەكونوميكانى شىنايى ەرتاراپتاندىرۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار تۇر. جوعارى ٶنٸمدٸ اۋىل شارۋاشىلىعى مەن قۋاتتى كٶلٸك-لوگيستيكا جٷيەسٸن دامىتۋ, بارلىق سالادا تسيفرلىق ەكوجٷيە قالىپتاستىرۋ ٷشٸن شارالار قابىلداۋ قاجەت. ەلٸمٸزدٸڭ ورنىقتى دامۋىنىڭ نەگٸزگٸ قوزعاۋشى كٷشٸ ەڭبەك, بٸلٸم جەنە ازاماتتىق بەلسەندٸلٸك بولۋعا تيٸس. تەك سوندا عانا ٶزٸن-ٶزٸ قامتاماسىز ەتەتٸن ورتا تاپ پەن تيٸمدٸ ەكونوميكا قالىپتاستىرا الامىز. بۇنداي ەكونوميكا كٸرٸستٸ ەدٸلەتتٸ بٶلۋگە, ساپالى جۇمىس ورنىن اشۋعا, تۇرمىس ساپاسىن تۇراقتى ارتتىرۋعا جەنە بارلىق ازاماتتاردىڭ تولىققاندى جەتٸلۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
مەملەكەتتٸك اپپاراتتى جاڭعىرتىپ, بيۋروكراتييادان بارىنشا ارىلتۋ ٷشٸن جٷيەلٸ جۇمىس جالعاسادى. بٸز قوعامنىڭ بارلىق ٶكٸلدەرٸنٸڭ تالاپ-تٸلەكتەرٸنە جاۋاپ بەرەتٸن وزىق مەملەكەت قۇرۋىمىز كەرەك. باسقارۋ جٷيەسٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ جۇمىستىڭ بارىسىمەن ەمەس, تٷپكٸ نەتيجەمەن ٶلشەنەتٸن بولادى. مەملەكەتتٸك اپپارات بيزنەسپەن, ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدارمەن جەنە ازاماتتارمەن تىعىز جۇمىس ٸستەۋگە باسا نازار اۋدارۋعا تيٸس. سول ارقىلى ەل مٷددەسٸنە ساي تيٸمدٸ شەشٸمدەر قابىلدانىپ, حالىققا كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەت ساپاسى جاقسارا تٷسەدٸ. مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەر بارىنشا اشىق جۇمىس جٷرگٸزٸپ, حالىققا شىنايى ەسەپ بەرۋٸ كەرەك.
مەملەكەتتٸك قىزمەت دەگەنٸمٸز – جەكە باستىڭ باق-دەۋلەتٸن ارتتىراتىن جەر ەمەس. بۇل – تۋعان حالقىڭنىڭ الدىندا ايرىقشا جاۋاپكەرشٸلٸك ارقالاۋ دەگەن سٶز.
كونستيتۋتسييالىق رەفورما بٷكٸل قۇقىق سالاسىن جاڭعىرتۋعا جول اشادى. پارلامەنت پەن ٷكٸمەت كونستيتۋتسيياعا ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەرگە ساي زاڭناماعا تيٸستٸ ٶزگەرتۋلەر ەنگٸزۋٸ قاجەت. قازاقستاندا تيٸمدٸ قۇقىق قورعاۋ جەنە سوت جٷيەسٸن قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن رەفورمالار ەزٸرلەنۋگە تيٸس. مۇنى ەلەمدٸك تەجٸريبەنٸ ەسكەرە وتىرىپ جٷزەگە اسىرعان جٶن.
بٸز قوعامنىڭ جەنە بيزنەس ٶكٸلدەرٸنٸڭ ٶز قۇقىقتارى مەن زاڭدى مٷددەلەرٸن قورعاۋعا سۇرانىسى ارتا تٷسكەنٸن كٶرٸپ وتىرمىز. ەلٸمٸزگە ازاماتتار مەن كەسٸپكەرلەردٸ بارىنشا قورعايتىن قۇقىق جٷيەسٸ قاجەت. زاڭنامادا مەملەكەتٸمٸزدٸڭ تۇراقتى دامۋىن تەجەيتٸن ەشبٸر كەدەرگٸ قالماۋعا تيٸس. زامان تالابىنا ساي كەلمەيتٸن جەنە كٷمەن تۋعىزاتىن نورمالاردىڭ بەرٸ كٷشٸن جويۋعا تيٸس.
ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق رەسۋرستارىن شاعىن عانا توپتىڭ قولىنا شوعىرلاندىرىپ, ولارعا ارتىقشىلىق بەرگەن زاڭنامانى قايتا قاراۋ قاجەت.
ەلدەن جىلىستاتىلعان قارجىنى جەنە زاڭسىز جەكەشەلەندٸرٸلگەن اكتيۆتەردٸ مەملەكەتتٸڭ يەلٸگٸنە قايتارۋ جٶنٸندە مەكەمەارالىق كوميسسييا قۇرىلدى. بۇل ٷشٸن مەن ارنايى جارلىققا قول قويدىم.
بٸز ادام قۇقىعى مەن بوستاندىعىن قورعاۋ جٷيەسٸن كەشەندٸ تٷردە كٷشەيتۋگە نەگٸزدەلگەن باعدارىمىزدى جالعاستىرا بەرەمٸز. قۇقىقتىق رەفورما اياسىندا كونستيتۋتسييالىق سوت قايتا قۇرىلادى. ونىڭ قاۋلىلارىنا جەدەل ەرەكەت ەتۋ تەتٸگٸن ەنگٸزۋ قاجەت. سوندا ازاماتتارىمىز وسى اسا ماڭىزدى ينستيتۋت قىزمەتٸنٸڭ پايداسىن سەزٸنە الادى. جاڭا, ەدٸلەتتٸ قازاقستاندا پوليتسەيلەردٸڭ وزبىرلىعىنا, بٸلٸكسٸز پروكۋرورلار مەن بٸرجاقتى سۋديالارعا جول بەرٸلمەيدٸ. قوعام قۇقىق قورعاۋ جەنە سوت جٷيەسٸنٸڭ شىن مەنٸندە ٶزگەرگەنٸن قالايدى.
مەن ەلٸمٸزدٸ دامىتۋدىڭ وسى جەنە باسقا دا مەسەلەلەرٸ بويىنشا ناقتى شەشٸمدەردٸ قىركٷيەك ايىندا ٶتەتٸن پارلامەنتتٸڭ كەزەكتٸ سەسسيياسىنىڭ اشىلۋىندا ايتامىن.
قاستەرلٸ تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸ, ەل بٸرلٸگٸن جەنە قوعامدىق كەلٸسٸمدٸ نىعايتۋ – بٸزدٸڭ نەگٸزگٸ مٸندەتٸمٸز. بۇل رەفورمالار قۇر اتاق-ابىروي ٷشٸن قولعا الىنعان جوق. مۇنىڭ بەرٸن جاڭا, ەدٸلەتتٸ قازاقستان قۇرۋ ٷشٸن جاساپ جاتىرمىز. حالقىمىزدا «كەڭەسٸپ پٸشكەن تون كەلتە بولمايدى» دەگەن سٶز بار. بابالارىمىز ماڭىزدى مەسەلەنٸ القالى جيىندا شەشكەن. مەن وسى دەستٷردٸ جاڭعىرتىپ, ۇلتتىق قۇرىلتاي قۇرۋ تۋرالى باستاما كٶتەردٸم. وعان قوعامنىڭ تٷرلٸ توپ ٶكٸلدەرٸ, بەدەلدٸ ەرٸ بەلسەندٸ ازاماتتار شاقىرىلادى. قۇرىلتايدىڭ العاشقى وتىرىسى ۇلت ۇياسى – ۇلىتاۋدا ٶتكٸزٸلەدٸ. وسىلايشا, ازاماتتاردىڭ مەملەكەت ٸسٸنە اتسالىسۋ مٷمكٸندٸگٸ ارتا تٷسەدٸ. شىن مەنٸندە, ەلٸمٸزدٸڭ تاعدىرى – ەرقايسىمىزدىڭ قولىمىزدا.
بٸز قوعامدىق جەنە جەكە قۇندىلىقتار جٷيەسٸن تٷبٸرٸمەن جاڭعىرتا بٸلۋٸمٸز كەرەك. سوندا عانا بارلىق سالادا تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸس جاساي الامىز. جاڭا قازاقستاننىڭ ەڭ باستى بايلىعى – حالىق. ال, ەڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – ازاماتتاردىڭ باقىتتى ٶمٸر سٷرۋٸن قامتاماسىز ەتۋ. ەربٸر ازاماتىمىز ساياسي ٶزگەرٸستەر مەن ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ جەمٸسٸن كٶرۋٸ قاجەت. قۇرعاق ۋەدە مەن بوس سٶز ەشقايدا اپارمايدى. مەن ٷشٸن ناقتى ٸس پەن شىنايى ٶزگەرٸس بەرٸنەن ماڭىزدى. بۇل ماقساتقا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن بار كٷش-جٸگەرٸمدٸ سالامىن.
رەفەرەندۋم قورىتىندىسى بٸزدٸڭ مەملەكەتتٸگٸمٸزدٸڭ تاريحىندا مٷلدە جاڭا دەۋٸر باستالعانىن كٶرسەتەدٸ. حالقىمىز ٶز تاڭداۋىن بٸلدٸرۋ ارقىلى تٷبەگەيلٸ بەتبۇرىس جاساۋعا ۇمتىلىسىن كٶرسەتتٸ. جاسامپاز ەل بولۋعا دەگەن ىقىلاس-ىنتاسىن بايقاتتى.
ەلٸمٸزدٸ دامىتۋ ٷشٸن ەلٸ دە كٶپ جۇمىس اتقارۋىمىز كەرەك. بٷكٸل ەل بولىپ جۇمىلساق, كٶزدەگەن ماقساتىمىزعا مٸندەتتٸ تٷردە جەتەمٸز. مەن بۇعان كەمٸل سەنەمٸن. بٷگٸن تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ دامۋ تاريحىندا جاڭا دەۋٸرگە جول اشىلدى. وسى جولدا بٸرلٸگٸمٸز ەردايىم بەكەم بولسىن!
جاڭا قازاقستاندى بەرٸمٸز بٸرگە ٶركەندەتەيٸك, اعايىن!
